
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଈଶ୍ୱର ଦେବୀଙ୍କୁ ଉପଦେଶରୂପେ ଗୌତମେଶ୍ୱର ଲିଙ୍ଗର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ସଂକ୍ଷେପରେ କହିଛନ୍ତି। ପୂର୍ବଦିଗରେ ପାପନାଶକ ‘ଗୌତମେଶ୍ୱର’ ନାମକ ଲିଙ୍ଗ ଅବସ୍ଥିତ ବୋଲି, ଦୈତ୍ୟସୂଦନ ସହ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ପଶ୍ଚିମ ଚିହ୍ନକୁ ଆଧାର କରି ତାହାର ସ୍ଥାନ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ମିଳେ; ‘ପାଞ୍ଚ ଧନୁ’ ମଧ୍ୟରେ ବୋଲି ସ୍ଥଳମାପ ମଧ୍ୟ ଦିଆଯାଇଛି। ଏହି ତୀର୍ଥ ସର୍ବକାମଦ—ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣକାରୀ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣିତ। କାରଣକଥାରେ ମଦ୍ରରାଜ ଶଲ୍ୟ ଘୋର ତପ କରି ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଥିଲେ ଏବଂ ତାହାରୁ ଏଠାରେ ପୂଜା ପ୍ରଚଳିତ ହେଲା ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଅନ୍ୟ ଭକ୍ତମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ବିଧିପୂର୍ବକ ଆରାଧନା କଲେ ପରମ ସିଦ୍ଧି ପାଆନ୍ତି—ଏହି ସାଧାରଣ ନିୟମ ଦିଆଯାଇଛି। ଚୈତ୍ର ଶୁକ୍ଳ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଦିନ ଲିଙ୍ଗକୁ ଦୁଧରେ ସ୍ନାପନ କରି, ପରେ ସୁଗନ୍ଧିତ ଜଳ ଓ ଉତ୍ତମ ପୁଷ୍ପରେ ନିୟମବଦ୍ଧ ଭକ୍ତି ସହ ପୂଜା କରିବାକୁ ବିଧାନ; ଏଥିରୁ ଅଶ୍ୱମେଧ ସମ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ। ଶେଷରେ ବାକ୍, ମନ ଓ କର୍ମରେ କୃତ ପାପ କେବଳ ଏହି ଲିଙ୍ଗ ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ନଶ୍ଟ ହୁଏ ବୋଲି ଫଳଶ୍ରୁତି କୁହେ।
Verse 1
ईश्वर उवाच । तस्यैव पूर्वदिग्भागे लिंगं पातकनाशनम् । गौतमेश्वरनामाढ्यं दैत्यसूदनपश्चिमे
ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ସେହି ପୁଣ୍ୟକ୍ଷେତ୍ରର ପୂର୍ବ ଦିଗଭାଗରେ ପାପନାଶକ ଏକ ଲିଙ୍ଗ ଅଛି; ତାହା ‘ଗୌତମେଶ୍ୱର’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏବଂ ‘ଦୈତ୍ୟସୂଦନ’ର ପଶ୍ଚିମେ ଅବସ୍ଥିତ।
Verse 2
धनुषां पंचके देवि संस्थितं सर्वकामदम् । शल्येनाराधितं यद्वै मद्रराजेन भामिनि
ହେ ଦେବୀ, ତାହା ପାଞ୍ଚ ଧନୁଷ ଦୂରରେ ଅବସ୍ଥିତ ଓ ସମସ୍ତ କାମନା ଦାନକାରୀ। ହେ ଭାମିନୀ, ମଦ୍ରରାଜ ଶଲ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ତାହାର ଆରାଧନା କରିଥିଲେ।
Verse 3
ततः कृतं तपश्चोग्रं समाराध्य महेश्वरम् । अन्योऽप्येवं नरो यस्तु तं समाराधयिष्यति
ତାପରେ ସେ ଘୋର ତପ କରି, ବିଧିପୂର୍ବକ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କଲା। ଏହିପରି ଭାବେ ଯେ କୌଣସି ଅନ୍ୟ ନର ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରିବ—
Verse 4
स प्राप्स्यति परां सिद्धिं यथा शल्यो महामनाः । चैत्र शुक्लचतुर्द्दश्यां स्नापयेत्पयसा तु यः
ସେ ପରମ ସିଦ୍ଧି ପ୍ରାପ୍ତ କରେ, ଯେପରି ମହାମନା ଶଲ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ। ଏବଂ ଯେ ଚୈତ୍ର ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷର ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ ଦୁଧରେ (ଶିବ)ଲିଙ୍ଗକୁ ସ୍ନାନ କରାଏ—
Verse 5
गंधोदकेन च ततः पूजयेत्कुसुमोत्तमैः । तथैव विधिवद्भक्त्या सोऽश्वमेधफलं लभेत्
ତାପରେ ସୁଗନ୍ଧିତ ଜଳରେ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଷ୍ପରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଏପରି ବିଧିପୂର୍ବକ ଭକ୍ତିସହ କଲେ ସେ ଭକ୍ତ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞସମ ଫଳ ପାଏ।
Verse 6
वाचा कृतं च यत्पापं मनसा कर्मणाऽथ वा । तत्सर्वं नश्यते देवि तस्य लिंगस्य दर्शनात्
ବାକ୍ରେ, ମନରେ କିମ୍ବା କର୍ମରେ ଯେ କୌଣସି ପାପ କରାଯାଇଥାଉ—ହେ ଦେବୀ—ସେହି ଲିଙ୍ଗର ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ସେ ସବୁ ନଶିଯାଏ।
Verse 80
इति श्रीस्कांदे महापुराण एका शीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये गौतमेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनामाशीतितमोऽध्यायः
ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କାନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତି-ସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାରେ, ସପ୍ତମ ପ୍ରଭାସଖଣ୍ଡରେ, ପ୍ରଥମ ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଗତ ‘ଗୌତମେଶ୍ୱରମାହାତ୍ମ୍ୟବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଅଶୀତିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।