
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଈଶ୍ୱର ଦେବୀଙ୍କୁ ସ୍ଥାନବିଶେଷର ସୂକ୍ଷ୍ମ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦିଅନ୍ତି। ତୀର୍ଥଯାତ୍ରୀ ପଶ୍ଚିମଦିଗକୁ ନ୍ୟଙ୍କୁମତୀ ନଦୀର ଶୁଭ ତଟକୁ ଯାଇ, ସେଠାରୁ ଦକ୍ଷିଣେ ‘ଶଙ୍ଖାବର୍ତ୍ତ’ ନାମକ ମହାତୀର୍ଥକୁ ପହଞ୍ଚିବା ଉଚିତ। ସେଠାରେ ଚିତ୍ରାଙ୍କିତ ଶିଳା ଅଛି; ସ୍ୱୟଂଭୂ ‘ରକ୍ତଗର୍ଭା’ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ସହ ତାହା ଜଡିତ, ଏବଂ ଶିଳା କାଟିଲେ ମଧ୍ୟ ଲାଲ ଚିହ୍ନ ଦେଖାଯାଏ—ଭୂମିରେ ପବିତ୍ରତା ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ରହିଥାଏ ବୋଲି ସୂଚନା। ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ବିଷ୍ଣୁ-କ୍ଷେତ୍ର କୁହାଯାଇଛି। ପୁରାତନ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ବିଷ୍ଣୁ ବେଦାପହାରୀ ‘ଶଙ୍ଖ’କୁ ବଧ କରିଥିଲେ; ସେହି ଘଟଣା ସହ ତୀର୍ଥର ଉତ୍ପତ୍ତି ଯୋଡ଼ାଯାଇଛି। ଜଳାଶୟକୁ ଶଙ୍ଖାକାର ବର୍ଣ୍ଣନା କରି ନାମର କାରଣ ଓ ମହିମା ସ୍ଥାପିତ ହୁଏ। ଫଳଶ୍ରୁତି ଅନୁସାରେ—ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟାର ଭାର ମୋଚନ ହୁଏ, ଏବଂ ଶୂଦ୍ର ମଧ୍ୟ କ୍ରମେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଜନ୍ମ ପାଏ। ପରେ ପୂର୍ବଦିଗକୁ ରୁଦ୍ରଗୟା ଯିବାକୁ କୁହାଯାଇଛି; ପୂର୍ଣ୍ଣ ତୀର୍ଥଫଳ ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକେ ସେଠାରେ ଗୋଦାନ କରନ୍ତୁ—ଶୁଦ୍ଧି, ପୁଣ୍ୟ ଓ ଦାନଧର୍ମ ଏକ ଯାତ୍ରାରେ ଏକତ୍ର ହୁଏ।
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततः पश्चिमतो गच्छेन्न्यंकुमत्यास्तटे शुभे । दक्षिणां दिशमाश्रित्य स्थितं तीर्थं महाप्रभम्
ईश्वर କହିଲେ—ତାପରେ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ଯାଇ ନ୍ୟଙ୍କୁମତୀର ଶୁଭ ତଟରେ ପହଞ୍ଚ। ଦକ୍ଷିଣାଭିମୁଖ ହୋଇ ସେଠାରେ ମହାପ୍ରଭ, ଅତି ଦୀପ୍ତିମାନ ତୀର୍ଥ ଅବସ୍ଥିତ।
Verse 2
शंखावर्त्तमितिख्यातं यत्र चित्रांकिता शिला । स्वयंभूता महादेवि रक्तगर्भा सुशोभना
ହେ ମହାଦେବୀ! ସେ ସ୍ଥାନ ‘ଶଂଖାବର୍ତ୍ତ’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଯେଉଁଠାରେ ବିଚିତ୍ର ଚିହ୍ନାଙ୍କିତ ଶିଳା ଅଛି। ସେ ଶିଳା ସ୍ୱୟଂଭୂ, ସୁଶୋଭନା, ଅନ୍ତରେ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ଗର୍ଭ ଧାରଣ କରେ।
Verse 3
छिन्ने त्वद्यापि तत्रैव सुरक्तं संप्रदृश्यते । विष्णुक्षेत्रं हि तत्प्रोक्तं शंखो यत्र हतः पुरा
ଆଜି ମଧ୍ୟ ତାହା କାଟିଲେ ସେଠାରେଇ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ଦେଖାଯାଏ। ସେ ସ୍ଥାନକୁ ବିଷ୍ଣୁକ୍ଷେତ୍ର ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି, ଯେଉଁଠାରେ ପୁରାତନେ ଶଂଖ ହତ ହୋଇଥିଲା।
Verse 4
वेदापहारी देवेशि विष्णुना प्रभविष्णुना । कृतं शखोदकं तीर्थं शंखाकारं तु दृश्यते
ହେ ଦେବେଶୀ! ବେଦାପହାରୀକୁ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ପ୍ରଭୁ ବିଷ୍ଣୁ ସଂହାର କଲେ। ସେଠାରେ ‘ଶଂଖୋଦକ’ ନାମକ ତୀର୍ଥ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଛି, ଯାହା ଶଂଖାକାର ଦେଖାଯାଏ।
Verse 5
तत्र स्नात्वा नरो देवि मुच्यते ब्रह्महत्यया । सप्त जन्मानि विप्रत्वं शूद्रस्यापि प्रजा यते
ହେ ଦେବୀ! ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ଶୂଦ୍ରଜନ୍ମ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସାତ ଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିପ୍ରତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
Verse 6
पूर्वं तत्रैव गत्वा च ततो रुद्रगयां व्रजेत् । गोदानं तत्र देयं तु सम्यग्यात्राफलेप्सुभिः
ପ୍ରଥମେ ସେଠାକୁ ଯାଇ, ପରେ ରୁଦ୍ରଗୟାକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ଯାତ୍ରାର ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ ଚାହୁଁଥିବାମାନେ ସେଠାରେ ନିଶ୍ଚୟ ଗୋଦାନ କରନ୍ତୁ।
Verse 335
इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये शंखावर्त्ततीर्थमाहात्म्यवर्णनंनाम पञ्चत्रिंशदुत्तरत्रिशत तमोऽध्यायः
ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କାନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀ ସହସ୍ର ଶ୍ଲୋକସଂହିତାର ସପ୍ତମ ପ୍ରଭାସଖଣ୍ଡରେ, ପ୍ରଥମ ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଗତ ‘ଶଂଖାବର୍ତ୍ତ ତୀର୍ଥମାହାତ୍ମ୍ୟବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ୩୩୫ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।