
ଈଶ୍ୱର ଦେବୀଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦିଅନ୍ତି—ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ‘ବୁଧେଶ୍ୱର’ ନାମକ ଲିଙ୍ଗ ଅଛି; ସେଠାକୁ ଯାଅ। ଏହି ଲିଙ୍ଗର କେବଳ ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ ହୁଏ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣିତ, ତେଣୁ ଏହା ପରମ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ। ଏହି କ୍ଷେତ୍ରର ପ୍ରତିଷ୍ଠା ବୁଧ (ଗ୍ରହ) କରିଥିଲେ ବୋଲି କଥା ଅଛି। ବୁଧ ସଦାଶିବଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି “ଦଶ-ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷର ଚାରି ବର୍ଷ” ସଦୃଶ ଚାରି ଯୁଗସମାନ କାଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟା ଓ ପୂଜା କରି, ଶେଷରେ ଶିବଙ୍କ ସାକ୍ଷାତ୍ ଦର୍ଶନ ପାଇଲେ। ପ୍ରସନ୍ନ ଶିବ ତାଙ୍କୁ ଗ୍ରହପଦ ଦେଲେ ଏବଂ ବିଶେଷକରି ସୌମ୍ୟାଷ୍ଟମୀ ଦିନ ଏହି ଲିଙ୍ଗର ବିଧିବତ୍ ପୂଜା କଲେ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞସମ ଫଳ ମିଳେ ବୋଲି କହିଲେ। ଫଳଶ୍ରୁତିରେ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ ନିବାରଣ, କୁଳଦୋଷ ଶମନ, ଇଷ୍ଟବିୟୋଗ ନିବୃତ୍ତି ଓ ଶତ୍ରୁଭୟରୁ ରକ୍ଷା ଆଦି ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଅଛି। ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଏହି ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଶୁଣିଲେ ସାଧକ ପରମ ପଦକୁ ଅଗ୍ରସର ହୁଏ।
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि तस्यैवोत्तरतः स्थितम् । लिंगं महाप्रभावं तु बुधेश्वरमिति श्रुतम्
ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ମହାଦେବୀ! ତାପରେ ସେହି ସ୍ଥାନର ଠିକ୍ ଉତ୍ତରେ ଅବସ୍ଥିତ ଲିଙ୍ଗ ପାଖକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ସେ ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଲିଙ୍ଗ ‘ବୁଧେଶ୍ୱର’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
Verse 2
धनुषां द्वितये चैव नातिदूरे व्यवस्थितम् । सर्वपाप हरं लिंगं दर्शनादेव भामिनि
ଦୁଇ ଧନୁଷ ପରିମାଣ ଦୂରରେ, ଅତି ଦୂର ନୁହେଁ, ସେ ଲିଙ୍ଗ ଅବସ୍ଥିତ। ହେ ଭାମିନି! ତାହାର ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ ହୁଏ।
Verse 3
बुधेन चैव देवेशि तत्र तप्तं महातपः । स्थापितं विमलं लिंगं समाराध्य सदाशिवम्
ହେ ଦେବେଶି! ସେଠାରେ ବୁଧ ମହାତପ କରିଥିଲେ; ଏବଂ ସଦାଶିବଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ଆରାଧନା କରି ବିମଳ ଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନ କଲେ।
Verse 4
वर्षायुतानि चत्वारि संपूज्य तु विधानतः । अनन्यचेताः शांतात्मा प्रत्यक्षीकृतवान्भवम्
ବିଧିଅନୁସାରେ ଚାରି ବର୍ଷାୟୁତ (ଚାଳିଶ ହଜାର ବର୍ଷ) ପୂଜା କରି, ଏକାଗ୍ରଚିତ୍ତ ଓ ଶାନ୍ତାତ୍ମା ହୋଇ, ସେ ଭବ (ଶିବ)ଙ୍କୁ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ କରିଲେ।
Verse 5
ततस्तुष्टमना देवो ग्रहत्वं तस्य तद्ददौ । तं संपूज्य विधानेन सोमपुत्रप्रतिष्ठितम् । सौम्याष्टम्यां विशेषेण राजसूयफलं लभेत्
ତେବେ ହୃଦୟେ ପ୍ରସନ୍ନ ଦେବ ତାହାକୁ ଗ୍ରହତ୍ୱ ଦାନ କଲେ। ଚନ୍ଦ୍ରପୁତ୍ର ବୁଧ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ସେହି (ବୁଧେଶ୍ୱର) ଲିଙ୍ଗକୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରି—ବିଶେଷତଃ ସୌମ୍ୟାଷ୍ଟମୀ ଦିନ—ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଲଭେ।
Verse 6
न दौर्भाग्यं कुले तस्य न चैवेष्टवियोजनम् । शत्रुतो न भयं तस्य भवेत्तस्यप्रसादतः
ତାଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ତାହାର କୁଳରେ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ ହୁଏ ନାହିଁ, ପ୍ରିୟବସ୍ତୁରୁ ବିୟୋଗ ମଧ୍ୟ ହୁଏ ନାହିଁ। ଶତ୍ରୁଠାରୁ ଭୟ ମଧ୍ୟ ନଥାଏ—ଏହା ହିଁ ସେହି ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହ।
Verse 7
इति संक्षेपतः प्रोक्तं माहात्म्यं बुधदैवतम् । श्रुत्वाऽभिनंद्य प्रयतः प्राप्नोति परमं पदम्
ଏହିପରି ସଂକ୍ଷେପରେ ବୁଧଦେବତାଙ୍କ ମାହାତ୍ମ୍ୟ କୁହାଗଲା। ଯେ ଏହା ଶୁଣି ଭକ୍ତିରେ ଅନୁମୋଦନ କରି ନିୟମଶୀଳ ରହେ, ସେ ପରମ ପଦ ପାଏ।
Verse 46
इति श्रीस्कान्दे महापु राण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये बुधेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनामषट्चत्वारिंशोऽध्यायः
ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କାନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତି-ସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ସପ୍ତମ ପ୍ରଭାସଖଣ୍ଡର ପ୍ରଥମ ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟରେ ‘ବୁଧେଶ୍ୱରମାହାତ୍ମ୍ୟବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଛୟାଳିଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।