
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଶିବ–ଦେବୀଙ୍କ ତତ୍ତ୍ୱମୟ ସଂବାଦ ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରଭାସ-କ୍ଷେତ୍ରର ଏକ ସୂକ୍ଷ୍ମ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା-ମାର୍ଗ ଉପସ୍ଥାପିତ ହୋଇଛି। ଈଶ୍ୱର ଦେବୀଙ୍କୁ କୁମାରେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିରକୁ ଯାଇ ଦର୍ଶନ-ପୂଜା କରିବାକୁ କହନ୍ତି; ସେଠାର ଲିଙ୍ଗକୁ ମହାପାତକ-ନାଶକ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି। ବରୁଣ ଓ ନୈଋତ ଦିଗର ସୂଚନା ଏବଂ ଗୌରୀ-ତପୋବନ ଭଳି ଚିହ୍ନ ଦେଇ ମନ୍ଦିରର ସ୍ଥାନ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରାଯାଇ, ପବିତ୍ର ଭୂଗୋଳକୁ ଯାତ୍ରାଯୋଗ୍ୟ କରାଯାଇଛି। ଉତ୍ପତ୍ତିକଥାରେ କୁହାଯାଏ ଯେ ମହାତପ କରି ପରେ ଷଣ୍ମୁଖ (କୁମାର/ସ୍କନ୍ଦ) ଏହି ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ; ଏହା ନାମ ଓ ମାହାତ୍ମ୍ୟର ଆଧାର ହୁଏ। ପରେ ପୁଣ୍ୟଫଳର ତୁଳନା ଦିଆଯାଇଛି—ଅନ୍ୟତ୍ର ମାସମାସ ଉପାସନାର ଫଳ, ଏଠାରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ଏକ ଦିନର କୁମାରେଶ୍ୱର ପୂଜାରେ ମିଳେ। କାମ, କ୍ରୋଧ, ଲୋଭ, ରାଗ, ମାତ୍ସର୍ୟ ତ୍ୟାଗ ଏବଂ ଏକଥର ପୂଜାରେ ମଧ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ/ସଂଯମ ଆବଶ୍ୟକ ବୋଲି ନୀତିଗତ ଶର୍ତ୍ତ ଦିଆଯାଇଛି। ଶେଷରେ ଯଥାବିଧି ପୂଜା ହିଁ ଯାତ୍ରାଫଳ ଦେଇଥାଏ ବୋଲି ନିଶ୍ଚୟ କରାଯାଇଛି।
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि कुमारेश्वरमुत्तमम् । लिंगं महाप्रभावं हि महापातकनाशनम्
ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ମହାଦେବୀ! ତାପରେ ଉତ୍ତମ କୁମାରେଶ୍ୱରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଅ; ସେ ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଲିଙ୍ଗ, ଯେ ମହାପାତକମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନାଶ କରେ।
Verse 2
धनुषां त्रिंशता देवि वरुणान्नैऋते स्थितम् । गौरीतपोवनाद्देवि दक्षिण स्थानसंस्थितम्
ହେ ଦେବୀ! ଏହା ବରୁଣଙ୍କଠାରୁ ନୈଋତ୍ୟ ଦିଗରେ ତିରିଶ ଧନୁଷ-ପ୍ରମାଣ ଦୂରେ ଅବସ୍ଥିତ; ଏବଂ ହେ ଦେବୀ! ଗୌରୀଙ୍କ ତପୋବନର ଦକ୍ଷିଣେ ଅବସ୍ଥିତ।
Verse 3
षण्मुखेन महादेवि तत्र कृत्वा महत्तपः । प्रतिष्ठितं महालिंगं कुमारेशस्ततोऽभवत्
ହେ ମହାଦେବୀ! ସେଠାରେ ଷଣ୍ମୁଖ ମହାତପ କରି, ଏକ ମହାଲିଙ୍ଗ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ; ତାହାରୁ ଏହା ‘କୁମାରେଶ୍ୱର’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା।
Verse 4
यस्तं पूजयते भक्त्या मासमेकं निरन्तरम् । षण्मासस्यार्चनेनैव यत्पुण्यमुपजायते
ଯେ ଭକ୍ତିରେ ଏକ ମାସ ନିରନ୍ତର ତାଙ୍କୁ ପୂଜେ, ସେ ଛଅ ମାସ ଅର୍ଚ୍ଚନା କଲେ ଯେପରି ପୁଣ୍ୟ ହୁଏ, ସେଇ ପୁଣ୍ୟ ପାଏ।
Verse 5
तत्पुण्यं सकलं तस्य कुमारेशार्चनात्सकृत् । लभते दिवसैकेन विधिना यदि पूजयेत्
ସେହି ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟ ସେ କୁମାରେଶଙ୍କୁ ଏକଥର ଅର୍ଚ୍ଚନା କଲେ ମାତ୍ରେ ପାଏ—ଯଦି ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରେ—ଏବଂ ଏକ ଦିନ ମଧ୍ୟରେ।
Verse 6
कामं क्रोधं तथा लोभं रागं त्यक्त्वा तु मत्सरम् । ब्रह्मचारी यतिर्भूत्वा सकृदप्येनमर्चयेत्
କାମ, କ୍ରୋଧ, ଲୋଭ, ରାଗ ଓ ମତ୍ସରକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ହୋଇ ଯତିସଦୃଶ ନିୟମଶୀଳ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ଏକଥର ମଧ୍ୟ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରିବା ଉଚିତ।
Verse 7
एवं संपूजिते देवि सम्यग्यात्रा फलं लभेत्
ହେ ଦେବୀ! ଏଭଳି ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ ପୂଜିତ ହେଲେ, ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ଯଥାର୍ଥ ଫଳ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।
Verse 73
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये कुमारेश्वरमाहात्म्यवर्णनं नाम त्रिसप्ततितमोऽध्यायः
ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତିସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ସପ୍ତମ ପ୍ରଭାସଖଣ୍ଡର ପ୍ରଥମ ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟରେ “କୁମାରେଶ୍ୱରମାହାତ୍ମ୍ୟବର୍ଣ୍ଣନ” ନାମକ ତ୍ରିସପ୍ତତିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।