Adhyaya 354

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि कर्दमालमनुत्तमम् । तीर्थं त्रैलोक्यविख्यातं सर्वपातकनाशनम्

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ମହାଦେବୀ! ତାପରେ ଅନୁତ୍ତମ କର୍ଦମାଳ ତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ; ଏହା ତ୍ରିଲୋକରେ ବିଖ୍ୟାତ ଏବଂ ସର୍ବ ପାପନାଶକ।

Verse 2

तस्मिन्नेकार्णवे घोरे नष्टे स्थावरजंगमे । चन्द्रार्कतपने नष्टे ज्योतिषि प्रलयं गते

ଯେତେବେଳେ ସେଇ ଭୟଙ୍କର ଏକାର୍ଣ୍ଣବ ମାତ୍ର ରହିଗଲା ଏବଂ ସ୍ଥାବର-ଜଙ୍ଗମ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ନଷ୍ଟ ହେଲେ; ଯେତେବେଳେ ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ତାପ ଲୁପ୍ତ ହେଲା; ଯେତେବେଳେ ଜ୍ୟୋତିମାନେ ପ୍ରଳୟରେ ଲୀନ ହେଲେ—

Verse 3

रसातलगतामुर्वीं दृष्ट्वा देवो जनार्दनः । वाराहं रूपमास्थाय दंष्ट्राग्रेण वरानने । उत्क्षिप्य धरणीं मूर्ध्ना स्वस्थाने संन्यवेशयत्

ରସାତଳକୁ ଡୁବିଯାଇଥିବା ପୃଥିବୀକୁ ଦେଖି ଦେବ ଜନାର୍ଦନ ବରାହରୂପ ଧାରଣ କଲେ। ହେ ସୁମୁଖୀ! ଦଂଷ୍ଟ୍ରାଗ୍ରରେ ଧରଣୀକୁ ଉଠାଇ, ମସ୍ତକରେ ବହନ କରି, ତାକୁ ପୁନଃ ନିଜ ସ୍ୱସ୍ଥାନରେ ସ୍ଥାପନ କଲେ।

Verse 4

उद्धृत्य भगवान्विष्णुर्वाक्यमेतदुवाच ह

ଏଭଳି ଉଦ୍ଧାର କରି ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 5

अत्र स्थाने स्थितेनैव मया त्वं देवि चोद्धृता । ममात्र नियतं वासः सदैवायं भविष्यति

ହେ ଦେବି! ଏହି ସ୍ଥାନରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ ମୁଁ ତୁମକୁ ମଧ୍ୟ ଉଦ୍ଧାର କରିଥିଲି; ତେଣୁ ଏଠାରେ ମୋର ବାସ ନିଶ୍ଚିତ, ସଦା ରହିବ।

Verse 6

ये पितॄंस्तर्पयिष्यंति कर्दमाले वरानने । आकल्पं तर्पितास्तेन भविष्यंति न संशयः

ହେ ବରାନନେ! କର୍ଦମାଳାରେ ଯେମାନେ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କରିବେ, ସେହି କର୍ମଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ପିତୃଗଣ ଏକ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୃପ୍ତ ରହିବେ—ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 7

तत्र श्राद्धं करिष्यंति शाकैर्मूलफलेन वा । भविष्यति कृतं श्राद्धं सर्वतीर्थेषु वै शुभे

ହେ ଶୁଭେ! ସେଠାରେ ଶାକ, ମୂଳ କିମ୍ବା ଫଳ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଯଦି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରାଯାଏ, ତେବେ ସେହି ଶ୍ରାଦ୍ଧ ସର୍ବତୀର୍ଥରେ କୃତ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ସମାନ ହୁଏ।

Verse 8

अत्र तीर्थे नरः स्नात्वा यो मां पश्यति मानवः । अपि कीटपतंगा ये निधनं यांति मानवाः । ते मृतास्त्रि दिवं यान्ति सुकृतेन यथा द्विजाः

ଏହି ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ମୋର ଦର୍ଶନ କରେ—ଏଠାରେ କୀଟ କିମ୍ବା ପକ୍ଷୀ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଯେମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି—ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ସେହି ପୁଣ୍ୟବଳରେ, ସତ୍କର୍ମୀ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ପରି, ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଆନ୍ତି।

Verse 9

ततो द्वीपेषु जायन्ते धनाढ्याश्चोत्तमे कुले । दंष्ट्राभेदेन यत्तोयं निर्गतं ते शरीरतः

ତାପରେ ସେମାନେ ଦ୍ୱୀପମାନଙ୍କରେ ଧନାଢ୍ୟ ଓ ଉତ୍ତମ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେନ୍ତି—ଦଂଷ୍ଟ୍ରା ଭାଙ୍ଗିବାରୁ ତାଙ୍କ ଶରୀରରୁ ଯେ ଜଳ ନିର୍ଗତ ହୋଇଥିଲା, ସେହି କାରଣରେ।

Verse 10

तत्र स्नात्वा नरो देवि तिर्यग्योनौ न जायते

ହେ ଦେବୀ, ଯେ ନର ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ପୁନଃ ତିର୍ୟକ୍-ୟୋନିରେ (ପଶୁ-ଗର୍ଭରେ) ଜନ୍ମ ନେଇନାହିଁ।

Verse 11

ईश्वर उवाच । शृणु देवि यथावृत्तमाश्चर्यं तत्र वै पुरा । मृगयूथं सुसन्त्रस्तं लुब्धकैः परिपीडितम् । प्रविष्टं कर्दमाले तु सद्यो मानुषतां गतम्

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ଦେବୀ, ସେଠାରେ ପୁରାତନକାଳରେ ଘଟିଥିବା ସେଇ ଆଶ୍ଚର୍ୟ ଘଟଣା ଶୁଣ। ଲୁବ୍ଧକମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୀତ ଓ ପୀଡିତ ମୃଗମାନଙ୍କ ଏକ ଯୂଥ କର୍ଦମାଳାରେ ପ୍ରବେଶ କରିମାତ୍ରେ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ମାନୁଷତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କଲା।

Verse 12

अथ ते लुब्धका दृष्ट्वा विस्मयोत्फुल्ललोचनाः । अपृच्छंत च संभ्रातास्तान्मर्त्यान्वरवर्णिनि

ତାପରେ ସେ ଲୁବ୍ଧକମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ୟରେ ପ୍ରସ୍ଫୁଟିତ ନୟନରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖି, ଭ୍ରମିତ ହୋଇ ସେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ—ହେ ଶୁଭବର୍ଣ୍ଣିନୀ।

Verse 13

मृगयूथमनुप्राप्तं केन मार्गेण निर्गतम् । अथोचुस्ते वयं प्राप्ता मानुषं मृगरूपिणः

“ଆମେ ଯେ ମୃଗଯୂଥକୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲୁ, ସେ କେଉଁ ପଥରେ ବାହାରିଲା?” ତେବେ ସେମାନେ କହିଲେ—“ଆମେ ମୃଗରୂପୀ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମାନୁଷତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛୁ।”

Verse 14

एतत्तीर्थप्रभावोऽयं न विद्मो ह्यात्म कारणम् । ततस्ते लुब्धकास्त्यक्त्वा धनूंषि सशराणि च । तत्र स्नात्वा महाभागे मुक्ताश्च सर्वपातकैः

“ଏହା ଏହି ତୀର୍ଥର ପ୍ରଭାବ; ଆମ ନିଜ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି କାରଣ ଆମେ ଜାଣୁନାହିଁ।” ତାପରେ ସେ ଲୁବ୍ଧକମାନେ ଧନୁଷ ଓ ବାଣ ତ୍ୟାଗ କରି, ହେ ମହାଭାଗେ, ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ।

Verse 15

पार्वत्युवाच । भगवन्विस्तरं ब्रूहि कर्दमालमहोदयम् । उत्पत्तिं च विधानं च क्षेत्रसीमादिकं क्रमात्

ପାର୍ବତୀ କହିଲେ—ହେ ଭଗବନ୍! କର୍ଦମାଳାର ମହାମାହାତ୍ମ୍ୟକୁ ବିସ୍ତାରରେ କହନ୍ତୁ; ତାହାର ଉତ୍ପତ୍ତି, ବିଧି-ବିଧାନ ଓ କ୍ଷେତ୍ରସୀମା ଆଦିକୁ କ୍ରମେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତୁ।

Verse 16

ईश्वर उवाच । शृणु देवि रहस्यं तु कर्द मालसमुद्भवम् । गूढं ब्रह्मर्षिसर्वस्वं न देयं कस्यचित्त्वया

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ଦେବି! କର୍ଦମାଳାର ଉଦ୍ଭବ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଏହି ରହସ୍ୟ ଶୁଣ; ଏହା ଗୁପ୍ତ ଉପଦେଶ, ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନଙ୍କ ସର୍ବସ୍ୱ—ତୁମେ ଏହାକୁ ଯାହାକୁ-ତାହାକୁ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

Verse 17

पूर्वमेकार्णवे घोरे नष्टे स्थावरजंगमे । चन्द्रार्कपवने नष्टे ज्योतिषि प्रलयं गते

ପୂର୍ବକାଳରେ, ଭୟଙ୍କର ଏକାର୍ଣ୍ଣବ ମାତ୍ର ଅବଶିଷ୍ଟ ଥିଲା—ସ୍ଥାବର-ଜଙ୍ଗମ ସମସ୍ତେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଥିଲେ—ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ପବନ ଲୁପ୍ତ ହୋଇ, ଜ୍ୟୋତିମାନେ ପ୍ରଳୟରେ ଲୀନ ହୋଇଥିଲେ—

Verse 18

एकार्णवं जगदिदं ब्रह्मापश्यदशेषतः । तस्मिन्वसुमती मग्ना पातालतलमागता

ତେବେ ବ୍ରହ୍ମା ଏହି ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ସର୍ବଥା ଏକାର୍ଣ୍ଣବ ରୂପେ ଦେଖିଲେ; ସେହି ପ୍ରଳୟଜଳରେ ବସୁମତୀ (ପୃଥିବୀ) ଡୁବି ପାତାଳତଳକୁ ପହଞ୍ଚିଗଲା।

Verse 19

ततो यज्ञवराहोऽसौ कृत्वा यज्ञमयं वपुः । उद्दधार महीं कृत्स्नां दंष्ट्राग्रेण वरानने

ତାପରେ ସେହି ଯଜ୍ଞ-ବରାହ ଯଜ୍ଞମୟ ଦେହ ଧାରଣ କରି, ହେ ସୁମୁଖୀ! ନିଜ ଦଂଷ୍ଟ୍ରାଗ୍ରରେ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀକୁ ଉଦ୍ଧାର କଲେ।

Verse 20

ईश्वर उवाच । वेदपादो यूपदंष्ट्रः क्रतुदंतःस्रुचीमुखः । अग्निजिह्वो दर्भरोमा ब्रह्मशीर्षा महातपाः

ईश्वर କହିଲେ— ତାହାର ପାଦ ଥିଲା ବେଦ, ଦଂଷ୍ଟ୍ରା ଥିଲା ଯୂପସ୍ତମ୍ଭ, ଦନ୍ତ ଥିଲା କ୍ରତୁ, ଏବଂ ମୁଖ ଥିଲା ସ୍ରୁଚି। ଜିହ୍ୱା ଅଗ୍ନି, ରୋମ ଦର୍ଭ, ଶିର ବ୍ରହ୍ମା; ସେ ମହାତପସ୍ବୀ।

Verse 21

ईश्वर उवाच । अहोरात्रेक्षणपरो वेदांगश्रुतिभूषणः । आज्यनासः स्रुवतुडः सामघोषस्वनो महान्

ईश्वर କହିଲେ— ଅହୋରାତ୍ର ଥିଲା ତାହାର ଦୃଷ୍ଟି; ବେଦାଙ୍ଗ ଓ ଶ୍ରୁତି ଥିଲା ତାହାର ଭୂଷଣ। ଆଜ୍ୟ ଥିଲା ତାହାର ସୁଗନ୍ଧ; ସ୍ରୁବ-କରଛୁଲ ଥିଲା ତାହାର ଅଙ୍କୁଶ; ସାମଗାନର ଘୋଷ ଥିଲା ତାହାର ମହାନାଦ।

Verse 22

प्राग्वंशकायो द्युतिमान्मात्रादीक्षाभिरावृतः । दक्षिणा हृदयो योगी महासत्रमहो महान्

ପ୍ରାଗ୍ୱଂଶ ଥିଲା ତାହାର ଦେହ; ସେ ଦ୍ୟୁତିମାନ ଓ ମାତ୍ରାଦି ଦୀକ୍ଷାରେ ଆବୃତ। ଦକ୍ଷିଣା ଥିଲା ତାହାର ହୃଦୟ; ସେ ଯୋଗୀ— ମହାସତ୍ର ଯଜ୍ଞର ମହିମା ସ୍ୱରୂପ।

Verse 23

उपाकर्मोष्ठरुचकः प्रवर्ग्यावर्तभूषणः । नानाच्छन्दोगतिपथो ब्रह्मोक्तक्रमविक्रमः

ଉପାକର୍ମ ପରି ତାହାର ଓଷ୍ଠ ଦୀପ୍ତ; ପ୍ରବର୍ଗ୍ୟ ବିଧିର ଆବର୍ତ୍ତରେ ସେ ଭୂଷିତ। ନାନା ଛନ୍ଦର ଗତି ଥିଲା ତାହାର ପଥ, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମୋକ୍ତ କ୍ରମ ଥିଲା ତାହାର ବିକ୍ରମ।

Verse 24

भूत्वा यज्ञवराहोऽसावुद्दधार महीं ततः । तस्योद्धृतवतः पृथ्वीं दंष्ट्राग्रं निर्गतं बहिः

ସେ ଯଜ୍ଞ-ବରାହ ହୋଇ ପୃଥିବୀକୁ ଉଦ୍ଧାର କଲେ। ପୃଥିବୀ ଉଦ୍ଧୃତ ହେବା ସମୟରେ ତାହାର ଦଂଷ୍ଟ୍ରାର ଅଗ୍ରଭାଗ ବାହାରେ ପ୍ରକଟ ହେଲା।

Verse 25

तस्मिन्प्राभासिके क्षेत्रे कर्द्दमेन विलेपितम् । तद्दंष्ट्राग्रं यतो देवि कर्द्दमालं ततः स्मृतम्

ସେହି ପ୍ରାଭାସିକ ପୁଣ୍ୟକ୍ଷେତ୍ରରେ ଦଂଷ୍ଟ୍ରାର ଅଗ୍ରଭାଗ କାଦୁଆରେ ଲେପିତ ହେଲା; ତେଣୁ, ହେ ଦେବୀ, ଏହା ‘କର୍ଦ୍ଦମାଳ’ ନାମରେ ସ୍ମୃତ।

Verse 26

दण्डोद्भेदं महाकुण्डं यत्र दंष्ट्रा सुसंस्थिता । तद्दंष्ट्रयोद्धृतं तोयं कोटिगंगाभिषेकवत्

ଯେଉଁଠି ଦଂଷ୍ଟ୍ରା ସୁଦୃଢ଼ ଭାବେ ସଂସ୍ଥିତ, ସେଠାରେ ‘ଦଣ୍ଡୋଦ୍ଭେଦ’ ନାମକ ମହାକୁଣ୍ଡ ଅଛି। ସେହି ଦଂଷ୍ଟ୍ରା ଦ୍ୱାରା ଉଦ୍ଧୃତ ଜଳ କୋଟିଥର ଗଙ୍ଗାଭିଷେକ-ସ୍ନାନ ସମାନ ବୋଲି ମନାଯାଏ।

Verse 27

तत्र गव्यूति मात्रं तु विष्णुक्षेत्रं सनातनम् । देशांतरं गता ये च दण्डोद्भेदे म्रियंति वै । यावत्कल्पसहस्राणि विष्णुलोकं व्रजंति ते

ସେଠାରେ ଏକ ଗବ୍ୟୂତି ପରିମାଣ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସନାତନ କ୍ଷେତ୍ର ଅଛି। ଅନ୍ୟ ଦେଶରୁ ଆସିଥିବାମାନେ ମଧ୍ୟ ଯଦି ଦଣ୍ଡୋଦ୍ଭେଦରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସହସ୍ର କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିଷ୍ଣୁଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି।

Verse 28

यस्तु पश्येन्महादेवि कर्दमाले तु सूकरम् । कोटिहिंसायुतो वापि स प्राप्स्यति परां गतिम्

ହେ ମହାଦେବୀ, କର୍ଦ୍ଦମାଳରେ ସୂକରରୂପ ବରାହଙ୍କୁ ଯେ ଦର୍ଶନ କରେ, ସେ କୋଟି ହିଂସାପାପରେ ଯୁକ୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ପରମ ଗତି ପାଏ।

Verse 29

दशजन्मकृतं पापं नश्येत्तद्दर्शनात्प्रिये । जन्मान्तरसहस्रेषु यत्कृतं पापसंचयम्

ହେ ପ୍ରିୟେ, ସେହି ଦର୍ଶନମାତ୍ରରେ ଦଶ ଜନ୍ମର କୃତ ପାପ ନଶିଯାଏ; ଏବଂ ସହସ୍ର ଜନ୍ମରେ ସଞ୍ଚିତ ପାପସଞ୍ଚୟ ମଧ୍ୟ ବିନଶ୍ଟ ହୁଏ।

Verse 30

कर्दमाले तु वाराहं दृष्ट्वा तन्नाशमेष्यति । हेमकोटिसहस्राणि गवां कोटिशतानि च

କର୍ଦ୍ଦମାଳାରେ ବରାହଭଗବାନଙ୍କ ଦର୍ଶନ କଲେ ପାପସଞ୍ଚୟ ନଶିଯାଏ। ଏହାର ପୁଣ୍ୟ ହଜାର କୋଟି ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଶତ କୋଟି ଗୋଦାନର ଫଳ ସମାନ।

Verse 31

दत्त्वा यल्लभते पुण्यं सकृद्वाराहदर्शनात् । कलौ युगे महारौद्रे प्राणिनां च भयावहे । नान्यत्र जायते मुक्तिर्मुक्त्वा क्षेत्रं तु सौकरम्

ଦାନାଦିରୁ ଯେ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ସେହି ପୁଣ୍ୟ ଏକବାର ବରାହଦର୍ଶନରେ ମିଳେ। ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଭୟାବହ ଏହି ମହାରୌଦ୍ର କଳିଯୁଗରେ, ସୌକରକ୍ଷେତ୍ର ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟତ୍ର ମୁକ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 32

एतत्सारतरं देवि प्रोक्तमुद्देशतस्तव । कर्द्दमालस्य माहात्म्यं सर्वपातकनाशनम्

ହେ ଦେବୀ, ତୁମ ପାଇଁ ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ ଏହି ପରମ ସାର କହିଲି—କର୍ଦ୍ଦମାଳାର ମାହାତ୍ମ୍ୟ, ଯାହା ସମସ୍ତ ପାତକ ନାଶ କରେ।