
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଶିବ–ଦେବୀ ସଂବାଦ ମାଧ୍ୟମରେ ଭୀମେଶ୍ୱର ଲିଙ୍ଗର ଉତ୍ପତ୍ତି, ନାମକରଣ ଓ ପୁଣ୍ୟଫଳ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି। ଈଶ୍ୱର ଦେବୀଙ୍କୁ ପ୍ରଭାସ କ୍ଷେତ୍ରରେ କେଦାରେଶ୍ୱର ସମୀପରେ ଥିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଫଳଦାୟକ ଲିଙ୍ଗ ବିଷୟରେ କହନ୍ତି—ଯାହା ଶ୍ୱେତକେତୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ ଏବଂ ପୂର୍ବେ ଭୀମ ମଧ୍ୟ ପୂଜା କରିଥିଲେ। ତୀର୍ଥଫଳ ଓ ଶୁଭ ପରଲୋକଗତି ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ସେଠାରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା, ଦୁଗ୍ଧାଭିଷେକ ଆଦି କ୍ରମର ମହତ୍ତ୍ୱ କୁହାଯାଇଛି। ଦେବୀ ପଚାରନ୍ତି—ଶ୍ୱେତକେତୁଙ୍କ ଲିଙ୍ଗ କିପରି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା ଏବଂ ଭୀମେଶ୍ୱର ନାମ କାହିଁକି ହେଲା? ଈଶ୍ୱର କହନ୍ତି, ତ୍ରେତାୟୁଗରେ ରାଜର୍ଷି ଶ୍ୱେତକେତୁ ପ୍ରଭାସର ପବିତ୍ର ସମୁଦ୍ରତଟରେ ଅନେକ ବର୍ଷ ଋତୁଅନୁସାରେ ଘୋର ତପ କରି ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ। ଶିବ ବର ଦେଇ ସେଠାରେ ନିତ୍ୟ ନିବାସକୁ ସ୍ୱୀକାର କଲେ; ତେଣୁ ଲିଙ୍ଗ ‘ଶ୍ୱେତକେତ୍ୱୀଶ୍ୱର’ ନାମରେ ଖ୍ୟାତ ହେଲା। କଳିୟୁଗରେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାରେ ଭୀମସେନ ଭ୍ରାତୃସହ ଆସି ପୂଜା କରିବାରୁ ଏହା ‘ଭୀମେଶ/ଭୀମେଶ୍ୱର’ ଭାବେ ପୁନଃ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା। ଶେଷରେ କୁହାଯାଏ—କେବଳ ଦର୍ଶନ ଓ ଏକଥର ଭକ୍ତିପୂର୍ବକ ପ୍ରଣାମ କଲେ ମଧ୍ୟ ଅନେକ ଜନ୍ମର ପାପ ନାଶ ପାଏ।
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि श्वेतकेतुप्रतिष्ठितम् । लिंगं महाप्रभावं तु भीमेनाराधितं पुरा
ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ତାପରେ, ହେ ମହାଦେବୀ, ଶ୍ୱେତକେତୁ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ସେହି ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଲିଙ୍ଗ ପାଖକୁ ଯିବା ଉଚିତ; ଯାହାକୁ ପୁରାତନ କାଳରେ ଭୀମ ଆରାଧନା କରିଥିଲେ।
Verse 2
केदारेश्वरसांनिध्ये नातिदूरे व्यवस्थितम् । पूजयते त्तद्विधानेन क्षीरस्नानादिभिः क्रमात् । यात्राफलमभिप्रेप्सुः प्रेत्य स्वर्गफलाय वै
କେଦାରେଶ୍ୱରଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ, ଅତି ଦୂର ନୁହେଁ ଏମିତି ସ୍ଥିତ ସେହି ଲିଙ୍ଗକୁ ବିଧିମତେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ—କ୍ରମେ କ୍ଷୀରସ୍ନାନ ଆଦି କରି। ଯାତ୍ରାଫଳ ଆକାଂକ୍ଷୀ ଜନ ଦେହାନ୍ତରେ ସ୍ୱର୍ଗଫଳ ପାଏ।
Verse 3
देव्युवाच । श्वेतकेतोस्तु यद्देव लिंगं प्रोक्तं त्वया मम । तस्य जातं कथं देव नाम भीमेश्वरेति च
ଦେବୀ କହିଲେ—ହେ ଦେବ! ଆପଣ ମୋତେ ଯେ ଶ୍ୱେତକେତୁଙ୍କ ଲିଙ୍ଗ ବିଷୟରେ କହିଲେ, ସେହିଟି କିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ପ୍ରଭୁ? ଏବଂ ‘ଭୀମେଶ୍ୱର’ ନାମ ତାହାକୁ କିପରି ମିଳିଲା?
Verse 4
कथं विनिर्मितं पूर्वं तस्मिन्दृष्टे तु किं फलम्
ସେହିଟି ପୂର୍ବକାଳରେ କିପରି ନିର୍ମିତ ହେଲା? ଏବଂ ସେଠାରେ କେବଳ ଦର୍ଶନ କଲେ କେଉଁ ଫଳ ମିଳେ?
Verse 5
ईश्वर उवाच । आसीत्त्रेतायुगे पूर्वं राजा स्वायंभुवेंतरे । श्वेतकेतुरिति ख्यातो राजर्षिः सुमहातपाः
ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ପୂର୍ବେ ତ୍ରେତାୟୁଗରେ, ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନ୍ୱନ୍ତର ସମୟରେ, ଶ୍ୱେତକେତୁ ନାମରେ ଖ୍ୟାତ ଜଣେ ରାଜା ଥିଲେ—ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହାତପସ୍ୱୀ ରାଜର୍ଷି।
Verse 6
स प्रभासं समागत्य प्रतिष्ठाप्य महे श्वरम् । तपस्तेपे सुविपुलं सागरस्य तटे शुभे
ସେ ପ୍ରଭାସକୁ ଆସି ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି, ସାଗରର ଶୁଭ ତଟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିପୁଳ ତପ କଲେ।
Verse 7
पंचाग्निसाधको ग्रीष्मे वर्षास्वाकाशगस्तथा । हेमंते जलमध्यस्थो नव वर्षाणि पंच च
ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ସେ ପଞ୍ଚାଗ୍ନି-ବ୍ରତ ପାଳନ କଲେ, ବର୍ଷାକାଳରେ ଖୋଲା ଆକାଶ ତଳେ ନିରାବରଣ ରହିଲେ। ହେମନ୍ତରେ ଜଳମଧ୍ୟରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ—ଏଭଳି ମୋଟ ଚୌଦ ବର୍ଷ ତପ କଲେ।
Verse 8
ततश्चतुर्द्दशे देवि तपसा नियमेन च । तुष्टेनोक्तो मया देवि वरं वरय सुव्रत
ତାପରେ, ହେ ଦେବୀ, ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ବର୍ଷରେ ତାଙ୍କର ତପ ଓ ନିୟମରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ କହିଲି—“ହେ ସୁବ୍ରତେ, ଏକ ବର ଚୟନ କର।”
Verse 9
श्वेतकेतुरथोवाच भक्तिं देहि सुनिश्चलाम् । स्थानेऽस्मिन्स्थीयतां देव यदि तुष्टोऽसि मे प्रभो
ଶ୍ୱେତକେତୁ କହିଲେ—“ମୋତେ ଅଚଳ ଭକ୍ତି ଦିଅନ୍ତୁ। ହେ ପ୍ରଭୁ, ଯଦି ଆପଣ ମୋପରେ ପ୍ରସନ୍ନ, ତେବେ ଏହି ସ୍ଥାନରେ ହିଁ ଅଧିଷ୍ଠାନ କରନ୍ତୁ।”
Verse 10
एवमस्त्वित्यथोक्त्वाऽहं तस्यांतर्द्धानमागतः । ततः कालांतरेऽतीते श्वेतकेतुर्महाप्रभः
“ଏବମସ୍ତୁ” ବୋଲି କହି ମୁଁ ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲି। ପରେ କିଛି କାଳ ଅତୀତ ହେଲାପରେ ସେ ମହାପ୍ରଭ ଶ୍ୱେତକେତୁ…
Verse 11
समाराध्य त्विदं लिंगं प्राप्तः स्थानं महोदयम् । ततो जातं नाम तस्य श्वेतकेत्वीश्वरं श्रुतम्
ଏହି ଲିଙ୍ଗକୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ଆରାଧନା କରି ସେ ମହୋନ୍ନତ ସ୍ଥାନ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ତେଣୁ ଏହାର ନାମ ‘ଶ୍ୱେତକେତ୍ୱୀଶ୍ୱର’ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା।
Verse 12
अग्नितीर्थे महापुण्ये सर्वपातकनाशने । ततः कलियुगे प्राप्ते भ्रातृभिश्च समन्वितः
ଅଗ୍ନିତୀର୍ଥରେ—ଯେଉଁଠି ମହାପୁଣ୍ୟ ମିଳେ ଓ ସର୍ବ ପାପ ନାଶ ହୁଏ—ତାପରେ କଳିଯୁଗ ଆସିଲେ, ସେ ଭ୍ରାତୃମାନଙ୍କ ସହିତ ସମନ୍ୱିତ ହେଲା।
Verse 13
तीर्थयात्राप्रसंगेन यदा प्रभासमागतः । भीमसेनो महाबाहुर्वायुपुत्रो ममांशजः
ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଯେତେବେଳେ ମହାବାହୁ ଭୀମସେନ—ବାୟୁପୁତ୍ର ଓ ମୋର ଅଂଶଜ—ପ୍ରଭାସକୁ ଆସିଲେ।
Verse 14
तल्लिंगं पूजयामास कृत्वा जागेश्वरं निजम् । मत्वा तीर्थं महापुण्यं सागरस्य समीपतः
ସେ ତାହିଁ ଲିଙ୍ଗକୁ ପୂଜା କରି, ନିଜ ‘ଜାଗେଶ୍ୱର’ ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ; ସାଗର ସମୀପର ସେଇ ତୀର୍ଥକୁ ମହାପୁଣ୍ୟଦାୟକ ବୋଲି ମନେ କରି।
Verse 15
तदा प्रभृति भीमेशं पुनर्नामाऽभवच्छुभम् । दृष्टमात्रेण तेनैव सकृल्लिंगेन भामिनि
ସେହି ଦିନଠାରୁ ତାହାର ଶୁଭ ନାମ ‘ଭୀମେଶ’ ହେଲା; ହେ ଭାମିନି, ସେଇ ଲିଙ୍ଗକୁ ମାତ୍ର ଏକଥର ଦର୍ଶନ କରିଲେ ମଧ୍ୟ…
Verse 16
अन्यजन्मकृतान्येव पापानि सुबहून्यपि । नाशमायांति सर्वाणि तथैवामुष्मिकाणि तु
ଅନ୍ୟ ଜନ୍ମରେ କରାଯାଇଥିବା ଯେତେ ଅଧିକ ପାପ ହେଉନାହିଁ, ସେସବୁ ନାଶ ପାଏ; ଏହିପରି ପରଲୋକ-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ପାପମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୂର ହୁଅନ୍ତି।
Verse 40
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये भीमेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम चत्वारिंशोऽध्यायः
ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କନ୍ଦମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତିସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ସପ୍ତମ ପ୍ରଭାସଖଣ୍ଡର ପ୍ରଥମ ‘ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟ’ ଭିତରେ ‘ଭୀମେଶ୍ୱରମାହାତ୍ମ୍ୟବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଚାଳିଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।