
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ପ୍ରଭାସ-କ୍ଷେତ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଥିବା କେତୁଲିଙ୍ଗ (କେତ୍ୱୀଶ୍ୱର)ର ସ୍ଥାନବର୍ଣ୍ଣନ ଓ ପୂଜାବିଧି ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ବଚନରେ ଉପସ୍ଥାପିତ ହୋଇଛି। ରାହ୍ୱୀଶାନର ଉତ୍ତରେ ଏବଂ ମଙ୍ଗଳାର ଦକ୍ଷିଣେ, ଧନୁଷ୍ୟପ୍ରହାର ମାତ୍ର ଦୂରତାରେ—ଏପରି ସମ୍ବନ୍ଧିତ ଭୂଗୋଳ ଦ୍ୱାରା ତୀର୍ଥସ୍ଥାନ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରି ଯାତ୍ରୀଙ୍କୁ ପଥପ୍ରଦର୍ଶନ ଦିଆଯାଏ। ପରେ କେତୁ-ଗ୍ରହର ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଓ ଲକ୍ଷଣ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇ, ସେ ଶତ ଦିବ୍ୟବର୍ଷ ତପ କରି ଶିବାନୁଗ୍ରହ ପାଇ ଅନେକ ଗ୍ରହର ଅଧିପତ୍ୟ ଲାଭ କଲେ ବୋଲି କଥା ଆସେ। କେତୁଙ୍କ ଅଶୁଭ ଉଦୟକାଳରେ ଓ ଘୋର ଗ୍ରହପୀଡାରେ କେତୁଲିଙ୍ଗର ଭକ୍ତିପୂର୍ବକ ଆରାଧନା ବିଧିତ—ପୁଷ୍ପ, ଗନ୍ଧ, ଧୂପ ଓ ନାନାବିଧ ନୈବେଦ୍ୟ ଯଥାବିଧି ଅର୍ପଣ କରିବାକୁ କୁହାଯାଏ। ଫଳଶ୍ରୁତି ସ୍ପଷ୍ଟ: ଏହି ତୀର୍ଥ ଗ୍ରହଦୋଷ ଶାନ୍ତ କରେ ଓ ପାପ ନାଶ କରେ। ଶେଷରେ ଏହାକୁ ନବଗ୍ରହ-ଲିଙ୍ଗ ଓ ସମୁଦାୟ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ଆୟତନର ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ସ୍ଥାପନ କରି, ନିତ୍ୟ ଦର୍ଶନରେ ପୀଡାଭୟ ଦୂର ହୁଏ ଓ ଗୃହସ୍ଥ କଲ୍ୟାଣ ବଢ଼େ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि केतुलिंगं महाप्रभम् । राह्वीशानादुत्तरे च मंगलायाश्च दक्षिणे
ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ମହାଦେବୀ! ତାପରେ ରାହ୍ୱୀଶ୍ୱରର ଉତ୍ତରେ ଏବଂ ମଙ୍ଗଳା (ମଙ୍ଗଳେଶ)ର ଦକ୍ଷିଣେ ଅବସ୍ଥିତ ମହାପ୍ରଭ କେତୁଲିଙ୍ଗକୁ ଯିବା ଉଚିତ।
Verse 2
धनुषोंतरमानेन नातिदूरे व्यवस्थितम् । लिंगं महाप्रभावं हि सर्वपातकनाशनम्
ଧନୁଷ୍ୟ-ମାପ ଦୂରତାରେ ତାହା ଅତି ଦୂରେ ନୁହେଁ। ସେହି ଲିଙ୍ଗ ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ସର୍ବ ପାତକନାଶକ।
Verse 3
केतुर्नाम ग्रहोत्युग्रः शिवसद्भावभावितः । वर्तुलोऽतीव विस्तीर्णो लोचनाभ्यां सुभीषणः
କେତୁ ନାମକ ଗ୍ରହ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଗ୍ର, ତଥାପି ଶିବଭକ୍ତିର ଶୁଭ ସଦ୍ଭାବରେ ଭାବିତ। ସେ ବୃତ୍ତାକାର, ଅତି ବିସ୍ତୃତ, ଦୁଇ ନୟନରେ ଭୟଙ୍କର।
Verse 4
पलालधूमसंकाशो ग्रहपीडापहारकः । तत्राकरोत्तपश्चोग्रं दिव्याब्दानां शतं प्रिये
ସେ ପଲାଳଧୂମ ସଦୃଶ ଦିଶେ ଏବଂ ଗ୍ରହଜନିତ ପୀଡା ହରଣକାରୀ। ହେ ପ୍ରିୟେ, ସେଠାରେ ସେ ଶତ ଦିବ୍ୟବର୍ଷ ଘୋର ତପ କଲା।
Verse 5
तस्य तुष्टो महादेवो ग्रह त्वं प्रददौ प्रिये । एकादशशतानां च ग्रहाणामाधिपत्यताम्
ତାହାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ମହାଦେବ, ହେ ପ୍ରିୟେ, ତୁମକୁ ‘ଗ୍ରହ’ ପଦ ଦେଲେ ଏବଂ ଏକାଦଶ ଶତ ଗ୍ରହଶକ୍ତିର ଆଧିପତ୍ୟ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କଲେ।
Verse 6
तत्रस्थं पूजयेद्भक्त्या केतुलिंगं महाप्रभम् । केतूदये महाघोरे तस्मिन्दृष्टे विशेषतः
ସେଠାରେ ସ୍ଥାପିତ ମହାପ୍ରଭ କେତୁଲିଙ୍ଗକୁ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ—ବିଶେଷତଃ କେତୁର ମହାଘୋର ଉଦୟ ସମୟରେ, ଏବଂ ସେହି ଲିଙ୍ଗ ଦର୍ଶନ ହେଲେ ତ ଅତିବିଶେଷ।
Verse 7
ग्रहपीडासु चोग्रासु पूजयेत्तं विधानतः । पुष्पैर्गंधैस्तथा धूपैर्नैवेद्यैर्विविधैः शुभैः
ଉଗ୍ର ଗ୍ରହପୀଡା ହେଲେ ବିଧିମତେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ—ପୁଷ୍ପ, ସୁଗନ୍ଧ, ଧୂପ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଶୁଭ ନୈବେଦ୍ୟ ଦ୍ୱାରା।
Verse 8
तोषयेद्विधिवद्देवं केतुं कल्मषनाशनम्
ବିଧିମତେ କଲ୍ମଷନାଶକ ଦେବ କେତୁଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 9
इति संक्षेपतः प्रोक्तं केतुलिंगं महोदयम् । ग्रहपीडोपशमनं सर्वपातकनाशनम्
ଏହିପରି ସଂକ୍ଷେପରେ ମହାମଙ୍ଗଳମୟ କେତୁ-ଲିଙ୍ଗ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଲା; ଏହା ଗ୍ରହପୀଡା ଶମନ କରେ ଓ ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରେ।
Verse 10
एतानि नव लिंगानि ग्रहाणां कथितानि ते । यः पश्यति नरो नित्यं तस्य पीडाभयं कुतः
ଗ୍ରହମାନଙ୍କର ଏହି ନବ ଲିଙ୍ଗ ତୁମକୁ କୁହାଗଲା। ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ନିତ୍ୟ ଦର୍ଶନ କରେ, ତାହାର ପୀଡାଭୟ କେଉଁଠି ରହିବ?
Verse 11
न दौर्भाग्यं कुले तस्य न रोगी नैव दुःखितः । जायते पुत्रवद्देवि तं रक्षंति महाग्रहाः
ତାହାର କୁଳରେ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ ନାହିଁ; କେହି ରୋଗୀ ନୁହେଁ, କେହି ଦୁଃଖିତ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ହେ ଦେବୀ, ପୁତ୍ର ପରି ମହାଗ୍ରହମାନେ ନିଜେ ତାକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।
Verse 12
इति ते कथितं सम्यक्चतुर्दशायतनं प्रिये । विघ्नेश्वरं समारभ्य यावत्केतुप्रतिष्ठितम्
ଏହିପରି, ହେ ପ୍ରିୟେ, ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ଆୟତନର ସମ୍ୟକ୍ ବିବରଣୀ ତୁମକୁ କୁହାଗଲା—ବିଘ୍ନେଶ୍ୱରରୁ ଆରମ୍ଭ କରି କେତୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ସ୍ଥାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ।
Verse 13
नवग्रहेश्वराणां तु माहात्म्यं पापनाशनम् । तथैव पंचलिंगानां श्रुत्वा पापैः प्रमुच्यते
ନବଗ୍ରହେଶ୍ୱରମାନଙ୍କର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ପାପନାଶକ; ସେହିପରି ପଞ୍ଚଲିଙ୍ଗମାନଙ୍କ ବିଷୟ ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।
Verse 14
कपर्द्दिनं समारभ्य चंडनाथांतकानि च । पंचैव मुद्रालिंगानि नापुण्यो वेद मानवः
କପର୍ଦ୍ଦିନଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଚଣ୍ଡନାଥାନ୍ତକ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ—ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ମୁଦ୍ରା-ଲିଙ୍ଗ; ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେବଳ ଅତି ପୁଣ୍ୟବାନ ଏହାକୁ ଜାଣେ।
Verse 15
सूर्येश्वरं समारभ्य केतुलिंगांतकानि वै । नवग्रहाणां लिंगानि नान्यो जानाति कश्चन
ସୂର୍ଯ୍ୟେଶ୍ୱରଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି କେତୁଲିଙ୍ଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ—ଏଗୁଡ଼ିକ ନବଗ୍ରହଙ୍କର ଲିଙ୍ଗ; ଏହାର ତତ୍ତ୍ୱକୁ ସତ୍ୟରେ ଅନ୍ୟ କେହି ଜାଣେ ନାହିଁ।
Verse 16
चतुर्दशविधा त्वेवं प्रोक्ताऽयतनसंगतिः । यश्चैनां वेद भावेन स क्षेत्रफलमश्नुते
ଏହିପରି ପବିତ୍ର ଆୟତନମାନଙ୍କର ବିନ୍ୟାସ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶବିଧ ବୋଲି କୁହାଗଲା। ଯେ ଏହାକୁ ଭକ୍ତିଭାବରେ ଜାଣେ, ସେ କ୍ଷେତ୍ରଫଳ ପାଏ।
Verse 51
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये केत्वीश्वरमाहात्म्यवर्णननामैकपंचाशोऽध्यायः
ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କାନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତି-ସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ସପ୍ତମ ପ୍ରଭାସଖଣ୍ଡର ପ୍ରଥମ ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟରେ ‘କେତ୍ୱୀଶ୍ୱରମାହାତ୍ମ୍ୟବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଏକପଞ୍ଚାଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।