
ଈଶ୍ୱର ଦେବୀଙ୍କୁ କହନ୍ତି—ଗୋଷ୍ପଦ ନାମକ ସ୍ଥାନର ଦକ୍ଷିଣେ, ଶୁଭ ସମୁଦ୍ରତଟରେ, ପାପନାଶିନୀ ନ୍ୟଙ୍କୁମତୀର ସମୀପରେ ‘ନାରାୟଣଗୃହ’ ନାମରେ ଏକ ପରମ ତୀର୍ଥ ଅଛି। ସେଠାରେ କେଶବ କଳ୍ପାନ୍ତର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ଥିର ଭାବେ ବିରାଜନ୍ତି; ଶତ୍ରୁବଳ ବିନାଶ କରି, କଠିନ କଳିଯୁଗରେ ପିତୃମାନଙ୍କ ଉଦ୍ଧାର ପାଇଁ ଏହି ‘ଗୃହ’ରେ ବିଶ୍ରାମ କରନ୍ତି ବୋଲି ଏହା ଲୋକପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଚାରି ଯୁଗ ଅନୁସାରେ ନାମଭେଦ ଦିଆଯାଇଛି—କୃତରେ ଜନାର୍ଦନ, ତ୍ରେତାରେ ମଧୁସୂଦନ, ଦ୍ୱାପରରେ ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷ, କଳିରେ ନାରାୟଣ। ଏହିପରି ଏହାକୁ ଚାରି ଯୁଗରେ ଧର୍ମବ୍ୟବସ୍ଥାର ସ୍ଥିର କେନ୍ଦ୍ର ଭାବେ ନିରୂପଣ କରାଯାଇଛି। ଏକାଦଶୀ ଦିନ ନିରାହାର ରହି ଯେ ଦର୍ଶନ କରେ, ସେ ହରିଙ୍କ ‘ଅନନ୍ତ’ ପରମ ପଦର ଦର୍ଶନଫଳ ପାଏ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ତୀର୍ଥସ୍ନାନ, ଶ୍ରାଦ୍ଧାଦି କର୍ମ ଓ ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପୀତବସ୍ତ୍ର ଦାନର ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅଛି। ଶେଷରେ ଏହି ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଶୁଣିବା କିମ୍ବା ପାଠ କରିବାରେ ଶୁଭ ସଦ୍ଗତି ମିଳେ ବୋଲି ଫଳଶ୍ରୁତି ଦିଆଯାଇଛି।
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि नारायणगृहं परम् । गोष्पदाद्दक्षिणे भागे सागरस्य तटे शुभे
ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ତାପରେ, ହେ ମହାଦେବୀ, ଗୋଷ୍ପଦର ଦକ୍ଷିଣ ଭାଗରେ, ସାଗରର ଶୁଭ ତଟରେ ଅବସ୍ଥିତ ‘ନାରାୟଣଗୃହ’ ନାମକ ପରମ ଧାମକୁ ଯିବା ଉଚିତ।
Verse 2
न्यंकुमत्याः समीपे तु सर्वपातकनाशने । तत्रकल्पांतरस्थायी स्वयं तिष्ठति केशवः
ସମସ୍ତ ପାତକ ନାଶକ ନ୍ୟଙ୍କୁମତୀର ସମୀପରେ, ସେଠାରେ ସ୍ୱୟଂ କେଶବ କଳ୍ପାନ୍ତର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅବିଚଳ ଭାବେ ବିରାଜିତ ଅଛନ୍ତି।
Verse 3
पितॄणामुद्धरणार्थाय ह्यस्मिन्रौद्रे कलौ युगे । यदा दैत्यविनाशं स कुरुते भगवान्हरिः
ଏହି ରୌଦ୍ର କଳିଯୁଗରେ ପିତୃମାନଙ୍କ ଉଦ୍ଧାରାର୍ଥେ, ଯେତେବେଳେ ଯେତେବେଳେ ଭଗବାନ୍ ହରି ଦୈତ୍ୟବିନାଶ କରନ୍ତି,
Verse 4
विश्रामार्थं तदा तत्र गृहे तिष्ठति नित्यशः । नारायणगृहं तेन विख्यातं जगतीतले
ବିଶ୍ରାମାର୍ଥେ ଭଗବାନ ସେଠାରେ ସେଇ ଗୃହରେ ନିତ୍ୟ ଅବସ୍ଥାନ କରନ୍ତି। ତେଣୁ ପୃଥିବୀତଳେ ସେ ଗୃହ ‘ନାରାୟଣଗୃହ’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
Verse 5
कृते जनार्दनोनाम त्रेतायां मधुसूदनः । द्वापरे पुण्डरीकाक्षः कलौ नारायणः स्मृतः
କୃତଯୁଗରେ ସେ ଜନାର୍ଦନ, ତ୍ରେତାରେ ମଧୁସୂଦନ; ଦ୍ୱାପରରେ ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷ, ଏବଂ କଳିରେ ନାରାୟଣ ଭାବେ ସ୍ମୃତ।
Verse 6
एवं चतुर्युगे प्राप्ते पुनःपुनररिन्दम । कृत्वा धर्मव्यवस्थानं तत्स्थानं प्रतिपद्यते
ହେ ଅରିନ୍ଦମ! ଚତୁର୍ୟୁଗର ଚକ୍ର ପୁନଃପୁନଃ ଆସିଲେ, ସେ ଧର୍ମବ୍ୟବସ୍ଥା ସ୍ଥାପନ କରି ପରେ ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ପ୍ରତିପଦ୍ୟତେ।
Verse 7
एकादश्यां निराहारो यस्तं देवं प्रपश्यति । स पश्यति ध्रुवं स्थाने प्रत्यानन्तं हरेः पदम्
ଏକାଦଶୀରେ ନିରାହାର ରହି ଯେ ସେ ଦେବଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ହରିଙ୍କ ଅନନ୍ତ ଓ ଅବିନାଶୀ ପଦକୁ ଦେଖେ।
Verse 8
तेन पीतानि वस्त्राणि देयानि द्विजपुंगवे । स्नानं श्राद्धं च कर्तव्यं सम्यग्यात्राफलेप्सुभिः
ଏହେତୁ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ! ପୀତବସ୍ତ୍ର ଦାନ କରିବା ଉଚିତ; ଯାତ୍ରାର ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ ଇଚ୍ଛୁକମାନେ ବିଧିପୂର୍ବକ ସ୍ନାନ ଓ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ମଧ୍ୟ କରିବା ଦରକାର।
Verse 9
इति ते कथितं महाप्रभावं हरिसंकेतनिकेतनोद्भवम् । शृणुते वा प्रयतस्तु यः सुधीः पठते वा लभते स सद्गतिम्
ଏହିପରି ହରିଙ୍କ ସଂକେତ-ନିକେତନରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ସେଇ ମହାପ୍ରଭାବ ତୁମକୁ କହାଗଲା। ଯେ ଯତ୍ନସହ ଶୁଣେ କିମ୍ବା ଯେ ସୁଧୀ ପାଠ କରେ, ସେ ସଦ୍ଗତି ପାଏ।
Verse 337
इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये न्यंकुमतीमाहात्म्ये नारायणगृहमाहात्म्यवर्णनंनाम सप्तत्रिंशदुत्तरत्रिशततमोऽध्यायः
ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କାନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତି-ସହସ୍ର ଶ୍ଲୋକସଂହିତାରେ, ସପ୍ତମ ପ୍ରଭାସଖଣ୍ଡର ପ୍ରଥମ ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟର ନ୍ୟଙ୍କୁମତୀମାହାତ୍ମ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଗତ ‘ନାରାୟଣଗୃହମାହାତ୍ମ୍ୟବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ 337-ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।