
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଈଶ୍ୱର ପ୍ରଭାସ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଅଙ୍ଗାରେଶ୍ୱରଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ପୂଜାର ମହିମା ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି। ତ୍ରିପୁର ଦହନ ସଙ୍କଳ୍ପ ସମୟରେ ଶିବଙ୍କ ତୀବ୍ର କ୍ରୋଧରୁ ତାଙ୍କ ତ୍ରିନେତ୍ରରୁ ଅଶ୍ରୁବିନ୍ଦୁ ନିସ୍ସୃତ ହେଲା; ସେହି ଦିବ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱ ପୃଥିବୀରେ ପତିତ ହୋଇ ଭୂମିସୁତ ହେଲା—ସେଇ ଭୋମ/ମଙ୍ଗଳ (ମଙ୍ଗଳ ଗ୍ରହ) ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଶିଶୁକାଳରୁ ଭୋମ ପ୍ରଭାସକୁ ଯାଇ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟା କଲେ; ଶିବ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ବର ଦେଲେ। ଭୋମ ଗ୍ରହତ୍ୱ ମାଗିଲେ; ଶିବ ତାହା ସ୍ୱୀକାର କରି ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ରକ୍ଷାପ୍ରତିଜ୍ଞା କଲେ—ଯେ ଭକ୍ତିରେ ସେଠାରେ ଅଙ୍ଗାରେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜିବେ ସେ ସଙ୍କଟରୁ ରକ୍ଷିତ ହେବେ। ଲାଲ ଫୁଲରେ ଅର୍ଚ୍ଚନା, ମଧୁ-ଘୃତ ମିଶ୍ରିତ ଆହୁତି ସହ ଲକ୍ଷସଂଖ୍ୟକ ହୋମ, ଏବଂ ପଞ୍ଚୋପଚାର ପୂଜାର ବିଧି ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି। ଫଳଶ୍ରୁତିରେ ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଶ୍ରବଣରେ ପାପନାଶ ଓ ଆରୋଗ୍ୟଲାଭ, ଏବଂ ବିଦ୍ରୁମ (ମୁଙ୍ଗା) ଆଦି ଦାନରେ ଇଷ୍ଟଫଳ ପ୍ରାପ୍ତି କୁହାଯାଇଛି; ଭୋମ ଦିବ୍ୟ ବିମାନରେ ଗ୍ରହମଣ୍ଡଳ ମଧ୍ୟରେ ତେଜସ୍ୱୀ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣିତ।
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि अंगारेश्वरमुत्तमम् । स्थापितं भूमिपुत्रेण सोमेशादीश गोचरे
ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ମହାଦେବୀ! ତାପରେ ସୋମେଶ୍ୱରେଶଙ୍କ ପବିତ୍ର ପରିସରରେ, ଭୂମିପୁତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତ ଉତ୍ତମ ଅଙ୍ଗାରେଶ୍ୱରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯିବା ଉଚିତ।
Verse 2
त्रिपुरं दग्धुकामस्य पुरा मम वरानने । क्रोधादश्रु विनिष्क्रांतं लोचनत्रितयेन तु
ହେ ବରାନନେ! ପୂର୍ବକାଳେ ମୁଁ ତ୍ରିପୁରକୁ ଦଗ୍ଧ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରିଥିବାବେଳେ, କ୍ରୋଧଜନିତ ଏକ ଅଶ୍ରୁ ମୋ ତ୍ରିନେତ୍ରରୁ ବାହାରିଲା।
Verse 3
तच्च भूमौ निपतितं ततो भूभिसुतोऽभवत् । स प्रभासं ततो गत्वा बाल्यात्प्रभृति शंकरम्
ସେଇ ଅଶ୍ରୁ ଭୂମିରେ ପତିତ ହେଲା; ତାହାରୁ ଭୂମିପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲା। ସେ ପ୍ରଭାସକୁ ଯାଇ, ବାଲ୍ୟକାଳରୁ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ସେବିଲା।
Verse 4
तपसाऽराधयामास बहून्वर्षगणान्प्रिये । तस्य तुष्टो महादेवः सुप्रीतात्मा वरं ददौ
ହେ ପ୍ରିୟେ! ସେ ତପସ୍ୟାଦ୍ୱାରା ବହୁ ବର୍ଷ ଧରି ଶିବଙ୍କୁ ଆରାଧନା କଲା। ତାହାରେ ତୁଷ୍ଟ ମହାଦେବ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହୃଦୟରେ ତାକୁ ବର ଦେଲେ।
Verse 5
सोऽब्रवीद्यदि मे देव तुष्टोसि वृषभध्वज । ग्रहत्वं देहि सर्वेश न चान्यं वरमुत्सहे
ସେ କହିଲା—“ହେ ଦେବ, ହେ ବୃଷଭଧ୍ୱଜ! ଯଦି ଆପଣ ମୋପରେ ପ୍ରସନ୍ନ, ହେ ସର୍ବେଶ୍ୱର, ମୋତେ ‘ଗ୍ରହ’ ପଦ ଦିଅନ୍ତୁ; ଅନ୍ୟ କୌଣସି ବର ମୁଁ ଚାହେଁନି।”
Verse 6
स तथेति प्रतिज्ञाय पुनस्तं वाक्यमब्रवीत् । इहागत्य नरो यो मां पूजयिष्यति भक्तितः
ଶିବ “ତଥାସ୍ତୁ” ବୋଲି ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରି ପୁନର୍ବାର କହିଲେ—“ଏଠାକୁ ଆସି ଯେ ନର ଭକ୍ତିରେ ମୋତେ ପୂଜିବ…”
Verse 7
न भविष्यति वै पीडा तावकी तस्य कुत्रचित् । पुष्पाणि रक्तवर्णानि मध्वाज्याक्तानि भूरिशः
ତାହା ପାଇଁ ତୁମ ଦ୍ୱାରା କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ କୌଣସି ପୀଡା ହେବ ନାହିଁ। ସେ ମଧୁ ଓ ଘୃତ ଲେପିତ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ପୁଷ୍ପ ବହୁ ପରିମାଣରେ ଅର୍ପଣ କରୁ।
Verse 8
होमयिष्यति यो भक्त्या लक्षमेकं तदग्रतः । पंचोपचारविधिना त्वां तु संपूज्य यत्नतः
ଯେ ଭକ୍ତିସହିତ ତାହାର ସମ୍ମୁଖରେ ଏକ ଲକ୍ଷ ଆହୁତିର ହୋମ କରିବ ଏବଂ ପଞ୍ଚୋପଚାର ବିଧିରେ ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ତୁମକୁ ପୂଜିବ, ସେ ଇଷ୍ଟ ଫଳ ପାଇବ।
Verse 9
तस्य जन्मावधिर्नैव तव पीडा भविष्यति । तथा विद्रुमदानेन लप्स्यते फलमीप्सितम्
ତାହାର ଜୀବନାବଧି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମ ପୀଡା କେବେ ହେବ ନାହିଁ। ଏବଂ ବିଦ୍ରୁମ (ମୁଙ୍ଗା) ଦାନ କଲେ ସେ ଇପ୍ସିତ ଫଳ ପାଇବ।
Verse 10
एवमुक्त्वा स भगवानत्रैवांतरधीयन । भौमोऽपि ग्रहमध्यस्थो विमानेन विराजते
ଏଭଳି କହି ସେ ଭଗବାନ ସେଠାରେଇ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ। ଭୌମ (ମଙ୍ଗଳ) ମଧ୍ୟ ଗ୍ରହମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ ନିଜ ବିମାନରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଏ।
Verse 11
एवं संक्षेपतः प्रोक्तं भौममाहात्म्यमुत्तमम् । श्रुतं हरति पापानि तथारोग्यं प्रयच्छति
ଏଭଳି ସଂକ୍ଷେପରେ ଭୌମଙ୍କ ଉତ୍ତମ ମାହାତ୍ମ୍ୟ କୁହାଗଲା। ଏହା ଶୁଣିଲେ ପାପ ନାଶ ହୁଏ ଏବଂ ଆରୋଗ୍ୟ ମଧ୍ୟ ମିଳେ।
Verse 45
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्येंऽगारेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम पञ्चचत्वारिंशोध्यायः
ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତିସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ସପ୍ତମ ପ୍ରଭାସଖଣ୍ଡର ପ୍ରଥମ ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟରେ ‘ଅଙ୍ଗାରେଶ୍ୱରମାହାତ୍ମ୍ୟବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ପଞ୍ଚଚତ୍ୱାରିଂଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।