
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଈଶ୍ୱର ଦେବୀଙ୍କୁ ତ୍ରିଶକ୍ତିର ତତ୍ତ୍ୱ ଉପଦେଶ କରନ୍ତି—ଇଚ୍ଛା, କ୍ରିୟା ଓ ଜ୍ଞାନ। ପୂର୍ବରୁ କଥିତ ପବିତ୍ର ଲିଙ୍ଗମାନଙ୍କ ପ୍ରସଙ୍ଗକୁ ଆଗେ ବଢ଼ାଇ, ସାଧକ ନିଜ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଲିଙ୍ଗପୂଜା କରି ପରେ ଏହି ତିନି ଶକ୍ତିଙ୍କ ପୂଜାକ୍ରମ ପାଳନ କରିବାକୁ କୁହାଯାଇଛି। ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରର ସୋମେଶ୍ୱର ଅଞ୍ଚଳରେ ଇଚ୍ଛାଶକ୍ତି “ବରାରୋହା” ନାମରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା ମିଳେ। କଥାନୁସାରେ ସୋମ ଦ୍ୱାରା ପରିତ୍ୟକ୍ତ ଛବିଶି ପତ୍ନୀ ଶୁଭ ପ୍ରଭାସଭୂମିରେ ତପ କରନ୍ତି; ତେବେ ଗୌରୀ/ପାର୍ବତୀ ପ୍ରକଟ ହୋଇ ବର ଦେଇ, ନାରୀମାନଙ୍କ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ-ନିବାରଣ ପାଇଁ ପରିହାରଧର୍ମ କ୍ରମ ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି। ମାଘ ଶୁକ୍ଳ ତୃତୀୟାରେ “ଗୌରୀ-ବ୍ରତ”—ଦର୍ଶନ, ପୂଜା, ଏବଂ “ଷୋଳ” ପ୍ରକାର ଦାନ/ନୈବେଦ୍ୟ (ଫଳ, ଭୋଜ୍ୟ, ପକ୍ୱାନ୍ନ ଇତ୍ୟାଦି) ସହ ଦମ୍ପତି ସମ୍ମାନ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ। ଫଳଶ୍ରୁତିରେ ଅଶୁଭନାଶ, ସମୃଦ୍ଧି, ଇଷ୍ଟସିଦ୍ଧି, ଏବଂ ସୋମେଶ୍ୱରରେ ବରାରୋହା ପୂଜାରେ ପାପ ଓ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ନାଶ ହୁଏ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।
Verse 1
ईश्वर उवाच । पंचैवं सिद्धलिंगानि कथितानि तव प्रिये । यश्चैनं वेद संकेतं क्षेत्रवासी स उच्यते
ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ପ୍ରିୟେ! ଏହିପରି ପାଞ୍ଚଟି ସିଦ୍ଧଲିଙ୍ଗ ତୁମକୁ କୁହାଗଲା। ଯେ ଏହି ପବିତ୍ର ସଙ୍କେତକୁ ଜାଣେ, ସେଇ ନିଶ୍ଚୟ କ୍ଷେତ୍ରବାସୀ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
Verse 2
अथ शक्तित्रयाणां ते रौद्रीणां वच्मि विस्तरम् । इच्छा क्रियाज्ञानशक्त्यस्तिस्रस्ताः परिकीर्त्तिताः
ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଶକ୍ତି-ତ୍ରୟର ବିସ୍ତାର କହୁଛି। ଇଚ୍ଛାଶକ୍ତି, କ୍ରିୟାଶକ୍ତି ଓ ଜ୍ଞାନଶକ୍ତି—ଏହି ତିନି ଶକ୍ତି ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
Verse 3
पुनस्तासां पूजनायानुक्रमं क्रमतः शृणु । चतुर्दश तथा पंच पूर्वमुक्तानि यानि तु
ପୁନର୍ବାର ସେମାନଙ୍କ ପୂଜା ପାଇଁ କ୍ରମାନୁକ୍ରମ ଶୁଣ। ପୂର୍ବେ କୁହାଯାଇଥିବା ଚୌଦ ଏବଂ ସେହିପରି ପାଞ୍ଚ—
Verse 4
चत्वारि त्रीणि चैकं वा यथाशक्त्याभिपूज्य च । लिंगानि तानि संपूज्य शक्तीस्तिस्रस्ततोऽर्चयेत्
ନିଜ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ ଚାରି, କିମ୍ବା ତିନି, କିମ୍ବା ଗୋଟିଏକୁ ମଧ୍ୟ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜା କର। ସେହି ଲିଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ସମ୍ୟକ୍ ପୂଜି ପରେ ତିନି ଶକ୍ତିଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରିବା ଉଚିତ।
Verse 5
सोमेशादीशदिग्भागे वरारोहेति या स्मृता । अमा कला सा सोमस्य उमा पश्चात्प्रकीर्त्तिता
ସୋମନାଥ (ସୋମେଶ)ଙ୍କ ଈଶ ଦିଗ୍ଭାଗରେ ଯିଏ ‘ବରାରୋହା’ ଭାବେ ସ୍ମୃତ, ସେ ସୋମଙ୍କ ‘ଅମା-କଳା’; ପରେ ସେହି ଦେବୀ ‘ଉମା’ ଭାବେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତ।
Verse 6
इच्छाशक्तिस्तु सा ज्ञेयाप्रभासक्षेत्रसंस्थिता । तत्र देवि हितार्थाय सर्वेषां प्राणिनां भुवि
ସେ ‘ଇଚ୍ଛାଶକ୍ତି’ ଭାବେ ଜ୍ଞେୟ, ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରରେ ସଂସ୍ଥିତ। ହେ ଦେବୀ, ସେଠାରେ ସେ ଭୂମିରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ହିତାର୍ଥେ ବିରାଜିତ।
Verse 7
तस्या माहात्म्यमखिलं कथयामि तवाधुना । पुरा सोमेन त्यक्ताभिर्भार्याभिस्तु वरानने
ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ତାହାର ସମଗ୍ର ମାହାତ୍ମ୍ୟ କହୁଛି। ହେ ସୁନ୍ଦରମୁଖୀ, ପୂର୍ବକାଳରେ ସୋମଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟାମାନେ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ—
Verse 8
षड्विंशद्भिस्तपस्तप्तं क्षेत्रे प्राभासिके शुभे । गौरी साऽराध्यमानाथ दिव्यवर्षगणान्बहून्
ଶୁଭ ପ୍ରାଭାସ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସେମାନେ ଛବିଶ ବର୍ଷ ତପ କଲେ। ସେଠାରେ ଦେବୀ ଗୌରୀଙ୍କୁ ଅନେକ ଦିବ୍ୟବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିରନ୍ତର ଆରାଧନା କରାଗଲା।
Verse 9
तासां प्रत्यक्षतां प्राप्ता पार्वती परमेश्वरी । उवाच वरदा ब्रूत यद्वो मनसि संस्थितम्
ତାପରେ ପରମେଶ୍ୱରୀ ପାର୍ବତୀ ସେମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ହୋଇ, ବରଦାୟିନୀ ଭାବେ କହିଲେ—“ତୁମ ମନରେ ଯାହା ଅଛି, ତାହା କୁହ।”
Verse 10
अथ ताश्चाब्रुवन्देवि यदि तुष्टासि पार्वति । सौभाग्यं देहि नो भूरि लावण्यं परमं तथा
ତାପରେ ସେମାନେ କହିଲେ—“ହେ ଦେବୀ, ହେ ପାର୍ବତୀ, ଯଦି ଆପଣ ପ୍ରସନ୍ନ, ତେବେ ଆମକୁ ଅଧିକ ସୌଭାଗ୍ୟ ଦିଅନ୍ତୁ, ଏବଂ ସେହିପରି ପରମ ଲାବଣ୍ୟ ମଧ୍ୟ।”
Verse 11
त्यक्ताः सर्वा वयं देवि निर्दोषाः स्वामिना शुभे । दौर्भाग्यदोषसंदग्धा दौर्भाग्येण तु पीडिताः
“ହେ ଦେବୀ, ହେ ଶୁଭେ, ଆମେ ସମସ୍ତେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଆମ ସ୍ୱାମୀମାନେ ଆମକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଛନ୍ତି। ଦୌର୍ଭାଗ୍ୟ-ଦୋଷରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ, ଆମେ ସତ୍ୟସତ୍ୟ ଦୌର୍ଭାଗ୍ୟରେ ପୀଡିତ।”
Verse 12
गौर्युवाच । अद्यप्रभृति सर्वा वः समं द्रक्ष्यति रात्रिपः । प्रसादान्मम चार्वंग्यो नैतन्मिथ्या भविष्यति
ଗୌରୀ କହିଲେ— ଆଜିଠାରୁ ରାଜା (ତୁମ ପତି) ତୁମ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖିବେ। ହେ ସୁନ୍ଦରାଙ୍ଗିନୀମାନେ, ମୋ ପ୍ରସାଦରେ ଏହା ମିଥ୍ୟା ହେବ ନାହିଁ।
Verse 13
वरदा चेति मन्नाम वरदानाद्भविष्यति । इहागत्य तु या नारी पूजयिष्यति मां शुभाम्
ବର ଦାନ କରିବାରୁ ମୋ ନାମ ‘ବରଦା’ ହେବ। ଯେ ନାରୀ ଏଠାକୁ ଆସି ମୋତେ—ଶୁଭାଙ୍କୁ—ପୂଜିବ,
Verse 14
न दौर्भाग्यं कुले तस्याः क्वचित्प्राप्स्यंति योषितः । माघमासे तृतीयायामुपवासपरायणा
ମାଘମାସର ତୃତୀୟା ତିଥିରେ ଉପବାସପରାୟଣ ଥିବା ନାରୀଙ୍କ କୁଳରେ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ ପାଇବେ ନାହିଁ।
Verse 15
या मां द्रक्ष्यति सुश्रोणी मत्तुल्या सा भवि ष्यति । दम्पती षोडशैवात्र परिधाप्य प्रयत्नतः
ଯେ ସୁଶ୍ରୋଣୀ ନାରୀ ମୋତେ ଦର୍ଶନ କରିବ, ସେ ମୋ ସମାନ ହେବ। ଏଠାରେ ଯତ୍ନକରି ଷୋଳ ଦମ୍ପତିଙ୍କୁ ବସ୍ତ୍ର ପରିଧାନ କରାଇବ (ବସ୍ତ୍ରଦାନ କରିବ)।
Verse 16
फलानि भक्ष्यभोज्यं च पक्वान्नानि च षोडश । या प्रदास्यति वै नारी सा तूमैव भविष्यति
ଫଳ, ଭକ୍ଷ୍ୟ-ଭୋଜ୍ୟ ଓ ପକ୍ୱାନ୍ନ—ଏହି ଷୋଳ ପ୍ରକାର। ଯେ ନାରୀ ସତ୍ୟଭାବେ ଏଗୁଡ଼ିକ ଦାନ କରିବ, ସେ ତୁମ ପରି ହେବ।
Verse 17
एतद्गौरीव्रतंनाम तृतीयायां तु कारयेत् । अप्रसूता च या नारी या नारी दुर्भगा भवेत्
ଏହାକୁ ‘ଗୌରୀ-ବ୍ରତ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ତୃତୀୟା ତିଥିରେ ନିଶ୍ଚୟ କରିବା ଉଚିତ। ଯେ ନାରୀ ସନ୍ତାନହୀନ, ଏବଂ ଯେ ନାରୀ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟଗ୍ରସ୍ତ—
Verse 18
पुमानसकृदप्यैवं कृत्वा प्राप्स्यत्यभीप्सितम् । एवमुक्त्वा स्थिता तत्र सा देवी चारुलोचना
ପୁରୁଷ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଏକଥର ମାତ୍ର କଲେ ମଧ୍ୟ ଅଭୀଷ୍ଟ ଫଳ ପାଇବ। ଏମିତି କହି ସେ ଚାରୁଲୋଚନା ଦେବୀ ସେଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହିଲେ।
Verse 19
पश्यते रात्रिनाथश्च सर्वास्ता रोहिणीं यथा । अन्यापि दुःखसंदग्धा दौर्भाग्येण तु पीडिता
ରାତ୍ରିନାଥ ଚନ୍ଦ୍ର ସେମାନଙ୍କ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ରୋହିଣୀଙ୍କୁ ଯେପରି ଦେଖନ୍ତି ସେପରି ଦେଖିଲେ। ତାପରେ ଆଉ ଜଣେ ନାରୀ ମଧ୍ୟ—ଦୁଃଖରେ ଦଗ୍ଧ, ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟରେ ପୀଡିତ—ସେଠାକୁ ଆସିଲା।
Verse 20
अपूजयदुमां देवीं सुभगा साऽभवत्ततः । इति संक्षेपतः प्रोक्तं माहात्म्यं शक्तिसंभवम्
ସେ ଦେବୀ ଉମାଙ୍କୁ ପୂଜା କଲା, ଏବଂ ତାହାଦ୍ୱାରା ସେ ସୁଭଗା (ସୌଭାଗ୍ୟବତୀ) ହେଲା। ଏହିପରି ଶକ୍ତି-ସମ୍ଭବ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ସଂକ୍ଷେପରେ କୁହାଗଲା।
Verse 21
सोमेश्वरे वरारोहा नामेति कथितं तव । सर्वपापक्षयकरं सर्वदारिद्र्यनाशनम्
ସୋମେଶ୍ୱରରେ (ଏହି ଦେବୀ) ‘ବରାରୋହା’ ନାମରେ ତୁମକୁ କୁହାଯାଇଛି। (ତାଙ୍କର ମହିମା) ସର୍ବପାପକ୍ଷୟକର ଏବଂ ସର୍ବଦାରିଦ୍ର୍ୟନାଶକ।
Verse 57
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये वरारोहामाहात्म्यवर्णनंनाम सप्तपंचाशोऽध्यायः
ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କନ୍ଦମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତିସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ସପ୍ତମ ପ୍ରଭାସଖଣ୍ଡର ପ୍ରଥମ ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟରେ “ବରାରୋହାମାହାତ୍ମ୍ୟବର୍ଣ୍ଣନ” ନାମକ ସତ୍ତାବନତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।