Adhyaya 39

Verse 1

ईश्वर उवाच । अथ संपूज्य विधिना देवदेवं कपर्द्दिनम् । ततो गच्छेन्महादेवि लिगं केदारसंस्थितम्

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ମହାଦେବୀ! ବିଧିଅନୁସାରେ ଦେବଦେବ କପର୍ଦ୍ଦିନ (ଶିବ)ଙ୍କୁ ସମ୍ପୂଜା କରି, ପରେ କେଦାରସଂସ୍ଥିତ ଲିଙ୍ଗ ପାଖକୁ ଯିବା ଉଚିତ।

Verse 2

तस्यैवाग्नेयभागस्थं भीमेश्वरसमीपगम् । स्वयंभूतं महादेवि कल्पलिंगं मम प्रियम्

ସେହି ସ୍ଥାନର ଆଗ୍ନେୟ ଭାଗରେ, ଭୀମେଶ୍ୱରଙ୍କ ସମୀପରେ, ହେ ମହାଦେବୀ! ମୋର ପ୍ରିୟ ସ୍ୱୟଂଭୂ ‘କଳ୍ପ-ଲିଙ୍ଗ’ ଅଛି।

Verse 3

मया संपूजितं देवि वृद्धिलिंग महाप्रभम् । निराहारस्तु यस्तत्र करोत्येकं प्रजागरम्

ହେ ଦେବୀ! ସେଇ ମହାପ୍ରଭୁ ‘ବୃଦ୍ଧି-ଲିଙ୍ଗ’ ମୋ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପୂଜିତ। ଯେ କେହି ସେଠାରେ ନିରାହାର ରହି ଗୋଟିଏ ରାତି ଜାଗରଣ କରେ…

Verse 4

चतुर्दश्यां विशेषेण तस्य लोकाः सनातनाः । रुद्रेश्वरेति देवस्य त्वासीन्नाम पुरा युगे

ବିଶେଷକରି ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଦିନେ ତାହାର ଲୋକ ସନାତନ ହୁଏ। ପୁରାତନ ଯୁଗରେ ସେଇ ଦେବଙ୍କ ନାମ ‘ରୁଦ୍ରେଶ୍ୱର’ ଥିଲା।

Verse 5

तिष्येस्मिंस्तु पुनः प्राप्ते म्लेच्छस्पर्शभयातुरः । अस्मिंल्लिंगे लयं यातः केदारश्चाब्धिसंनिधौ

ତିଷ୍ୟକାଳ ପୁନର୍ବାର ଆସିଲେ, ମ୍ଲେଚ୍ଛ-ସ୍ପର୍ଶଭୟରେ ଆତୁର କେଦାର ସମୁଦ୍ରସନ୍ନିଧିରେ ଏହି ଲିଙ୍ଗରେ ଲୟ ପାଇଲେ।

Verse 6

तेन केदारनामेति तस्य ख्यातं धरातले । माघे मासि यताहारः स्नात्वा तु लवणोदधौ

ଏହିହେତୁ ସେ ଧରାତଳରେ ‘କେଦାର’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। ମାଘମାସରେ ନିୟତାହାର ରଖି ଲବଣସମୁଦ୍ରରେ ସ୍ନାନ କରି…

Verse 7

पद्मके तु महाकुंडे मध्येस्य लवणांभसः । रुद्रेशाद्दक्षिणे भागे धनुषां दशके स्थिते

ଲବଣଜଳର ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ପଦ୍ମକ ମହାକୁଣ୍ଡରେ, ରୁଦ୍ରେଶଙ୍କ ଦକ୍ଷିଣ ଭାଗରେ, ଦଶ ଧନୁ ଦୂରେ ଅବସ୍ଥିତ ସ୍ଥାନରେ…

Verse 8

स्नात्वा विधानतो देवि रुद्रेशं चार्चयिष्यति । सम्यक्केदारया त्रायाः फलं तस्य भविष्यति

ହେ ଦେବୀ! ବିଧିମତେ ସ୍ନାନ କରି ରୁଦ୍ରେଶଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁ; ତେବେ କେଦାରଙ୍କ ତ୍ରାଣକୃପାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ ତାହାର ହେବ।

Verse 9

ब्रह्महत्यादिपापानां पूजनान्नाशनं महत् । अथ तस्यैव देवस्य इतिहासं पुरातनम्

ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ଆଦି ପାପମାନଙ୍କର ପୂଜାଦ୍ୱାରା ମହାନ ନାଶ ହୁଏ। ଏବେ ସେହି ଦେବଙ୍କ ପୁରାତନ ଇତିହାସ (ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେବ)।

Verse 10

सर्वकामप्रदं नृणां कथ्यते ते सुरप्रिये । आसीद्राजा पुरा देवि शशबिंदुरिति श्रुतः

ହେ ସୁରପ୍ରିୟେ! ଏହା ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ସର୍ବକାମ ପ୍ରଦାନକାରୀ ବୋଲି ତୁମକୁ କୁହାଯାଏ। ହେ ଦେବୀ! ପୂର୍ବେ ଶଶବିନ୍ଦୁ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ।

Verse 11

सार्वभौमो महीपालो विपक्षगणसूदनः । कलिद्वापरयोः संधौ सभूतः पृथिवीपतिः

ସେ ସାର୍ବଭୌମ, ପୃଥିବୀର ପାଳକ ଓ ବିପକ୍ଷଗଣ-ସଂହାରକ ଥିଲେ। ଦ୍ୱାପର ଓ କଳିଯୁଗର ସନ୍ଧିକାଳରେ ସେ ପୃଥିବୀପତି ଭାବେ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ।

Verse 12

तस्य भार्याऽभवत्साध्वी प्राणेभ्योऽपि गरीयसी । न देवी न च गन्धर्वी नासुरी न च पन्नगी

ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ସାଧ୍ବୀ ଥିଲେ, ପ୍ରାଣଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ପ୍ରିୟା। ସେ ନ ଦେବୀ, ନ ଗନ୍ଧର୍ବୀ, ନ ଆସୁରୀ, ନ ନାଗକନ୍ୟା ଥିଲେ।

Verse 13

तादृग्रूपा वरारोहे यथाऽस्य शुभलोचना । तस्य हेममयं पद्मं शतपत्रं मनोरमम्

ହେ ବରାରୋହେ! ଶୁଭଲୋଚନା ସେ ନାରୀ ଏପରି ରୂପବତୀ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପାଖରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ, ଶତପତ୍ରୀ, ମନୋହର ପଦ୍ମ ଥିଲା।

Verse 14

खेचरं वेगि नित्यं च तस्य राज्ञो महात्मनः । स तेन पर्यटंल्लोकान्सर्वान्देवि स्वकामतः

ସେହି ମହାତ୍ମା ରାଜାଙ୍କ ପାଖରେ ଆକାଶଗାମୀ, ବେଗବାନ ଓ ସଦା ସଜାଗ ଏକ ଯାନ ଥିଲା। ହେ ଦେବୀ! ତାହାଦ୍ୱାରା ସେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପର୍ଯ୍ୟଟନ କରୁଥିଲେ।

Verse 15

एकदा फाल्गुने मासि शुक्लपक्षे वरानने । चतुर्द्दश्यां तु संप्राप्तः प्रभासक्षेत्रमुत्तमम्

ହେ ବରାନନେ! ଏକଦା ଫାଲ୍ଗୁଣ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ତିଥିରେ ସେ ଉତ୍ତମ ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରକୁ ପହଞ୍ଚିଲା।

Verse 16

अथापश्यदृषीन्सर्वाञ्छ्रीसोमेशपुरःस्थितान् । रात्रौ जागरणार्थाय जपहोमपरायणान्

ତାପରେ ସେ ଶ୍ରୀ ସୋମେଶ୍ୱରପୁରର ସମ୍ମୁଖେ ଅବସ୍ଥିତ ସମସ୍ତ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲା; ସେମାନେ ରାତ୍ରି ଜାଗରଣ ପାଇଁ ଜପ ଓ ହୋମରେ ପରାୟଣ ଥିଲେ।

Verse 17

स दृष्ट्वा सोमनाथं तु प्रणिपत्य विधानतः । पूजयामास सर्वां स्तान्यथार्हं भक्तिसंयुतः

ସୋମନାଥଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରି ସେ ବିଧିମତେ ପ୍ରଣାମ କଲା; ଭକ୍ତିସହିତ ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଯଥାର୍ହ ପୂଜା କଲା।

Verse 18

ततः केदारमासाद्य संस्नाप्य विधिवत्प्रिये । पूजयित्वा विचित्राभिः पुष्पमालाभिरीश्वरम्

ତାପରେ, ହେ ପ୍ରିୟେ! କେଦାରକୁ ପହଞ୍ଚି ସେ ବିଧିମତେ (ପ୍ରଭୁଙ୍କ) ସ୍ନାପନ/ଅଭିଷେକ କଲା ଏବଂ ବିଚିତ୍ର ପୁଷ୍ପମାଳାରେ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜା କଲା।

Verse 19

नैवेद्यैर्विविधैर्वस्त्रैर्भूषणैश्च मनोहरैः । ततोऽत्र कारयामास जागरं सुसमाहितः

ବିଭିନ୍ନ ନୈବେଦ୍ୟ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ମନୋହର ଭୂଷଣଦ୍ୱାରା ସେ ପୂଜା କଲା; ପରେ ସୁସମାହିତ ହୋଇ ସେଠାରେ ରାତ୍ରି-ଜାଗରଣ କରାଇଲା।

Verse 20

ततस्ते मुनयः सर्वे कुतूहलसमन्विताः । च्यवनो याज्ञवल्क्यश्च शांडिल्यः शाकटायनः

ତାପରେ କୁତୁହଳରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ସେ ସମସ୍ତ ମୁନି ତେଠାରେ ସମବେତ ହେଲେ—ଚ୍ୟବନ, ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ, ଶାଣ୍ଡିଲ୍ୟ ଓ ଶାକଟାୟନ।

Verse 21

रैभ्योऽथ जैमिनिः क्रौंचो नारदः पर्वतः शिलः । मार्कंडं पुरतः कृत्वा जग्मुस्तस्य समीपतः

ତାପରେ ରୈଭ୍ୟ, ଜୈମିନି, କ୍ରୌଞ୍ଚ, ନାରଦ, ପର୍ବତ ଓ ଶିଲ—ମାର୍କଣ୍ଡେୟଙ୍କୁ ଅଗ୍ରେ ରଖି—ତାଙ୍କ ସମୀପକୁ ଗଲେ।

Verse 22

चक्रुः कथाः सुविचित्रा इतिहासानि भूरिशः । कीर्त्तयंतः स्थितास्तत्र पप्रच्छू राजसत्तमम्

ସେମାନେ ଅନେକ ସୁବିଚିତ୍ର କଥା ଓ ବହୁ ପୁରାତନ ଇତିହାସ କହିଲେ; ତେଠାରେ ରହି ସେଗୁଡ଼ିକୁ କୀର୍ତ୍ତନ କରି କରି ସେ ରାଜସତ୍ତମଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।

Verse 23

ऋषय ऊचुः । कस्मात्सोमेश्वरं देवं परित्यज्य नराधिप । केदारस्य पुरोऽकार्षीर्जागरं तद्ब्रवीहि नः । नूनं वेत्सि फलं चास्य लिंगस्य त्वं महोदयम्

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ହେ ନରାଧିପ! ସୋମେଶ୍ୱର ଦେବଙ୍କୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରି କେଦାରଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ତୁମେ କାହିଁକି ଜାଗରଣ କଲ? ଆମକୁ କୁହ। ହେ ମହୋଦୟ, ନିଶ୍ଚୟ ତୁମେ ଏହି ଲିଙ୍ଗପୂଜାର ଫଳ ଜାଣ।

Verse 24

राजोवाच । शृण्वंतु ब्राह्मणाः सर्वे अन्यदेहोद्भवं मम । पुराऽहं शूद्रजातीय आसं ब्राह्मणपूजकः

ରାଜା କହିଲେ—ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଶୁଣନ୍ତୁ; ଏହା ମୋର ପୂର୍ବଦେହର ବୃତ୍ତାନ୍ତ। ପୂର୍ବେ ମୁଁ ଶୂଦ୍ରଜାତୀୟ ଥିଲି, ତଥାପି ବ୍ରାହ୍ମଣପୂଜକ ଥିଲି।

Verse 25

सौराष्ट्रविषये शुभ्रे धनधान्यसमाकुले । अथ कालांतरे तत्र अनावृष्टिरभूद्द्विजाः

ଧନଧାନ୍ୟରେ ସମୃଦ୍ଧ ଶୁଭ୍ର ସୌରାଷ୍ଟ୍ର ଦେଶରେ, କିଛି କାଳ ପରେ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ସେଠାରେ ଅନାବୃଷ୍ଟି (ବର୍ଷାଭାବ) ହେଲା।

Verse 26

ततोऽहं क्षुधयाविष्टः प्रभासं क्षेत्रमास्थितः । अथापश्यं सरः शुभ्रं हरिणीमूलसंस्थितम्

ତାପରେ ମୁଁ ଭୁଖରେ ପୀଡିତ ହୋଇ ପ୍ରଭାସ ପୁଣ୍ୟକ୍ଷେତ୍ରରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଲି। ସେଠାରେ ହରିଣୀ (ମୃଗୀ)ର ମୂଳ ନିକଟରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ସରୋବର ଦେଖିଲି।

Verse 27

तच्च रामसरोनाम पद्मिनीषण्डमंडितम् । क्षीरोदांबुधिसंकाशं दृष्ट्वा स्नातः क्लमान्वितः

ସେ ସରୋବରର ନାମ ‘ରାମସରସ’ ଥିଲା; ପଦ୍ମଗୁଚ୍ଛରେ ସୁଶୋଭିତ। କ୍ଷୀରସାଗର ସଦୃଶ ଦୀପ୍ତିମାନ ଦେଖି, କ୍ଲାନ୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କଲି।

Verse 28

संतर्प्य च पितॄन्देवान्पीत्वा स्वच्छमथोदकम् । ततोऽहं भार्यया प्रोक्तो गृहाणेमान्सरोरुहान्

ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଓ ଦେବମାନଙ୍କୁ ସନ୍ତର୍ପଣ କରି, ପରେ ସ୍ୱଚ୍ଛ ଜଳ ପାନ କରି, ତାପରେ ମୋ ଭାର୍ଯ୍ୟା ମୋତେ କହିଲା— “ଏହି ସରୋରୁହ (ପଦ୍ମ)ଗୁଡ଼ିକ ନିଅ।”

Verse 29

एतत्समीपतो रम्यं दृश्यते स्थानमुत्तमम् । विक्रीणीमोऽत्र गत्वा तु येन स्याद्भोजनं विभो

“ଏହାର ନିକଟରେ ଏକ ରମ୍ୟ ଓ ଉତ୍ତମ ସ୍ଥାନ ଦେଖାଯାଉଛି। ହେ ବିଭୋ, ସେଠାକୁ ଯାଇ ଏଗୁଡ଼ିକୁ ବିକ୍ରି କରିବା; ଯେପରି ଭୋଜନ ମିଳିପାରିବ।”

Verse 30

अथावतीर्य सलिलं गृहीतानि मया द्विजाः । कमलानि सुभू रीणि प्रस्थितश्च पुरं प्रति

ତାପରେ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ମୁଁ ଜଳରେ ଅବତରି ଅନେକ ସୁନ୍ଦର ପଦ୍ମ ଗ୍ରହଣ କରି ନଗର ପ୍ରତି ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲି।

Verse 31

तत्र गत्वा च रथ्यासु चत्वरेषु त्रिकेषु च । प्रफुल्लकमलान्येव क्रेतुं वै मुनिसत्तमाः

ସେଠାକୁ ଯାଇ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ମୁଁ ଗଲି, ଚତ୍ୱର ଓ ତ୍ରିମୁଖୀ ମୋଡ଼ମାନେ ଘୁରିଲି; କେବଳ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ ପଦ୍ମ ହିଁ କିଣିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲି।

Verse 32

न कश्चित्प्रति गृह्णाति अस्तं प्राप्तो दिवाकरः । प्रासादं कंचिदासाद्य सुप्तोहं सह भार्यया

କେହି ଗ୍ରହଣ କଲେ ନାହିଁ, କାରଣ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହୋଇଥିଲେ। ତେଣୁ ଏକ ପ୍ରାସାଦକୁ ପହଞ୍ଚି ମୁଁ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ଶୋଇଲି।

Verse 33

तत्र सुप्तस्य मे बुद्धिः श्रुत्वा गीतध्वनिं तदा । समुत्पन्ना सभा र्यस्य क्षुधार्तस्य विशेषतः । नूनं जागरणं ह्येतत्कस्मिंश्चिद्विबुधालये

ସେଠାରେ ଶୋଇଥିବାବେଳେ ଗୀତଧ୍ୱନି ଶୁଣି ମୋ ମନ ଜାଗ୍ରତ ହେଲା। ବିଶେଷକରି ଭୁଖରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ, ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହ ମୁଁ ଭାବିଲି—‘ନିଶ୍ଚୟ କୌଣସି ଦେବାଳୟରେ ଜାଗରଣ ହେଉଛି।’

Verse 34

सरोरुहाणि चादाय व्रजाम्यत्र सुरालये । यदि कश्चित्प्रगृह्णाति प्राणयात्रा ततो भवेत्

‘ଏହି ପଦ୍ମଗୁଡ଼ିକୁ ନେଇ ମୁଁ ଏଠାର ସୁରାଳୟକୁ ଯିବି। ସେଠାରେ କେହି ଯଦି ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି, ତେବେ ଆମ ପ୍ରାଣଯାତ୍ରା—ଜୀବିକା—ସୁନିଶ୍ଚିତ ହେବ।’

Verse 35

अथोत्थाय समायातो ह्यत्राहं मुनिपुंगवाः । अपश्यं लिंगमेतत्तु पूजितं कुसुमैः शुभैः

ତେବେ ଉଠି ମୁଁ ଏଠାକୁ ଆସିଲି, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ; ଏହି ଲିଙ୍ଗକୁ ଶୁଭ ପୁଷ୍ପରେ ସମ୍ୟକ୍ ପୂଜିତ ଦେଖିଲି।

Verse 36

रुद्रेश्वराभिधमिदं वृद्धलिंगं स्वयंभुवम् । वेश्यानंगवतीनाम्नी शिवरात्रिपरायणा

ଏହା ‘ରୁଦ୍ରେଶ୍ୱର’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସ୍ୱୟଂଭୂ ପ୍ରାଚୀନ ଲିଙ୍ଗ। ଅନଙ୍ଗବତୀ ନାମକ ଏକ ବେଶ୍ୟା, ଶିବରାତ୍ରି ବ୍ରତରେ ପରାୟଣା, (ଏଠାରେ ପୂଜା କରୁଥିଲା)।

Verse 37

जागर्त्ति पुरतस्तस्य गीतनृत्योत्सवादिना । ततः कश्चिन्मया दृष्टः किमेतद्रात्रिजागरम्

ତାହାର ସମ୍ମୁଖରେ ସେ ଗୀତ-ନୃତ୍ୟ ଓ ଉତ୍ସବଦ୍ୱାରା ଜାଗରଣ କରୁଥିଲା। ତେବେ ମୁଁ କାହାକୁ ଦେଖି ପଚାରିଲି—‘ଏହି ରାତ୍ରି-ଜାଗରଣ କ’ଣ?’

Verse 38

केयं स्त्री दृश्यतेऽत्यर्थं गीतनृत्योत्सवे रता । सोऽब्रवीच्छिवधर्मोक्ता शिवरात्रिः सुधर्मदा

ମୁଁ ପଚାରିଲି—‘ଗୀତ-ନୃତ୍ୟ ଉତ୍ସବରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ରତ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଏହି ସ୍ତ୍ରୀ କିଏ?’ ସେ କହିଲା—‘ଏହା ଶିବଧର୍ମରେ ଉକ୍ତ ଶିବରାତ୍ରି; ଯାହା ସଦ୍ଧର୍ମ ଦାନ କରେ।’

Verse 39

तां चानंगवतीनाम्नी वेश्येयं धर्मसंयुता । जागर्त्ति परमं श्रेयः शिवरात्रिव्रतं शुभम्

‘ଏବଂ ସେ ଅନଙ୍ଗବତୀ ନାମକ ବେଶ୍ୟା, ଧର୍ମସଂଯୁକ୍ତା। ସେ ଜାଗରଣ କରେ; ଶିବରାତ୍ରିର ଏହି ଶୁଭ ବ୍ରତ ଦ୍ୱାରା ପରମ ଶ୍ରେୟ ଲାଭ କରେ।’

Verse 40

शिवरात्रिव्रतं ह्येतद्यः सम्यक्कुरुते नरः । न स दुःखमवाप्नोति न दारि द्र्यं न बंधनम्

ଯେ ନର ଏହି ଶିବରାତ୍ରି ବ୍ରତକୁ ଯଥାବିଧି ପାଳନ କରେ, ସେ ଦୁଃଖ ପାଏ ନାହିଁ; ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ନୁହେଁ, ବନ୍ଧନ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।

Verse 41

दुष्टं चारिष्टयोगं वा न रोगं न भयं क्वचित् । सुखसौभाग्यसंपन्नो जायते सत्कुले नरः

ତାକୁ ଦୁଷ୍ଟ ପ୍ରଭାବ କିମ୍ବା ଅରିଷ୍ଟଯୋଗ କେବେ ବାଧେ ନାହିଁ; ରୋଗ ନାହିଁ, କେଉଁଠି ଭୟ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ସେ ସୁଖ-ସୌଭାଗ୍ୟସମ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ସତ୍କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।

Verse 42

तेजस्वी च यशस्वी च सर्वकल्याणभाजनम् । भवेदस्य प्रसादेन एवमाहुर्मनीषिणः

ତାଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ମନୁଷ୍ୟ ତେଜସ୍ବୀ ଓ ଯଶସ୍ବୀ ହୁଏ, ସମସ୍ତ କଳ୍ୟାଣର ପାତ୍ର ହୁଏ—ଏହିପରି ମନୀଷୀମାନେ କହନ୍ତି।

Verse 43

राजोवाच । अथ मे बुद्धिरुत्पन्ना तद्व्रतं प्रति निश्चला । चिंतितं मनसा ह्येतन्मयाब्राह्मणसत्तमाः

ରାଜା କହିଲେ—ତାପରେ ସେହି ବ୍ରତ ପ୍ରତି ମୋର ବୁଦ୍ଧି ଅଚଳ ନିଶ୍ଚୟରେ ସ୍ଥିର ହେଲା। ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ମୁଁ ଏହାକୁ ମନରେ ଚିନ୍ତନ କଲି।

Verse 44

अन्नाभावान्ममोत्पन्न उपवासो बलाद्यतः । तदहं पद्मके तीर्थेस्नात्वा च लवणांभसि

ଅନ୍ନାଭାବରୁ ମୋ ପାଇଁ ଅନିବାର୍ୟ ଭାବେ ଉପବାସ ହେଲା। ତାପରେ ମୁଁ ପଦ୍ମକ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କଲି ଏବଂ ଲବଣଜଳରେ (ସମୁଦ୍ରରେ) ମଧ୍ୟ ସ୍ନାନ କଲି।

Verse 45

एतैः सरोरुहैर्देवं पूजयामि महेश्वरम् । ततो मया सभार्येण रुद्रेशः संप्रपूजितः

ଏହି ପଦ୍ମଫୁଲମାନେ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଦେବ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଛି। ତାପରେ ପତ୍ନୀସହିତ ମୁଁ ରୁଦ୍ରେଶଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ସମ୍ୟକ୍ ପୂଜିଲି।

Verse 46

पद्मैश्च भक्तियुक्तेन सभार्येण विशेषतः । जाग्रत्स्थितस्तु देवाग्रे तां रात्रिं सह भार्यया

ଭକ୍ତିଯୁକ୍ତ ପଦ୍ମମାନେ ଦ୍ୱାରା, ବିଶେଷକରି ପତ୍ନୀସହିତ, ମୁଁ ଦେବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଜାଗ୍ରତ ରହିଲି ଏବଂ ସେଇ ରାତି ପତ୍ନୀ ସହ ଜାଗି କାଟିଲି।

Verse 47

ततः प्रभातसमय उदिते सूर्यमण्डले । सा वेश्या मामुवाचेदं कलधौतपलत्रयम्

ତାପରେ ପ୍ରଭାତ ସମୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟମଣ୍ଡଳ ଉଦିତ ହେଲାବେଳେ, ସେଇ ବେଶ୍ୟା ମୋତେ କହିଲା—‘ଏହା ନିଅ, ଶୁଦ୍ଧ ସୁନାର ତିନି ପଲ…’।

Verse 48

गृहाणमूल्यं पद्मानां न गृहीतं मया हि तत् । सात्त्विकं भावमास्थाय सभार्येण द्विजोत्तमाः

ସେ କହିଲା—‘ପଦ୍ମମାନଙ୍କର ମୂଲ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କର’; କିନ୍ତୁ ମୁଁ ତାହା ନେଲି ନାହିଁ। ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ, ପତ୍ନୀସହିତ ମୁଁ ସାତ୍ତ୍ୱିକ ଭାବ ଧାରଣ କରି ସେଇ ଶୁଦ୍ଧ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହିଲି।

Verse 49

ततो भिक्षां समाहृत्य प्राणयात्रा मया कृता । कालेन महता प्राप्तः कालधर्मं मुनीश्वराः

ତାପରେ ଭିକ୍ଷା ସଂଗ୍ରହ କରି ମୁଁ ପ୍ରାଣଯାତ୍ରା ଚାଲାଇଲି। ହେ ମୁନୀଶ୍ୱରମାନେ, ଦୀର୍ଘ କାଳ ପରେ ମୁଁ କାଳଧର୍ମ—ମୃତ୍ୟୁ—କୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲି।

Verse 50

इयं मे दयिता साध्वी प्राणेभ्योऽपि गरीयसी । मम देहं समादाय प्रविष्टा हव्यवाहनम्

ଏହି ମୋର ଦୟିତା ସାଧ୍ବୀ ପତ୍ନୀ, ପ୍ରାଣଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ; ସେ ମୋ ଦେହକୁ ଉଠାଇ ପବିତ୍ର ଚିତାଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କଲା।

Verse 51

तत्प्रभावादहं जातः सर्वभौमो महीपतिः । जातिस्मरः सभार्यस्तु सत्यमेतद्द्विजोत्तमाः

ସେହି ପୁଣ୍ୟପ୍ରଭାବରୁ ମୁଁ ସର୍ବଭୌମ ମହୀପତି ହୋଇ ଜନ୍ମିଲି; ପତ୍ନୀସହ ପୂର୍ବଜନ୍ମସ୍ମୃତି ମଧ୍ୟ ରହିଲା—ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ, ଏହା ସତ୍ୟ।

Verse 52

एतस्मात्कारणादस्य भक्तिर्लिंगस्य चोपरि । मम नित्यं सभार्यस्य सत्यमेतद्ब्रवीमि वः

ଏହି କାରଣରୁ ମୋର ଭକ୍ତି ନିତ୍ୟ ଏହି ଲିଙ୍ଗରେ ସ୍ଥିର; ପତ୍ନୀସହ ମୁଁ ଏହାର ଦୈନିକ ସେବା-ପୂଜା କରେ—ଏହି ସତ୍ୟ ମୁଁ ତୁମକୁ କହୁଛି।

Verse 53

मया क्रियाविहीनेन भक्तिबाह्येन सत्तमाः । व्रतमेतत्समाचीर्णं तस्येदं सुमहत्फ लम्

ହେ ସତ୍ତମମାନେ, କ୍ରିୟାବିହୀନ ଓ ଭକ୍ତିବାହ୍ୟ ମୋ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଏହି ବ୍ରତ ଆଚରିତ ହୋଇଥିଲା; ତାହାର ଫଳ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହାନ।

Verse 54

अधुना भक्तियुक्तस्य यथोपकरणान्मम । भविष्ये यत्फलं किंचिन्नो वेद्मि च मुनीश्वराः । येन सोमेशमुत्सृज्य अत्राहं भक्ति तत्परः

ଏବେ ମୁଁ ଭକ୍ତିଯୁକ୍ତ ଓ ଯଥୋଚିତ ଉପକରଣସମ୍ପନ୍ନ; ଭବିଷ୍ୟତରେ କି ଫଳ ହେବ, ହେ ମୁନୀଶ୍ୱରମାନେ, ମୁଁ ଜାଣେନି—କାରଣ ସୋମେଶ୍ୱରକୁ ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ି ମୁଁ ଏଠାରେ ଭକ୍ତିରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତତ୍ପର।

Verse 55

ईश्वर उवाच । एवं श्रुत्वा तु ते विप्रा विस्मयोत्फुल्ललोचनाः । साधुसाध्विति जल्पंतो राजानं संप्रशंसिरे

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ଏହା ଶୁଣି ସେହି ବିପ୍ରମାନେ ବିସ୍ମୟରେ ବିସ୍ତୃତ ନୟନରେ “ସାଧୁ, ସାଧୁ” ବୋଲି କହି କହି ରାଜାଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଶଂସା କଲେ।

Verse 56

पूजयामासुरनिशं लिंगं तत्र स्वयंभुवम् । ततोऽसौ पार्थिवश्रेष्ठो लिंगस्यास्यप्रसादतः । संसिद्धिं परमां प्राप्तो दुर्ल्लभां त्रिदशैरपि

ସେମାନେ ସେଠାରେ ସ୍ୱୟଂଭୂ ଲିଙ୍ଗକୁ ନିରନ୍ତର ପୂଜା କଲେ। ତାପରେ ଏହି ଲିଙ୍ଗର ପ୍ରସାଦରେ ସେ ରାଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ପରମ ସିଦ୍ଧି ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ—ଯାହା ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ।

Verse 57

सा च वेश्या भगवती शिवरात्रिप्रभावतः । तस्य लिंगस्य माहात्म्याद्रंभानामाप्सराऽभवत्

ଏବଂ ସେହି ବେଶ୍ୟା ଶିବରାତ୍ରିର ପ୍ରଭାବରେ ଦିବ୍ୟତେଜସ୍ୱିନୀ ହେଲା; ତଥା ସେହି ଲିଙ୍ଗର ମାହାତ୍ମ୍ୟରେ ରମ୍ଭାସଦୃଶ ଅପ୍ସରା ହୋଇଗଲା।

Verse 58

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन तल्लिंगं पूजयेद्बुधः । धर्मकामार्थमोक्षं च यो वांछत्यखिलप्रदम्

ଏହେତୁ ଧର୍ମ, କାମ, ଅର୍ଥ ଓ ମୋକ୍ଷ—ସବୁ ଦେଇଥିବା—ଫଳ ଯେ ଚାହେ, ସେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ସର୍ବ ପ୍ରୟାସରେ ସେହି ଲିଙ୍ଗକୁ ପୂଜା କରୁ।