Adhyaya 36

Verse 1

देव्युवाच । यदेतद्भवता प्रोक्तं प्राची सर्वत्र दुर्ल्लभा । विशेषेण कुरुक्षेत्रे प्रभासे पुष्करे तथा

ଦେବୀ କହିଲେ—ଭବାନ୍ ଯାହା କହିଛନ୍ତି, ପ୍ରାଚୀ ନଦୀ ସର୍ବତ୍ର ଦୁର୍ଲଭ; ବିଶେଷକରି କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର, ପ୍ରଭାସ ଓ ପୁଷ୍କରରେ ମଧ୍ୟ।

Verse 2

कथं प्रभासमासाद्य संस्थिता पापनाशिनी । माहात्म्यमखिलं तस्याः प्राच्याः पातकनाशनम् । कथयस्व महेशान यद्यहं ते प्रिया विभो

ପାପନାଶିନୀ ପ୍ରାଚୀ ପ୍ରଭାସକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ଏଠାରେ କିପରି ସ୍ଥାପିତ ହେଲା? ସେହି ପାତକନାଶିନୀ ପ୍ରାଚୀର ସମଗ୍ର ମାହାତ୍ମ୍ୟ କହନ୍ତୁ। ହେ ମହେଶାନ, ଯଦି ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ, ହେ ବିଭୋ, ତେବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତୁ।

Verse 3

ईश्वर उवाच । साधु प्रोक्तं त्वया भद्रे प्राची सर्वत्र दुर्लभा । कुरुक्षेत्रे पुष्करे च तस्मात्प्राभासिकेऽधिका

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ଭଦ୍ରେ, ତୁମେ ଭଲ କହିଲ; ପ୍ରାଚୀ ସର୍ବତ୍ର ଦୁର୍ଲଭ, କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ଓ ପୁଷ୍କରରେ ମଧ୍ୟ। ତେଣୁ ପ୍ରଭାସରେ ସେ ଅଧିକ ମହିମାମୟୀ।

Verse 4

प्रभासे तु महादेवी प्राचीं पापप्रणाशिनीम् । नापुण्यो वेद देवेशि कर्मनिर्मूलनक्षमाम्

କିନ୍ତୁ ପ୍ରଭାସରେ, ହେ ମହାଦେବୀ, ପାପପ୍ରଣାଶିନୀ ପ୍ରାଚୀ (ବିରାଜିତା)। ହେ ଦେବେଶୀ, ପୁଣ୍ୟହୀନ ଲୋକ ତାଙ୍କୁ ଜାଣେ ନାହିଁ—ସେ କର୍ମଫଳକୁ ମୂଳସହିତ ନିର୍ମୂଳ କରିବାରେ ସମର୍ଥ।

Verse 5

ये पिबंति नराः पुण्यां प्राचीं देवीं सरस्वतीम् । न ते मनुष्या विज्ञेयाः सत्यंसत्यं वरानने

ଯେ ନରମାନେ ପୁଣ୍ୟମୟୀ ପ୍ରାଚୀ—ଦେବୀ ସରସ୍ୱତୀ—ଙ୍କୁ ପାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ କେବଳ ମନୁଷ୍ୟ ବୋଲି ଜଣାଯିବେ ନାହିଁ। ହେ ବରାନନେ, ଏହା ସତ୍ୟ, ସତ୍ୟ।

Verse 6

धन्यास्ते मुनयस्ते च पुण्यास्ते च तपस्विनः । ये च सारस्वतं तोयं पिबंत्यहरहः सदा

ଧନ୍ୟ ସେଇ ମୁନିମାନେ, ପୁଣ୍ୟବାନ ସେଇ ତପସ୍ବୀମାନେ, ଯେମାନେ ପ୍ରତିଦିନ ନିରନ୍ତର ସରସ୍ୱତୀର ପବିତ୍ର ଜଳ ପାନ କରନ୍ତି।

Verse 7

देवास्ते न मनुष्यास्ते नदीस्तिस्र पिबंति ये । चंद्रभागां च गंगां च तथा देवीं सस्स्वतीम्

ଯେମାନେ ଏହି ତିନି ନଦୀ—ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗା, ଗଙ୍ଗା ଓ ଦେବୀ ସରସ୍ୱତୀ—ର ଜଳ ପାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମନୁଷ୍ୟ ନୁହେଁ; ସତ୍ୟରେ ଦେବତା।

Verse 8

भुक्त्वा वा यदि वाऽभुक्त्वा दिवा वा यदि वा निशि । न कालनियमस्तत्र यत्र प्राची सरस्वती

ଭୋଜନ କରିଥାଉ କି ନ କରିଥାଉ, ଦିନ ହେଉ କି ରାତି—ଯେଉଁଠି ପ୍ରାଚୀ ସରସ୍ୱତୀ ବିରାଜନ୍ତି, ସେଠି କାଳର କୌଣସି ନିୟମ ନାହିଁ।

Verse 9

प्राचीं सरस्वतीं ये तु पिबंति सततं मृगाः । तेऽपि स्वर्गं गमिष्यंति यज्ञैर्द्विजवरा यथा

ଯେ ମୃଗମାନେ ନିରନ୍ତର ପ୍ରାଚୀ ସରସ୍ୱତୀର ଜଳ ପାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବେ—ଯେପରି ଯଜ୍ଞଦ୍ୱାରା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଯାଆନ୍ତି।

Verse 10

सर्वकामप्रपूर्त्यर्थं नृणां तत्क्षेत्रमुत्तमम् । चिंतामणिसमा देवी यत्र प्राची सरस्वती

ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ସମସ୍ତ କାମନାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୂରଣ ପାଇଁ ସେ କ୍ଷେତ୍ର ସର୍ବୋତ୍ତମ; କାରଣ ସେଠି ପ୍ରାଚୀ ସରସ୍ୱତୀ ଦେବୀ ଚିନ୍ତାମଣି ସମା ବରଦାୟିନୀ।

Verse 11

यथा कामदुघा गावः सर्वकामफलप्रदाः । तथा स्वर्गापवर्गाभ्यां प्राची देवी सरस्वती

ଯେପରି କାମଧେନୁ ଗାଈମାନେ ସମସ୍ତ କାମନାର ଫଳ ଦିଅନ୍ତି, ସେପରି ପ୍ରାଚୀ ଦେବୀ ସରସ୍ୱତୀ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷ—ଦୁହେଁ ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି।

Verse 12

अष्टाशीतिसहस्राणि मुनीनामूर्ध्वरेतसाम् । यत्र स्थितानि संन्यासं तस्मात्किमधिकं स्मृतम्

ଯେଉଁଠି ଊର୍ଧ୍ୱରେତସ ମୁନିମାନଙ୍କ ଅଠାଏଁଶି ହଜାର ଜଣ ସନ୍ନ୍ୟାସରେ ଅବସ୍ଥିତ, ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ପବିତ୍ରତା କ’ଣ ସ୍ମରଣ ହୋଇଛି?

Verse 13

यत्र मंकणकः सिद्धः प्राचीने नियतात्मवान् । ब्रह्महत्याव्रतं चीर्णं मया यत्र वरानने

ଯେଉଁଠି ପ୍ରାଚୀ ଦେଶରେ ନିୟତାତ୍ମା ସିଦ୍ଧ ମଙ୍କଣକ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲେ; ହେ ସୁମୁଖୀ, ସେଠାରେ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା-ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ବ୍ରତ ଆଚରଣ କରିଥିଲି।

Verse 14

वृषतीर्थे महापुण्ये प्राचीकूलसमाश्रिते । निवृत्ते भारते युद्धे तस्मिंस्तीर्थे किरीटिना । प्रायश्चित्तं पुरा चीर्णं विष्णुना प्रेरितात्मना

ପ୍ରାଚୀ କୂଳାଶ୍ରିତ ମହାପୁଣ୍ୟ ବୃଷତୀର୍ଥରେ—ଭାରତ ଯୁଦ୍ଧ ଶେଷ ହେବା ପରେ—କିରୀଟୀ ଅର୍ଜୁନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅନ୍ତଃପ୍ରେରଣାରେ ସେହି ତୀର୍ଥରେ ପୂର୍ବେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିଥିଲେ।

Verse 15

त्रैलोक्ये सर्वतीर्थानां तत्तीर्थं प्रवरं स्मृतम् । पापघ्नं पुण्यजननं प्राणिनां पुण्यकीर्त्तिद

ତ୍ରିଲୋକର ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମଧ୍ୟରେ ସେହି ତୀର୍ଥକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ—ପାପନାଶକ, ପୁଣ୍ୟଜନକ ଏବଂ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ପୁଣ୍ୟକୀର୍ତ୍ତି ଦାନକାରୀ।

Verse 16

सूत उवाच । आहैवमुक्ते सा देवी शंकरं लोक शंकरम् । प्रायश्चित्तं कथं प्राप्तः पार्थः परपुरंजयः । ज्ञातिक्षयोद्भवं पापं कथं नाशमगात्प्रभो

ସୂତ କହିଲେ—ଏପରି କୁହାଯାଇଲାପରେ ଦେବୀ ଲୋକମଙ୍ଗଳକାରୀ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ କହିଲେ—“ହେ ପ୍ରଭୋ! ପରପୁରଞ୍ଜୟ ପାର୍ଥ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କିପରି ପାଇଲେ? ଜ୍ଞାତିକ୍ଷୟଜନିତ ପାପ କିପରି ନଶିଲା?”

Verse 17

एवमुक्तः पुनः प्राह विश्वेशो नीललोहितः । प्रायश्चित्तस्य संप्राप्तः कारणं तद्यथा स्थितम्

ଏପରି କୁହାଯାଇଲାପରେ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର ନୀଳଲୋହିତ ପୁନର୍ବାର କହିଲେ—“ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଘଟିବାର କାରଣ ଯଥାର୍ଥରେ ଯେପରି ଥିଲା, ସେପରି ମୁଁ କହୁଛି।”

Verse 18

ईश्वर उवाच । शृणुष्वावहिता भद्रे कथां पातकनाशिनीम् । यां श्रुत्वा मानवो भक्त्या पवित्रात्मा प्रजायते

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—“ହେ ଭଦ୍ରେ! ସାବଧାନ ହୋଇ ପାପନାଶିନୀ ଏହି କଥା ଶୁଣ; ଯାହାକୁ ଭକ୍ତିରେ ଶୁଣିଲେ ମନୁଷ୍ୟ ପବିତ୍ରାତ୍ମା ହୁଏ।”

Verse 19

योऽसौ देवि समाख्यातः किरीटी श्वेतवाहनः । स जित्वा कौरवान्सर्वान्संहृत्य हयकुञ्जरान्

“ହେ ଦେବୀ! କିରୀଟଧାରୀ, ଶ୍ୱେତରଥାରୂଢ ସେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବୀର ସମସ୍ତ କୌରବଙ୍କୁ ଜୟ କରି ତାଙ୍କ ଘୋଡ଼ା ଓ ହାତୀମାନଙ୍କୁ ସଂହାର କଲେ।”

Verse 20

पश्चात्सुयोधनं हत्वा भीमेन प्रययौ गृहान् । नारायणेन सहितो नरोऽसौ प्रस्थितो रणात्

“ତାପରେ ଭୀମ ସୁୟୋଧନଙ୍କୁ ବଧ କରିଦେଲାପରେ, ନାରାୟଣଙ୍କ ସହିତ ସେ ନର ରଣଭୂମିରୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରି ଗୃହକୁ ଗଲେ।”

Verse 21

द्रष्टुं धर्मसुतं दृष्टः प्रणतः प्रांजलिः स्थितः । स विज्ञाय तदाऽयान्तौ नरनारायणावुभौ

ଧର୍ମସୁତ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି ସେ ସେଠାରେ ନମ୍ରଭାବେ ହାତ ଯୋଡ଼ି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଦେଖାଗଲା। ତେବେ ଆସିଥିବା ସେ ଦୁଇଜଣ ନର-ନାରାୟଣ ବୋଲି ଚିହ୍ନି ତାଙ୍କ ଆଗମନ ବୁଝିଲା।

Verse 22

राजा युधिष्ठिरः प्राह द्वारस्थान्द्वारपालकान् । भवद्भिरेतावायांतौ निषेध्यौ द्वारसंस्थितौ

ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଦ୍ୱାରରେ ଥିବା ଦ୍ୱାରପାଳମାନଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଏହି ଦୁଇଜଣ ଆସି ଦ୍ୱାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ; ତୁମେ ଏମାନଙ୍କୁ ରୋକ।”

Verse 23

नर नारायणौ क्रूरौ पापपंकानुलेपिनौ । एवमेतदिति प्रोक्तौ तौ तदा द्वारमागतौ

“ନର ଓ ନାରାୟଣ କ୍ରୂର, ପାପର କାଦୁଆରେ ଲେପିତ”—ଏଭଳି କୁହାଗଲା; ତାପରେ ସେ ଦୁଇଜଣ ଦ୍ୱାରକୁ ଆସିଲେ।

Verse 24

भवन्तौ नेच्छति द्रष्टुं राजा दुर्नयकारिणौ । तत्रस्थः पृष्टवान्भूयः प्रतीहारं नरः स्वयम्

“ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ଦୁର୍ନୟକାରୀ; ରାଜା ତୁମମାନଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁନାହାନ୍ତି”—ଏଭଳି କୁହାଗଲା। ସେଠାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ନର ସ୍ୱୟଂ ପୁଣି ପ୍ରତୀହାରକୁ ପଚାରିଲେ।

Verse 25

आवां किं कारणं राजा नेक्षते वशवर्तिनौ । प्रोवाच प्रणतो राजा ततो द्वाःस्थं पुरःस्थितम्

“ଆମେ ଦୁଇଜଣ ନିୟମବଦ୍ଧ ଓ ବଶବର୍ତ୍ତୀ; ତେବେ ରାଜା କେଉଁ କାରଣରୁ ଆମକୁ ଦେଖୁନାହାନ୍ତି?” ତାପରେ ଭକ୍ତିଭାବେ ନମି ରାଜା ସାମ୍ନାରେ ଥିବା ଦ୍ୱାରସ୍ଥଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 26

नारायणेन सहितं नरं नरकनिर्भयम् । दुर्योधनेन सहिता बांधवास्ते यतो हताः । पितृतुल्याश्च राजानस्तेन वै पापभाजनम्

ନାରାୟଣଙ୍କ ସହିତ ଥିବା ସେ ନର ନରକକୁ ମଧ୍ୟ ଭୟ କରେନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କ ପକ୍ଷରେ ଥିବା ତୁମ ବାନ୍ଧବମାନେ ହତ ହେଲେ, ପିତୃତୁଲ୍ୟ ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ନିହତ—ଏହିହେତୁ ସେ ନିଶ୍ଚୟ ପାପର ପାତ୍ର ବୋଲି ଗଣ୍ୟ।

Verse 27

एवमुक्ते तु तेनाथ मुखमालोकितं हरेः । तेन प्रोक्तमिदं तथ्यं यत्ते राज्ञा प्रभाषितम्

ସେ ଏପରି କହିଲାପରେ ପ୍ରଭୁ ହରିଙ୍କ ମୁଖକୁ ଦେଖିଲେ; ତାପରେ ରାଜା ତୁମକୁ ଯେପରି କହିଥିଲେ ସେହି ସତ୍ୟକୁ ଘୋଷଣା କଲେ।

Verse 28

एवमुक्ते नरः प्राह पुनरेव जनार्द्दनम् । कथयस्व कथं पापात्कृष्ण शुद्ध्यामहे वयम्

ଏହା କୁହାଯାଇଲାପରେ ନର ପୁନର୍ବାର ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ କହିଲା—“ହେ କୃଷ୍ଣ, ପାପରୁ ଆମେ କିପରି ଶୁଦ୍ଧ ହେବୁ? କହନ୍ତୁ।”

Verse 29

तीर्थस्नानेन मे शुद्धिर्यथा स्यात्तद्वद स्फुटम् । तच्च गंगादिकं कृष्ण यथाऽस्याघस्य नाशनम्

“ତୀର୍ଥସ୍ନାନରେ ମୋତେ କିପରି ଶୁଦ୍ଧି ମିଳିବ ସେଥି ସ୍ପଷ୍ଟ କହନ୍ତୁ; ଏବଂ ହେ କୃଷ୍ଣ, ଗଙ୍ଗା ଆଦି ତୀର୍ଥ ଏହି ପାପକୁ କିପରି ନାଶ କରେ, ତାହା ମଧ୍ୟ କହନ୍ତୁ।”

Verse 30

कृष्ण उवाच । मा गयां गच्छ कौंतेय मा गंगां मा च पुष्करम् । तत्र गच्छ कुरुश्रेष्ठ यत्र प्राची सरस्वती

କୃଷ୍ଣ କହିଲେ—“ହେ କୌନ୍ତେୟ, ଗୟାକୁ ଯାଅନି; ଗଙ୍ଗାକୁ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, ପୁଷ୍କରକୁ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ହେ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରାଚୀ ସରସ୍ୱତୀ ପ୍ରବାହିତ, ସେଠାକୁ ଯାଅ।”

Verse 31

ब्रह्मघ्नाश्च सुरा पाश्च ये चान्ये पापकारिणः । तत्र स्नात्वा विमुच्यंते यत्र प्राची सरस्वती

ବ୍ରାହ୍ମଣହନ୍ତା, ସୁରାପାନକାରୀ ଓ ଅନ୍ୟ ପାପକାରୀମାନେ ମଧ୍ୟ—ଯେଉଁଠି ପ୍ରାଚୀ ସରସ୍ୱତୀ ଅଛି, ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ—ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 32

नारायणेन प्रोक्तोऽसौ नरस्तद्वचनाद्द्रुतम् । सहितस्तेन संप्राप्तः प्राचीनं तीर्थमुत्तमम्

ନାରାୟଣଙ୍କ ଉପଦେଶ ପାଇ ସେ ପୁରୁଷ ତାଙ୍କ ବଚନ ଅନୁସରି, ତାଙ୍କ ସହ ଶୀଘ୍ର ଯାଇ ସେଇ ଉତ୍ତମ ପ୍ରାଚୀନ ତୀର୍ଥକୁ ପହଞ୍ଚିଲା।

Verse 33

त्रिरात्रोपोषितः स्नातस्त्रिकालं नियतात्मवान् । तेन तस्माद्विनिर्मुक्तः पातकात्पूर्वसंचितात्

ତିନି ରାତି ଉପବାସ କରି, ତ୍ରିକାଳ ସ୍ନାନ-ନିୟମ ପାଳନ କରି, ନିୟତାତ୍ମା ହୋଇ—ସେ ପୂର୍ବସଞ୍ଚିତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲା।

Verse 34

विज्ञाय शुद्धमेनं तु राजा धर्मसुतो द्रुतम् । भ्रातृभिः सहितः प्राप्तस्तं द्रष्टुं नरपुंगवम्

ତାଙ୍କୁ ଶୁଦ୍ଧ ବୋଲି ଜାଣି, ରାଜା ଧର୍ମସୁତ ଭାଇମାନଙ୍କ ସହ ଶୀଘ୍ର ଆସି ସେଇ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।

Verse 35

ततस्तं प्रणतं दृष्ट्वा धर्मपुत्रः पुरःस्थितम् । आलिलिंग प्रहृष्टात्मा पृष्टवांश्चाप्यनामयम्

ତାପରେ ସମ୍ମୁଖରେ ନମସ୍କାର କରି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଧର୍ମପୁତ୍ର ହର୍ଷିତ ହୋଇ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ ଏବଂ କୁଶଳ-କ୍ଷେମ ମଧ୍ୟ ପଚାରିଲେ।

Verse 36

भीमादिभिर्भ्रातृभिश्च तदा गुरुगणैर्वृतः । आलिंगितः प्रहृष्टैस्तु नरो गुणगणैर्वृतः

ତେବେ ଭୀମ ଆଦି ଭ୍ରାତୃଗଣ ଓ ଗୁରୁଜନମଣ୍ଡଳୀଦ୍ୱାରା ପରିବୃତ, ଗୁଣସମୃଦ୍ଧ ସେ ନର ହର୍ଷିତମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆଲିଙ୍ଗିତ ହେଲା।

Verse 37

एतद्धि तन्महातीर्थं प्राचीनेति च शब्दितम् । स्नानक्रमेण मर्त्त्यानामन्येषामपि पावकम्

ଏହି ହିଁ ସେ ମହାତୀର୍ଥ, ଯାହା ‘ପ୍ରାଚୀନ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏଠାରେ ସ୍ନାନବିଧିକ୍ରମେ ସ୍ନାନ କଲେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ମାତ୍ର ନୁହେଁ, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର କରେ।

Verse 38

त्रिरात्रोपोषितः स्नातस्तीर्थेऽस्मिन्ब्रह्महाऽपि यः । विमुक्तः पातकात्तस्मान्मोदते दिवि रुद्रवत्

ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟାଦୋଷୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଯେ ତିନି ରାତି ଉପବାସ କରି ଏହି ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ସେହି ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ସ୍ୱର୍ଗରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ପରି ଆନନ୍ଦ କରେ।

Verse 39

प्राचीने देव्यहं नित्यं वसामि सहितस्त्वया । प्रभासे तु महाक्षेत्रे विशेषात्तत्र भामिनि

ହେ ଦେବୀ, ମୁଁ ପ୍ରାଚୀନରେ ତୁମ ସହିତ ନିତ୍ୟ ବସୁଛି; ହେ ଭାମିନୀ, ପ୍ରଭାସର ସେହି ମହାକ୍ଷେତ୍ରରେ ମୁଁ ବିଶେଷତଃ ସେଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ ଅଛି।

Verse 40

सरस्वत्युत्तरे तीरे यस्त्यजेदात्मनस्तनुम् । प्राचीने तु वरारोहे न चेहागच्छते पुनः

ହେ ବରାରୋହେ, ଯେ ସରସ୍ୱତୀର ଉତ୍ତର ତଟରେ—ପ୍ରାଚୀନରେ—ଦେହତ୍ୟାଗ କରେ, ସେ ପୁନର୍ବାର ଏହି ଲୋକକୁ ଆସେ ନାହିଁ।

Verse 41

आप्लुतो वाजिमेधस्य फलं प्राप्स्यति पुष्कलम् । नियमैश्चोपवासैश्च शोषयेद्देहमात्मनः

ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଅଶ୍ୱମେଧଯଜ୍ଞ ସମ ଅପାର ଫଳ ମିଳେ। ଏବଂ ନିୟମ ଓ ଉପବାସ ଦ୍ୱାରା ତପସ୍ୟାରେ ନିଜ ଦେହକୁ ସଂଯମିତ—ଯେନ ଶୁଷ୍କ—କରିବା ଉଚିତ।

Verse 42

जलाहारा वायुभक्षाः पर्णाहाराश्च तापसाः । यथा स्थंडिलगा नित्यं ये चान्यनियमाः पृथक्

ଜଳାହାରୀ, ବାୟୁଭକ୍ଷୀ (ପ୍ରାଣାହାରୀ) ଓ ପର୍ଣ୍ଣାହାରୀ ତପସ୍ବୀମାନେ; ତଥା ଯେମାନେ ନିତ୍ୟ ନିରାବରଣ ଭୂମିରେ ଶୟନ କରନ୍ତି—ଏବଂ ଯେମାନେ ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ପୃଥକ୍ ନିୟମ ପାଳନ କରନ୍ତି।

Verse 43

एवं मंक्याश्रमे येषां वसतां मृत्युरागतः । न ते मनुष्या देवास्ते सत्यमेतद्ब्रवीमि ते

ଏଭଳି ମଙ୍କ୍ୟାଶ୍ରମରେ ବସୁଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଯେତେବେଳେ ମୃତ୍ୟୁ ଆସେ, ସେମାନେ (କେବଳ) ମନୁଷ୍ୟ ନୁହେଁ—ସେମାନେ ଦେବତା। ଏହି ସତ୍ୟ ମୁଁ ତୁମକୁ କହୁଛି।

Verse 44

अस्मिंस्तीर्थे तु यो दद्यात्त्रुटिमात्रं तु कांचनम् । श्रद्धया द्विजमुख्याय मेरुतुल्यं फलं लभेत्

ଏହି ତୀର୍ଥରେ ଯେ କେହି ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସୁନାର ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ କଣିକାମାତ୍ର ମଧ୍ୟ ଦାନ କରେ, ସେ ମେରୁପର୍ବତ ସମ ମହାଫଳ ଲାଭ କରେ।

Verse 45

अस्मिंस्तीर्थे तु ये श्राद्धं करिष्यंति च मानवाः । एकविंशत्कुलोपेताः स्वर्गं यास्यंति ते ध्रुवम्

ଏହି ତୀର୍ଥରେ ଯେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବେ, ସେମାନେ ନିଜ କୁଳର ଏକୋଇଶ ପିଢ଼ି ସହିତ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବେ।

Verse 46

पितॄणां वल्लभे तीर्थे पिण्डेनैकेन तर्प्पिताः । ब्रह्मलोकं गमिष्यंति गयाश्राद्धकृतो यथा

ପିତୃମାନଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ ଏହି ତୀର୍ଥରେ ଏକମାତ୍ର ପିଣ୍ଡଦାନରେ ତୃପ୍ତ ହୋଇ ପିତୃଗଣ, ଗୟାରେ କୃତ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପରି, ବ୍ରହ୍ମଲୋକକୁ ଗମନ କରନ୍ତି।

Verse 47

कृष्णपक्षे चतुर्द्दश्यां स्नानं च विहितं सदा । पिण्याकैंगुदकेनापि पिंडं तत्र ददाति यः । पितॄणामक्षया तृप्तिः पितृलोकं स गच्छति

କୃଷ୍ଣପକ୍ଷର ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ ସେଠାରେ ସ୍ନାନ ସଦା ବିହିତ। ଯେ କେହି ପିଣ୍ୟାକ ଓ ଜଳ ପରି ସରଳ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ପିଣ୍ଡ ଦାନ କରେ, ତାହାର ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଅକ୍ଷୟ ତୃପ୍ତି ମିଳେ ଏବଂ ସେ ପିତୃଲୋକକୁ ଯାଏ।

Verse 48

भूयश्चान्नं प्रयच्छंति मोक्षमार्गं व्रजंति ते

ଅଧିକରେ ଯେମାନେ ଅନ୍ନଦାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମୋକ୍ଷମାର୍ଗରେ ଅଗ୍ରସର ହୁଅନ୍ତି।

Verse 49

दधि दद्याद्योऽपि तत्र ब्राह्मणाय मनोरमम् । सोऽग्निलोकं समासाद्य भुंक्ते भोगान्सुशोभनान्

ଯେ କେହି ସେଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ମନୋହର ଦଧି ଦାନ କରେ, ସେ ଅଗ୍ନିଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ଅତି ଶୋଭନ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରେ।

Verse 50

ऊर्णां प्रावरणं योऽपि भक्त्या दद्याद्द्विजोत्तमे । सोऽपि याति परां सिद्धिं मर्त्यैरन्यैः सुदुर्ल्लभाम्

ଯେ କେହି ଭକ୍ତିସହିତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜଙ୍କୁ ଉଲ୍ଲ ପ୍ରାବରଣ (କମ୍ବଳ) ଦାନ କରେ, ସେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟ ମର୍ତ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅତି ଦୁର୍ଲଭ ପରମ ସିଦ୍ଧିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

Verse 51

ये चात्र मलनाशाय विशेयुर्मानवा जलम् । गोप्रदानसमं तेषां सुखेन फलमादिशेत्

ଏଠାରେ ମଳିନତା ନାଶ ପାଇଁ ଯେ ମାନବମାନେ ଏହି ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସହଜରେ ଗୋଦାନସମ ଫଳ ପାଆନ୍ତି—ଏହିପରି ଘୋଷଣା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 52

भावेन यो नरस्तत्र कश्चित्स्नानं समाचरेत् । सर्वपापविनिर्मुक्तो ब्रह्मलोके महीयते

ସେଠାରେ ଯେ କେହି ଭକ୍ତିଭାବରେ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ବ୍ରହ୍ମଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।

Verse 53

तर्पणात्पिंडदानाच्च नरकेष्वपि संस्थिताः । स्वर्गं प्रयांति पितरः सुपुत्रेण हि तारिताः

ତର୍ପଣ ଓ ପିଣ୍ଡଦାନ ଦ୍ୱାରା ପିତୃମାନେ—ନରକରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ—ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଆନ୍ତି; କାରଣ ସୁପୁତ୍ର ତାଙ୍କୁ ସତ୍ୟରେ ତାରଣ କରେ।

Verse 54

प्राचीं सरस्वतीं प्राप्य याति तीर्थं हिमालयम् । स करस्थं समुत्सृज्य कूर्परेण समालिहेत्

ପୂର୍ବମୁଖୀ ସରସ୍ୱତୀକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ତାହା ହିମାଳୟ-ତୀର୍ଥକୁ ଯାଏ। ହାତରେ ଥିବାଟିକୁ ଛାଡ଼ି, ପରେ କୋହୁଣିଦ୍ୱାରା ପୋଛିବା ଉଚିତ।

Verse 55

यंयं काममभिध्याय तस्मिन्प्राणान्परित्यजेत् । तंतं सकलमाप्नोति तीर्थमाहात्म्ययोगतः

ଯେ ଯେ କାମନାକୁ ଧ୍ୟାନ କରି କେହି ସେଠାରେ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରେ, ତୀର୍ଥମାହାତ୍ମ୍ୟର ପ୍ରଭାବରେ ସେ ସେହି କାମନାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପାଏ।

Verse 56

अन्यद्देवि पुरा गीतं गांगेयेन युधिष्ठिरे । सत्यमेव हि गंगायां वयं जाता युधिष्ठिर

ହେ ଦେବୀ, ପୂର୍ବେ ଗାଙ୍ଗେୟ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ଆଉ ଗୋଟିଏ ବାଣୀ ଗାଇଥିଲେ— “ନିଶ୍ଚୟ ସତ୍ୟ; ଆମେ ଗଙ୍ଗାରେ ଜନ୍ମିଛୁ, ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର।”

Verse 58

सरस्वती सर्वनदीषु पुण्या सरस्वती लोकसुखावहा सदा । सरस्वतीं प्राप्य सुदुःखिता नराः सदा न शोचन्ति परत्र चेह च

ସମସ୍ତ ନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସରସ୍ୱତୀ ପରମ ପୁଣ୍ୟମୟୀ; ସରସ୍ୱତୀ ସଦା ଲୋକସୁଖଦାୟିନୀ। ମହାଦୁଃଖରେ ପୀଡିତ ନରମାନେ ମଧ୍ୟ ସରସ୍ୱତୀକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ, ଇହଲୋକ ଓ ପରଲୋକରେ ଶୋକ କରନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 97

याः काश्चित्सरितो लोके तासां पुण्या सरस्वती

ଲୋକରେ ଯେତେ ନଦୀ ଥାଉ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସରସ୍ୱତୀ ହିଁ ପୁଣ୍ୟମୟୀ (ଶ୍ରେଷ୍ଠ)।