
ଶିବ–ଦେବୀଙ୍କ ଉପଦେଶମୟ ସମ୍ବାଦରେ ଈଶ୍ୱର ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂର୍ବୋକ୍ତ ପୁଣ୍ୟବିନ୍ଦୁର ‘ଦକ୍ଷିଣ’ ଦିଗରେ, ଋଷିତୋୟା ନଦୀତଟରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏକ ତୀର୍ଥସ୍ଥାନ ପ୍ରତି ଦୃଷ୍ଟି ଦେବାକୁ କହନ୍ତି। ସେହି ସ୍ଥାନଟି କ୍ଷେମେଶ୍ୱର ଭାବେ ପରିଚିତ; ନାମପରମ୍ପରା ମଧ୍ୟ ରହିଛି—ପୂର୍ବେ ଏହା ଭୂତୀଶ୍ୱର ନାମରେ ଖ୍ୟାତ ଥିଲା, କଳିଯୁଗରେ କ୍ଷେମେଶ/କ୍ଷେମେଶ୍ୱର ଭାବେ ପ୍ରଖ୍ୟାପିତ। ଅଧ୍ୟାୟର ବ୍ୟବହାରିକ ଶିକ୍ଷା ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଓ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାକେନ୍ଦ୍ରିତ: ଏହି ଦେବଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପରେ ପୂଜା କଲେ ଭକ୍ତ ସମସ୍ତ କିଲ୍ବିଷ (ପାପ/ଅଶୁଦ୍ଧି)ରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ଉପସଂହାରରେ ଏହାକୁ ସ୍କନ୍ଦମହାପୁରାଣର 81,000 ଶ୍ଲୋକ ସଂହିତାର ପ୍ରଭାସ ଖଣ୍ଡ, ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଗତ ‘କ୍ଷେମେଶ୍ୱରମାହାତ୍ମ୍ୟ-ବର୍ଣ୍ଣନ’ ଅଧ୍ୟାୟ ଭାବେ ଶ୍ରେଣୀବଦ୍ଧ କରାଯାଇଛି।
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततः पश्येन्महादेवि तस्य दक्षिणतः स्थितम् । क्षेमेश्वरेति विख्यातमृषितोयातटे स्थितम्
ଇଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ମହାଦେବୀ, ତାପରେ ସେହି ସ୍ଥାନର ଦକ୍ଷିଣଦିଗରେ ଋଷିତୋୟା ନଦୀତଟରେ ଅବସ୍ଥିତ ‘କ୍ଷେମେଶ୍ୱର’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ତୀର୍ଥକୁ ଦର୍ଶନ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 2
भूतीश्वरेति नामास्य पूर्वं च परिकीर्तितम् । क्षेमेशेति कलौ देवि तस्य नाम प्रकीर्तितम्
ଏହି ଦେବତାଙ୍କ ନାମ ପୂର୍ବେ ‘ଭୂତୀଶ୍ୱର’ ବୋଲି ପରିକୀର୍ତ୍ତିତ ଥିଲା; କିନ୍ତୁ କଳିଯୁଗରେ, ହେ ଦେବୀ, ତାଙ୍କ ନାମ ‘କ୍ଷେମେଶ’ ବୋଲି ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତ।
Verse 3
तं दृष्ट्वा पूजयित्वा च मुक्तः स्यात्सर्वकिल्बिषैः
ତାଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରି ପୂଜା କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତ ପାପ-କଲ୍ମଷରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।
Verse 323
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये क्षेमेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम त्रयोविंशत्युत्तरत्रिशततमोऽध्यायः
ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କାନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତିସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ସପ୍ତମ ପ୍ରଭାସଖଣ୍ଡର ପ୍ରଥମ ‘ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟ’ ମଧ୍ୟରେ ‘କ୍ଷେମେଶ୍ୱରମାହାତ୍ମ୍ୟବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ୩୨୩ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।