
ଅଧ୍ୟାୟ ୪୨ରେ ଈଶ୍ୱର ଦେବୀଙ୍କୁ ପ୍ରଭାସ-କ୍ଷେତ୍ରରେ ଚଣ୍ଡୀଶ ଦେବତାଙ୍କୁ ସମୀପଗମନ ଓ ପୂଜାବିଧି ଉପଦେଶ ଦିଅନ୍ତି। ସୋମେଶ/ଈଶଙ୍କ ଦିଗ୍ଭାଗ ନିକଟରେ ଏବଂ ଦଣ୍ଡପାଣିଙ୍କ ନିବାସରୁ ଅତି ଦୂର ନୁହେଁ ଏମିତି ଦକ୍ଷିଣ ଭାଗରେ ମନ୍ଦିରସ୍ଥାନ ଚିହ୍ନରେ ଦର୍ଶାଯାଇଛି। ପୂର୍ବେ ଚଣ୍ଡା ଓ କଠିନ ତପ କରିଥିବା ଗଣ ଏଠାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଓ ପୂଜା କରିଥିଲେ; ତାହାରୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଚଣ୍ଡେଶ୍ୱର ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରକଟ ହେଲା ବୋଲି ମାହାତ୍ମ୍ୟ ସ୍ଥାପିତ ହୁଏ। ତାପରେ ପୂଜାକ୍ରମ କୁହାଯାଏ—କ୍ଷୀର, ଦଧି ଓ ଘୃତରେ ଅଭିଷେକ; ମଧୁ, ଇଖୁରସ ଓ କେଶର ଲେପନ; କର୍ପୂର, ଉଶୀର, କସ୍ତୁରୀସାର ଆଦି ସୁଗନ୍ଧ ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦନ; ପୁଷ୍ପାର୍ଚ୍ଚନ; ଧୂପ ଓ ଅଗୁରୁ; ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ ବସ୍ତ୍ରାର୍ପଣ; ଦୀପ ସହିତ ନୈବେଦ୍ୟ, ବିଶେଷତଃ ପରମାନ୍ନ; ଏବଂ ଦ୍ୱିଜାତିଙ୍କୁ ଦାନ-ଦକ୍ଷିଣା। ସ୍ଥାନବିଶେଷ ଫଳ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ—ଦକ୍ଷିଣାଭିମୁଖ ହୋଇ ଦିଆ ଦାନ ଚଣ୍ଡୀଶ ପାଇଁ ଅକ୍ଷୟ; ଚଣ୍ଡୀଶଙ୍କ ଦକ୍ଷିଣରେ କୃତ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଦୀର୍ଘ ତୃପ୍ତି ଦେଇଥାଏ; ଉତ୍ତରାୟଣରେ ଘୃତ-କମ୍ବଳ ବ୍ରତ/ଦାନ କଠୋର ପୁନର୍ଜନ୍ମକୁ ଏଡ଼ାଏ। ଶେଷରେ ଶୂଲିନଙ୍କ ତୀର୍ଥଭକ୍ତିକୁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଭାବେ ଦର୍ଶାଇ, ନିର୍ମାଲ୍ୟ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଅପରାଧ, ଅଜାଣତେ ଭକ୍ଷଣ ଓ ଅନ୍ୟ କର୍ମଜ ଦୋଷରୁ ମୁକ୍ତି ଦେଉଥିବା କୁହାଯାଏ।
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि चण्डीशं देवमुत्तमम् । सोमेशादीशदिग्भागे धनुषां सप्तके स्थितम्
ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ମହାଦେବୀ! ତାପରେ ଉତ୍ତମ ଦେବ ଚଣ୍ଡୀଶଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯିବା ଉଚିତ; ସେ ସୋମେଶଠାରୁ ଈଶାନ (ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ) ଦିଗରେ ସାତ ଧନୁ ଦୂରେ ଅବସ୍ଥିତ।
Verse 2
दण्डपाणेस्तु भवनाद्दक्षिणे नातिदूरगम् । चंड्या प्रतिष्ठितं पूर्वं चण्डेनाराधितं ततः
ଦଣ୍ଡପାଣିଙ୍କ ଭବନର ଦକ୍ଷିଣେ, ଅତି ଦୂର ନୁହେଁ—ଏହା ପୂର୍ବେ ଚଣ୍ଡୀ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା; ପରେ ଚଣ୍ଡ ଏହାକୁ ଆରାଧନା କଲା।
Verse 3
गणेन मम देवेशि तत्कृत्वा दुष्करं तपः । तेन चण्डेश्वरं लिंगं प्रख्यातं धरणीतले
ହେ ଦେବେଶୀ! ମୋର ଗଣ ସେଠାରେ ଦୁଷ୍କର ତପ କରିଥିଲା; ତାହାର ଫଳରେ ସେଇ ଲିଙ୍ଗ ଧରାତଳେ ‘ଚଣ୍ଡେଶ୍ୱର’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା।
Verse 4
स्नापयेत्पयसा पूर्वं दध्ना घृतयुतेन च । मधुनेक्षुरसेनैव कुंकुमेन विलेपयेत्
ପ୍ରଥମେ (ଲିଙ୍ଗକୁ) କ୍ଷୀରରେ ସ୍ନାନ କରାଇବ; ପରେ ଘୃତମିଶ୍ରିତ ଦଧିରେ; ଏବଂ ମଧୁ ଓ ଇକ୍ଷୁରସରେ ମଧ୍ୟ; କୁଙ୍କୁମ (କେଶର) ଦ୍ୱାରା ଲେପନ କରିବ।
Verse 5
कर्पूरोशीरमिश्रेण मृगनाभिरसेन च । चन्दनेन सुगन्धेन पुष्पैः संपूजयेत्ततः
ତାପରେ କର୍ପୂର-ଉଶୀର ମିଶ୍ରଣ, ମୃଗନାଭି-ରସ, ସୁଗନ୍ଧିତ ଚନ୍ଦନ ଓ ପୁଷ୍ପଦ୍ୱାରା ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ ସମ୍ପୂଜନ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 6
दग्ध्वा धूपं पुरो देवि ततो देवस्य चागुरुम् । वस्त्रैः संपूजयेत्पश्चादात्मवित्तानुसारतः
ହେ ଦେବୀ! ପ୍ରଥମେ ଦେବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଧୂପ ଜଳାଇ, ପରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସୁଗନ୍ଧିତ ଅଗୁରୁ ଅର୍ପଣ କରିବା; ତା’ପରେ ନିଜ ସାମର୍ଥ୍ୟାନୁସାରେ ବସ୍ତ୍ର ନିବେଦନରେ ପୂଜା କରିବା।
Verse 7
नैवेद्यं परमान्नं च दत्त्वा दीपसम न्वितम् । ततो दद्याद्द्विजातिभ्यो यथाशक्त्या तु दक्षिणाम्
ଦୀପ ସହିତ ନୈବେଦ୍ୟ—ବିଶେଷକରି ଉତ୍ତମ ପରମାନ୍ନ—ଅର୍ପଣ କରି, ପରେ ଯଥାଶକ୍ତି ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣା ଦେବା ଉଚିତ।
Verse 8
दक्षिणां दिशमास्थाय यत्किंचित्तत्र दीयते । चण्डीशस्य वरारोहे तत्सर्वं चाक्षयं भवेत्
ହେ ବରାରୋହେ! ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ଚଣ୍ଡୀଶଙ୍କ ନିମିତ୍ତରେ ସେଠାରେ ଯାହା କିଛି ଦିଆଯାଏ, ସେ ସବୁ ଅକ୍ଷୟ ପୁଣ୍ୟ ହୁଏ।
Verse 9
यः श्राद्धं कुरुते तत्र चण्डीशस्य तु दक्षिणे । आकल्पं तृप्तिमायांति पितरस्तस्य भामिनि
ହେ ଭାମିନି! ଯେ କେହି ସେଠାରେ ଚଣ୍ଡୀଶଙ୍କ ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରେ, ତାହାର ପିତୃମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୃପ୍ତି ପାଆନ୍ତି।
Verse 10
अयने चोत्तरे प्राप्ते यः कुर्याद्घृत कम्बलम् । न स भूयोऽत्र संसारे जन्म प्राप्नोति दारुणम्
ଉତ୍ତରାୟଣ ଆସିଲେ ଯେ ‘ଘୃତ-କମ୍ବଳ’ ବିଧି କରେ, ସେ ଏହି ସଂସାରଚକ୍ରରେ ପୁନର୍ବାର ଦାରୁଣ ଜନ୍ମ ପାଉନାହିଁ।
Verse 11
एवं कृत्वा नरो भक्त्या यात्रां देवस्य शूलिनः । निर्माल्यातिक्रमोद्भूतैरज्ञानाद्भक्षणोद्भवैः । पापैः प्रमुच्यते जंतुस्तथाऽन्यैः कर्मसंभवैः
ଏଭଳି ଭକ୍ତିରେ ଶୂଳଧାରୀ ଦେବଙ୍କ ଯାତ୍ରା କଲେ, ନିର୍ମାଲ୍ୟ ଅତିକ୍ରମରୁ ଜନିତ, ଅଜ୍ଞାନରେ ତାହା ଭକ୍ଷଣରୁ ଜନିତ ଏବଂ ଅନ୍ୟ କର୍ମଜ ପାପମାନରୁ ମଧ୍ୟ ଜୀବ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।
Verse 42
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमेप्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये चण्डीशमाहात्म्यवर्णनंनामद्विचत्वारिंशोऽध्यायः
ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତିସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ସପ୍ତମ ପ୍ରଭାସଖଣ୍ଡର ପ୍ରଥମ ‘ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟ’ ମଧ୍ୟରେ ‘ଚଣ୍ଡୀଶମାହାତ୍ମ୍ୟବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଦ୍ୱିଚତ୍ୱାରିଂଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।