
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଦିବ୍ୟ ସଂବାଦରେ ଈଶ୍ୱର ଦେବୀଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦିଅନ୍ତି—ଆଗ୍ନେୟ ଦିଗରେ ଗୌରୀଙ୍କ ତପୋବନରେ ବିଶ ଧନୁ ଦୂରେ ଅବସ୍ଥିତ ପରମ ପୁଣ୍ୟ ବରୁଣେଶ୍ୱର-ଲିଙ୍ଗର ଦର୍ଶନ କରିବାକୁ। ତୀର୍ଥର କାରଣକଥା କୁହାଯାଏ—ପୂର୍ବେ କୁମ୍ଭଜ (ଅଗସ୍ତ୍ୟ) ସମୁଦ୍ରଜଳ ପାନ କରିଥିବାରୁ ଜଳାଧିପତି ବରୁଣ କ୍ରୋଧ ଓ ତାପରେ ପୀଡିତ ହେଲେ। ପ୍ରାଭାସ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଘୋର ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ଜାଣି ସେ କଠିନ ତପ କଲେ, ମହାଲିଙ୍ଗ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି ଯୁତ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜା କଲେ। ଶିବ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ନିଜ ଗଙ୍ଗାଜଳରେ ଖାଲି ହୋଇଥିବା ସମୁଦ୍ରକୁ ପୁନଃ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲେ ଏବଂ ବରୁଣଙ୍କୁ ବର ଦେଲେ; ତେଣୁ ସମୁଦ୍ର ସଦା ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ରହେ ଓ ସେହି ଲିଙ୍ଗ ‘ବରୁଣେଶ୍ୱର’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା। ପରେ ଫଳଶ୍ରୁତି ଓ ବିଧି—ବରୁଣେଶ୍ୱର ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥଫଳ ମିଳେ; ଅଷ୍ଟମୀ ଓ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ତିଥିରେ ଦହିଦ୍ୱାରା ଲିଙ୍ଗାଭିଷେକ କଲେ ବେଦିକ ଉତ୍କର୍ଷ ଓ ବିଦ୍ୟାବୃଦ୍ଧି ହୁଏ। ସେଠାରେ ସ୍ନାନ, ଜପ, ବଳି, ହୋମ, ପୂଜା, ସ୍ତୋତ୍ର, ନୃତ୍ୟ ଆଦି ଅକ୍ଷୟ ଫଳଦାୟକ; ବିଭିନ୍ନ ଜନଶ୍ରେଣୀ ଓ ଦେହାବସ୍ଥା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ମୋକ୍ଷୋପକାରକ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ତୀର୍ଥଫଳ ଓ ସ୍ୱର୍ଗକାମୀମାନେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପଦ୍ମ, ମୁକ୍ତା ଆଦି ଦାନ କରିବାକୁ ପ୍ରଶଂସିତ।
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि वरुणेश्वरमुत्तमम् । गौरीतपोवनाग्नेय्यां धनुषां विंशतौ स्थितम् । लिंगं महाप्रभावं हि वरुणेन प्रतिष्ठितम्
ଇଶ୍ୱର କହିଲେ—ତତଃ, ହେ ମହାଦେବୀ, ଉତ୍ତମ ବରୁଣେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଯିବା ଉଚିତ। ଗୌରୀଙ୍କ ତପୋବନର ଆଗ୍ନେୟ ଭାଗରେ, ବିଶ ଧନୁଷ ଦୂରେ, ବରୁଣ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଶିବଲିଙ୍ଗ ଅଛି।
Verse 2
पूर्वं पीतो यदा देवि समुद्रः कुम्भजन्मना । तदा कोपेन सन्तप्तो वरुणः सरितां पतिः
ପୂର୍ବେ, ହେ ଦେବୀ, କୁମ୍ଭଜନ୍ମା ମୁନି ଯେତେବେଳେ ସମୁଦ୍ରକୁ ପିଇଦେଲେ, ସେତେବେଳେ ସରିତାମ୍ପତି ବରୁଣ କ୍ରୋଧରେ ଦହିଉଠିଲେ।
Verse 3
कामिकं तु समाज्ञाय क्षेत्रं प्राभासिकं तदा । तत्रातपद्देवि तपः स वै परमदुश्चरम्
ତେବେ ପ୍ରାଭାସ କ୍ଷେତ୍ର ସର୍ବକାମଫଳଦାୟକ ବୋଲି ଜାଣି, ହେ ଦେବୀ, ସେ ସେଠାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଶ୍ଚର ତପ କଲେ।
Verse 4
प्रतिष्ठाप्य महालिंगं संपूजयति भक्तितः । वर्षाणामयुतं साग्रं पूजितो वृषभध्वजः
ମହାଲିଙ୍ଗ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି ସେ ଭକ୍ତିରେ ସମ୍ପୂଜା କଲେ। ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦଶହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବୃଷଭଧ୍ୱଜ ଶିବ ପୂଜିତ ହେଲେ।
Verse 5
ततः प्रसन्नो देवेशि निजगंगाजलेन तु । पूरयामास तं रिक्तं समुद्रं यादसांपतिम्
ତାପରେ, ହେ ଦେବେଶି, ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ସେ ନିଜ ଗଙ୍ଗାଜଳରେ ସେଇ ଶୂନ୍ୟ ସମୁଦ୍ର—ଜଳଚରମାନଙ୍କ ଅଧିପତି—କୁ ପୂରଣ କଲେ।
Verse 6
छंदयामास तं लिंगं वरदानैरनेकधा । तत्प्रभृत्येव ते सर्वे समुद्राः परिपूरिताः
ସେ ନାନା ପ୍ରକାର ଦାନ ଓ ବରଦାନରେ ସେହି ଲିଙ୍ଗକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ। ସେତେବେଳୁ ସମସ୍ତ ସମୁଦ୍ର ସଦା ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ରହିଲେ।
Verse 7
वरुणेश्वरनामेति तल्लिंगं तत्प्रभृत्यभूत्
ସେତେବେଳୁ ସେହି ଲିଙ୍ଗ ‘ବରୁଣେଶ୍ୱର’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା।
Verse 8
को ह्यर्थो बहुभिर्लिंगैर्दृष्टैर्वा सुरसुन्दरि । वरुणेशेन दृष्टेन सर्वतीर्थफलं लभेत्
ହେ ଦେବସୁନ୍ଦରୀ, ଅନେକ ଲିଙ୍ଗ ଦର୍ଶନର କି ପ୍ରୟୋଜନ? କେବଳ ବରୁଣେଶ୍ୱର ଦର୍ଶନେ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥଫଳ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।
Verse 9
अष्टम्यां च चतुर्दश्यां तद्दध्ना स्नापयेद्यदि । स ब्राह्मणश्चतुर्वेदो जायते नात्र संशयः
ଅଷ୍ଟମୀ ଓ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଦିନ ସେହି ଦହିରେ (ଲିଙ୍ଗକୁ) ସ୍ନାପନ/ଅଭିଷେକ କଲେ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଚତୁର୍ବେଦଜ୍ଞ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭାବେ ଜନ୍ମ ଲଭେ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
Verse 10
ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्राश्चान्ये वरानने । मूकांधबधिरा बालाः स्त्रियश्चैव नपुंसकाः
ହେ ବରାନନେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ, ଶୂଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ; ମୂକ, ଅନ୍ଧ, ବଧିର, ଶିଶୁ, ସ୍ତ୍ରୀ ଏବଂ ନପୁଂସକମାନେ ମଧ୍ୟ (ସମସ୍ତେ ଏଥିରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ)।
Verse 11
दृष्ट्वा गच्छंति ते देवि स्वर्गं धर्मपरायणाः । स्नानं जाप्यं बलिं होमं पूजां स्तोत्रं च नर्तनम् । तस्मिन्स्थाने तु यः कुर्यात्तत्सर्वं चाक्षयं भवेत्
ହେ ଦେବୀ, ସେହି ପବିତ୍ର ଦର୍ଶନ କରି ଧର୍ମପରାୟଣମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଆନ୍ତି। ସ୍ନାନ, ଜପ, ବଳି, ହୋମ, ପୂଜା, ସ୍ତୋତ୍ର ଓ ନୃତ୍ୟ—ସେଠାରେ ଯାହା କରାଯାଏ ସବୁ ଅକ୍ଷୟ ପୁଣ୍ୟ ହୁଏ।
Verse 12
हैमं पद्मं मौक्तिकं च दानं तत्रैव दापयेत् । सम्यग्यात्राफलापेक्षी स्वर्गापेक्षी तथा नरः
ଯେ ନର ଯାତ୍ରାର ସମ୍ୟକ୍ ଫଳ ଓ ସ୍ୱର୍ଗପ୍ରାପ୍ତି ଆଶା କରେ, ସେ ତାହାଁରେ ହିଁ ବିଧିପୂର୍ବକ ଦାନ କରାଉ—ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପଦ୍ମ ଓ ମୁକ୍ତା।
Verse 70
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये वरुणेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम सप्ततितमोऽध्यायः
ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତିସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ସପ୍ତମ ପ୍ରଭାସଖଣ୍ଡର ପ୍ରଥମ ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟରେ ‘ବରୁଣେଶ୍ୱରମାହାତ୍ମ୍ୟବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ସପ୍ତତିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।