
ଅଧ୍ୟାୟ ୪୧ରେ ଈଶ୍ୱର ପୂର୍ବଦିଗରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଏକ ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲିଙ୍ଗର ମାହାତ୍ମ୍ୟ କହିଛନ୍ତି; ଏହା ସରସ୍ୱତୀଙ୍କ ସହ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ଏବଂ ସମୁଦ୍ର ସମୀପରେ ଅବସ୍ଥିତ। କଥାରେ ବିନାଶକାରୀ “ବଡ଼ବାନଳ” (ସମୁଦ୍ରଗର୍ଭ ଅଗ୍ନି) ଦ୍ୱାରା ଭୟଙ୍କର ସଙ୍କଟ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ। ତେବେ ଦେବୀ ଲିଙ୍ଗକୁ ସମୁଦ୍ରତଟ ନିକଟକୁ ନେଇ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରି, ବଡ଼ବାନଳକୁ ଧାରଣ କରି ଦେବହିତାର୍ଥେ ସମୁଦ୍ରରେ ନିକ୍ଷେପ କରନ୍ତି। ଦେବତାମାନେ ଶଙ୍ଖନାଦ, ଦୁନ୍ଦୁଭିଧ୍ୱନି ଓ ପୁଷ୍ପବୃଷ୍ଟି ସହ ଉତ୍ସବ କରି, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଦେବ-ଦାନବଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ ବୋଲି ମାନି ଦେବୀଙ୍କୁ “ଦେବମାତା” ଉପାଧି ଦିଅନ୍ତି। ପରେ ଈଶ୍ୱର କହନ୍ତି—ଦେବୀଙ୍କ ଶୁଭ ଲିଙ୍ଗପ୍ରତିଷ୍ଠା ଏବଂ ନଦୀଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପାପନାଶିନୀ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କ ସ୍ତୁତି ହେତୁ ଏହି ଲିଙ୍ଗ “ଭୈରବ” ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହୋଇ “ଭୈରବେଶ୍ୱର” ନାମେ ଖ୍ୟାତି ପାଏ। ଶେଷରେ ବିଧାନ: ସରସ୍ୱତୀ ଓ ଭୈରବେଶ୍ୱରଙ୍କ ପୂଜା—ବିଶେଷତଃ ମହାନବମୀ ଦିନ ଯଥାବିଧି ସ୍ନାନ ସହ—ବାକ୍ଦୋଷ ଦୂର କରେ। କ୍ଷୀରାଭିଷେକ କରି ଅଘୋର ମନ୍ତ୍ର ସହ ଲିଙ୍ଗପୂଜା କଲେ ଯାତ୍ରାଫଳ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମିଳେ।
Verse 1
ईश्वर उवाच । तस्यैव पूर्वदिग्भागे सरस्वत्या प्रतिष्ठितम् । लिंगं महाप्रभावं तु सोमेशादग्निगोचरे
ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ସେହି ଅଞ୍ଚଳର ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଲିଙ୍ଗ ଅଛି; ସୋମେଶଙ୍କ ସମୀପରେ ‘ଅଗ୍ନିଗୋଚର’ ନାମକ ସ୍ଥାନରେ।
Verse 2
भैरवेश्वररूपस्तु वाडवः कुम्भसंस्थितः । यत्र देव्या समानीतः सागरस्य समीपतः
ସେଠାରେ ଭୈରବେଶ୍ୱର ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ବାଡ଼ବାନଳ କୁମ୍ଭରେ ସ୍ଥିତ ଥିଲା; ଦେବୀ ତାହାକୁ ସାଗର ସମୀପକୁ ଆଣିଥିଲେ।
Verse 3
विश्रामार्थं क्षणं मुक्त्वा देव्या लिंगं प्रतिष्ठितम् । समभ्यर्च्य विधानेन गृहीत्वा वडवानलम् । समुद्रमध्ये चिक्षेप देवानां हितकाम्यया
କ୍ଷଣମାତ୍ର ବିଶ୍ରାମ ପାଇଁ ଦେବୀ ଏକ ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ; ବିଧିମତେ ପୂଜା କରି ବାଡ଼ବାନଳକୁ ଗ୍ରହଣ କରି, ଦେବମାନଙ୍କ ହିତକାମନାରେ ସମୁଦ୍ରମଧ୍ୟରେ ନିକ୍ଷେପ କଲେ।
Verse 4
ततो हृष्टतरा देवाः शंखदुन्दुभिनिःस्वनैः । पूरयन्तोंऽबरं देवीमीडिरे पुष्पवृष्टिभिः
ତାପରେ ଦେବମାନେ ଅଧିକ ହର୍ଷିତ ହୋଇ ଶଙ୍ଖ ଓ ଦୁନ୍ଦୁଭିର ନିନାଦରେ ଆକାଶକୁ ପୂରଣ କରି ଦେବୀଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଉପରେ ପୁଷ୍ପବୃଷ୍ଟି କଲେ।
Verse 5
देवमातेति ते नाम कृत्वोचुस्तां तदा सुराः । कृत्वा तु भैरवं कार्यमसाध्यं देवदानवैः
ତେବେ ଦେବମାନେ ତାଙ୍କୁ ‘ଦେବମାତା’ ନାମ ଦେଇ ଘୋଷଣା କଲେ; କାରଣ ସେ ଦେବ ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅସାଧ୍ୟ ଭୈରବସଦୃଶ କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧନ କରିଥିଲେ।
Verse 6
प्रतिष्ठितवती चात्र यस्माल्लिंगं महोदयम् । त्वं सर्वसरितां श्रेष्ठा सर्वपातकनाशिनी । तस्माद्भैरवनामेति लिंगं ख्यातिं गमिष्यति
ତୁମେ ଏଠାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମଙ୍ଗଳମୟ ‘ମହୋଦୟ’ ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିବାରୁ, ତୁମେ ସମସ୍ତ ନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ଓ ସର୍ବପାପନାଶିନୀ। ତେଣୁ ଏହି ଲିଙ୍ଗ ‘ଭୈରବ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବ।
Verse 7
इत्युक्ता तु तदा देवी भैरवेश्वरनैरृते । सागरस्य स्थिता रम्ये तत्र मूर्त्तिमती सती
ଏପରି କୁହାଯିବା ପରେ ଦେବୀ ଭୈରବେଶ୍ୱରଙ୍କ ନୈଋତ୍ୟ (ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ) ଦିଗରେ ଥିବା ରମ୍ୟ ସାଗରତଟରେ ସେଠାରେ ହିଁ ଅବସ୍ଥିତ ରହି, ସାକାର ରୂପେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।
Verse 8
पूजयेत्तां विधानेन तं तथा भैरवेश्वरम् । महानवम्यां यत्नेन कृत्वा स्नानं विधानतः । सरस्वतीं पूजयित्वा वाग्दोषान्मुच्यतेऽखिलात्
ବିଧିଅନୁସାରେ ସେଇ ଦେବୀଙ୍କୁ ଏବଂ ଭୈରବେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ମହାନବମୀରେ ବିଧିମତେ ସ୍ନାନ କରି, ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ବାକ୍ଦୋଷ ସମସ୍ତରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
Verse 9
तस्या लिंगं तु संपूज्य संस्नाप्य पयसा पृथक् । अघोरेणैव विधिवत्सम्यग्यात्राफलं लभेत्
ସେଇ ଲିଙ୍ଗକୁ ବିଧିମତେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୂଜା କରି, ପୃଥକ୍ ଭାବେ ଦୁଧରେ ସ୍ନାପନ/ଅଭିଷେକ କରି, ଏବଂ ‘ଅଘୋର’ ମନ୍ତ୍ରରେ ବିଧିଅନୁସାରେ କ୍ରିୟା କଲେ ଯାତ୍ରାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।
Verse 41
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये भैरवेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनामैकचत्वारिंशोऽध्यायः
ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତିସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ସପ୍ତମ ପ୍ରଭାସଖଣ୍ଡର ପ୍ରଥମ ‘ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟ’ ମଧ୍ୟରେ ‘ଭୈରବେଶ୍ୱରମାହାତ୍ମ୍ୟବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଏକଚାଳିଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।