
ଅଧ୍ୟାୟ ୩୪୨ରେ ପ୍ରଭାସଖଣ୍ଡ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଈଶ୍ୱର ଏକ ସ୍ଥାନବିଶେଷ ଉପଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି। ଦକ୍ଷିଣ–ନୈଋତ୍ୟ ଦିଗରେ ଅଳ୍ପ ଦୂରେ ସୋମ (ଚନ୍ଦ୍ର) ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ପାପହର ଲିଙ୍ଗ ‘ଚନ୍ଦ୍ରେଶ/ଚନ୍ଦ୍ରେଶ୍ୱର’ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ତାହାର ସମୀପରେ ‘ଅମୃତକୁଣ୍ଡ’ ନାମକ ପବିତ୍ର ଜଳାଶୟ ଅଛି, ଯାହା ‘କଳାକୁଣ୍ଡ’ ନାମରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏଠାରେ ଆଚାରକ୍ରମ ସ୍ପଷ୍ଟ—ପ୍ରଥମେ କୁଣ୍ଡରେ ସ୍ନାନ, ପରେ ଚନ୍ଦ୍ରେଶ୍ୱରଙ୍କ ପୂଜା। ଏହିପରି କରିଲେ ଉପାସକ ସହସ୍ର ବର୍ଷର ତପସ୍ୟାର ଫଳ ପାଏ ବୋଲି ଫଳଶ୍ରୁତି ରହିଛି। ଚନ୍ଦ୍ର ନିର୍ମିତ ଏକ ତଡାଗର ଉଲ୍ଲେଖ ମଧ୍ୟ ଅଛି—ଷୋଳ ଧନୁ ପରିମାଣରେ ବିସ୍ତୃତ—ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ରେଶଙ୍କ ସାପେକ୍ଷରେ ପୂର୍ବ–ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ଅବସ୍ଥିତ; ଏହା ଏହି ଅଂଶକୁ ତୀର୍ଥ-ମାନଚିତ୍ର ପରି ମାର୍ଗଦର୍ଶକ କରେ। ଉପସଂହାରରେ ଏହାକୁ ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟର ଆଶାପୂରାମାହାତ୍ମ୍ୟ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ସ୍ଥାପିତ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।
Verse 1
ईश्वर उवाच । तस्य दक्षिणनैरृत्ये नातिदूरे व्यवस्थितम् । लिंगं पापहरं देवि स्वयं सोमप्रतिष्ठितम्
ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ଦେବୀ, ତାହାର ଦକ୍ଷିଣ-ନୈଋତ୍ୟ ଦିଗରେ ଅତିଦୂର ନୁହେଁ, ପାପହର ଏକ ଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥିତ ଅଛି; ତାହାକୁ ସ୍ୱୟଂ ସୋମ (ଚନ୍ଦ୍ର) ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଛନ୍ତି।
Verse 2
तत्रैवामृतकुण्डं तु कलाकुण्डं तु तत्स्मृतम् । तत्र स्नात्वा तु चंद्रेशं यो नरः पूजयिष्यति
ସେଠାରେ ଅମୃତକୁଣ୍ଡ ଅଛି; ତାହାକୁ କଳାକୁଣ୍ଡ ବୋଲି ମଧ୍ୟ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ଯେ ନର ଚନ୍ଦ୍ରେଶ (ଚନ୍ଦ୍ରେଶ୍ୱର)ଙ୍କୁ ପୂଜିବ…
Verse 3
स तु वर्षसहस्रस्य तपःफलमवाप्स्यति । तत्रैव संस्थितं देवि तडागं चंद्रनिर्मितम्
…ସେ ନିଶ୍ଚୟ ହଜାର ବର୍ଷର ତପସ୍ୟାର ଫଳ ପାଏ। ଏବଂ ସେଠାରେ, ହେ ଦେବୀ, ଚନ୍ଦ୍ର ନିର୍ମିତ ଏକ ତଡାଗ ମଧ୍ୟ ସ୍ଥିତ ଅଛି।
Verse 4
धनुःषोडशविस्तारं चंद्रेशात्पूर्वपश्चिमे । तत्पूर्वं ते समाख्यातं मुक्तिदानादिपूर्वकम्
ଚନ୍ଦ୍ରେଶଙ୍କ ପୂର୍ବ ଓ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ତାହାର ବିସ୍ତାର ଷୋଳ ଧନୁ ମାପ। ମୋକ୍ଷଦାନ ଆଦି ତାହାର ପ୍ରଭାବ ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ତୁମକୁ କହିଛି।
Verse 342
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्य आशापूरमाहात्म्ये चंद्रेश्वरकलाकुण्डतीर्थमाहात्म्यवर्णनंनाम द्विचत्वारिंशदुत्तरत्रिशततमोऽध्यायः
ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତିସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ସପ୍ତମ ପ୍ରଭାସଖଣ୍ଡର ପ୍ରଥମ ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟାନ୍ତର୍ଗତ ଆଶାପୂରମାହାତ୍ମ୍ୟରେ “ଚନ୍ଦ୍ରେଶ୍ୱର–କଲାକୁଣ୍ଡ ତୀର୍ଥମାହାତ୍ମ୍ୟବର୍ଣ୍ଣନ” ନାମକ ତିନିଶେ ବୟାଲିଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।