
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ ଶିବ–ଦେବୀ ସମ୍ବାଦରେ ଗଠିତ। ଈଶ୍ୱର ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ପାପନାଶକ ଏକ ଗୁହ୍ୟ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଣ୍ୟସ୍ଥାନ ‘ଉନ୍ନତ-ସ୍ଥାନ’ ବିଷୟରେ କହି, ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି। ଦେବୀ ପ୍ରଶ୍ନ କରନ୍ତି—ଏଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା କାହିଁକି ବାଳରୂପ, ଅନ୍ୟତ୍ର ତ ତାଙ୍କୁ ବୃଦ୍ଧରୂପେ କୁହାଯାଏ; ସ୍ଥାନଟି କେଉଁଠି, ବ୍ରହ୍ମା ସେଠାକୁ କାହିଁକି ଆସିଲେ, ଓ ପୂଜାର ବିଧି–କାଳ କ’ଣ। ଈଶ୍ୱର ଉତ୍ତର ଦିଅନ୍ତି—ଋଷିତୋୟା ନିକଟରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପ୍ରଧାନ ଆସନ ଅଛି, ଏବଂ ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରରେ ତ୍ରିବିଧ ପୂଜାଭୂଗୋଳ: ଶୁଭ ନଦୀତଟରେ ବ୍ରହ୍ମା, ଅଗ୍ନିତୀର୍ଥରେ ରୁଦ୍ର, ଓ ରମ୍ୟ ରୈବତକ ପର୍ବତରେ ହରି (ଦାମୋଦର)। ସୋମଙ୍କ ପ୍ରାର୍ଥନାରେ ବ୍ରହ୍ମା ଉନ୍ନତ-ସ୍ଥାନରେ ଆଠ ବର୍ଷର ବାଳକ ରୂପେ ଆସିଥିଲେ; କେବଳ ଦର୍ଶନରେ ଭକ୍ତମାନେ ପାପମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ପରେ ସିଦ୍ଧାନ୍ତସ୍ତୁତି—ବ୍ରହ୍ମା ସମାନ ଦେବ, ଗୁରୁ, ଜ୍ଞାନ କିମ୍ବା ତପ ନାହିଁ; ପିତାମହଙ୍କ ଭକ୍ତିରେ ହିଁ ସଂସାରଦୁଃଖରୁ ମୋକ୍ଷ ମିଳେ। ଶେଷରେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ—ପ୍ରଥମେ ବ୍ରହ୍ମକୁଣ୍ଡରେ ସ୍ନାନ କରି, ପରେ ପୁଷ୍ପ, ଧୂପ ଆଦି ଉପଚାରରେ ବାଳବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ବିଧିବତ ପୂଜା କରିବା।
Verse 1
ईश्वर उवाच । अथ ते कीर्तयिष्यामि रहस्यं स्थानमुत्तमम् । सर्वपापहरं नॄणामुन्नतस्थानवासिनाम्
ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକ ପରମ ଗୁପ୍ତ ଓ ଉତ୍ତମ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନର କଥା କହିବି; ଉନ୍ନତସ୍ଥାନରେ ବସୁଥିବା ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ପାପ ଏହା ହରେ।
Verse 2
श्रेष्ठदेवस्य माहात्म्यं ब्रह्मणोऽव्यक्तजन्मनः । उन्नतस्थानसंस्थस्य देवस्य बालरूपिणः । यस्य दर्शनमात्रेण सर्वपापैः प्रमुच्यते
ମୁଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବ—ଅବ୍ୟକ୍ତ ଜନ୍ମବାନ୍ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ—ମାହାତ୍ମ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି; ଉନ୍ନତସ୍ଥାନରେ ସେ ବାଳରୂପେ ଅଧିଷ୍ଠିତ, ଯାହାଙ୍କ ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
Verse 3
देव्युवाच । बालरूपीति यत्प्रोक्तमुन्नतं तत्कथं वद । स्थानेष्वन्येषु सर्वत्र वृद्धरूपी पितामहः
ଦେବୀ କହିଲେ—ଆପଣ କହିଲେ ଯେ ଉନ୍ନତସ୍ଥାନରେ (ବ୍ରହ୍ମା) ବାଳରୂପୀ; ଏହା କିପରି, କହନ୍ତୁ। ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ବୃଦ୍ଧରୂପେ ହିଁ ଦେଖାଯାନ୍ତି।
Verse 4
कस्मिन्स्थाने स्थितस्तत्र किमर्थं तत्र वा गतः । कथं स पूज्यो विप्रेन्द्रैस्तिथौ कस्यां क्रमाद्वद
ସେଠାରେ ସେ କେଉଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସ୍ଥାନରେ ସ୍ଥିତ, ଏବଂ କେଉଁ କାରଣରୁ ସେଠାକୁ ଗଲେ? ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତାଙ୍କୁ କିପରି ପୂଜିବେ, କେଉଁ ତିଥିରେ—କ୍ରମକ୍ରମେ କହନ୍ତୁ।
Verse 5
ईश्वर उवाच । ऋषितोयापश्चिमे तु ऐशान्यां स्थलकेश्वरात् । ब्रह्मणः परमं स्थानं ब्रह्मलोक इवापरः
ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ଋଷିତୋୟାର ପଶ୍ଚିମେ, ଏବଂ ସ୍ଥଳକେଶ୍ୱରରୁ ଈଶାନ୍ୟ (ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ) ଦିଗରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପରମ ସ୍ଥାନ ଅଛି; ଯେନେ ଅନ୍ୟ ଏକ ବ୍ରହ୍ମଲୋକ ହେଉ।
Verse 6
ब्रह्मा विष्णुश्च रुद्रश्च पूज्याः प्राभासिके सदा । ब्रह्मभागे स्थितो ब्रह्मा ऋषितोयातटे शुभे
ପ୍ରଭାସରେ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ରୁଦ୍ର ସଦା ପୂଜ୍ୟ। ଋଷିତୋୟା ନଦୀର ଶୁଭ ତଟରେ ‘ବ୍ରହ୍ମଭାଗ’ରେ ବ୍ରହ୍ମା ଅବସ୍ଥିତ।
Verse 7
रुद्रभागेऽग्नितीर्थे च पूज्यो रुद्रः सनातनः । गिरौ रैवतके रम्ये पूज्यो दामोदरो हरिः
ରୁଦ୍ରଭାଗର ଅଗ୍ନିତୀର୍ଥରେ ସନାତନ ରୁଦ୍ର ପୂଜ୍ୟ। ଏବଂ ରମ୍ୟ ରୈବତକ ପର୍ବତରେ ହରି ଦାମୋଦର ପୂଜ୍ୟ।
Verse 8
सोमेन प्रार्थितो देवो बालरूपी पितामहः । आगतश्चाष्टवर्षस्तु ह्युन्नते स्थान उत्तमे
ସୋମଙ୍କ ପ୍ରାର୍ଥନାରେ ଦେବ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ବାଳରୂପ ଧାରଣ କରି, ଆଠ ବର୍ଷର ଶିଶୁ ହୋଇ, ସେଇ ଉତ୍ତମ ଉଚ୍ଚ ପୁଣ୍ୟସ୍ଥାନକୁ ଆସିଲେ।
Verse 9
दृष्ट्वा ब्रह्मा द्विजाञ्छ्रेष्ठांस्तत्र स्थाने स्थितो विभुः
ସେଠାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଦେଖି, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ପ୍ରଭୁ ବ୍ରହ୍ମା ସେଇ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହିଲେ।
Verse 10
नास्ति ब्रह्मसमो देवो नास्ति ब्रह्मसमो गुरुः । नास्ति ब्रह्मसमं ज्ञानं नास्ति ब्रह्मसमं तपः
ବ୍ରହ୍ମା ସମ କୌଣସି ଦେବ ନାହିଁ; ବ୍ରହ୍ମା ସମ କୌଣସି ଗୁରୁ ନାହିଁ। ବ୍ରହ୍ମା ସମ କୌଣସି ଜ୍ଞାନ ନାହିଁ; ବ୍ରହ୍ମା ସମ କୌଣସି ତପ ନାହିଁ।
Verse 11
तावद्भ्रमंति संसारे दुःखशोकभयाप्लुताः । न भवंति सुरज्येष्ठे यावद्भक्ताः पितामहे
ଦୁଃଖ, ଶୋକ ଓ ଭୟରେ ଆବୃତ ଜୀବମାନେ ସେତେଦିନ ସଂସାରେ ଭ୍ରମଣ କରନ୍ତି—ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୁରମାନଙ୍କ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଭକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।
Verse 12
समासक्तं यथा चित्तं जंतोर्विषयगोचरे । यद्येवं ब्रह्मणि न्यस्तं को न मुच्येत बंधनात्
ଯେପରି ଜୀବର ଚିତ୍ତ ବିଷୟଗୋଚରେ ଗାଢ଼ ଆସକ୍ତ ହୁଏ—ସେପରି ଯଦି ତାହା ବ୍ରହ୍ମରେ ନ୍ୟସ୍ତ ହୁଏ, ତେବେ ବନ୍ଧନରୁ କିଏ ମୁକ୍ତ ହେବ ନାହିଁ?
Verse 13
परमायुः स्मृतो ब्रह्मा परार्धं तस्य वै गतम् । उन्नतस्थानसंस्थस्य द्वितीयं भविताऽधुना
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପରମାୟୁଷୀ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ; ତାଙ୍କ ଆୟୁର ଗୋଟିଏ ପରାର୍ଧ ନିଶ୍ଚୟ ଗତ ହୋଇଛି। ଏବେ ଉନ୍ନତସ୍ଥାନରେ ଅବସ୍ଥିତ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଦ୍ୱିତୀୟ ପରାର୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେବ।
Verse 14
यदासावुन्नते स्थाने ब्रह्मलोकात्पितामहः । आगतश्चाष्टवर्षस्तु बालरूपी तदोच्यते
ଯେତେବେଳେ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ବ୍ରହ୍ମଲୋକରୁ ସେହି ଉନ୍ନତ ସ୍ଥାନକୁ ଆସନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କୁ ‘ବାଳରୂପୀ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ—ଅର୍ଥାତ୍ ଆଠ ବର୍ଷର ଶିଶୁ ସମ।
Verse 15
स्थानेष्वन्येषु विप्राणां वृद्धरूपी पितामहः । युक्तं तदुन्नतस्थानं सदा च ब्रह्मणः प्रियम्
ହେ ବିପ୍ରମାନେ, ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକରେ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ବୃଦ୍ଧରୂପରେ ଥାନ୍ତି। ତେଣୁ ସେହି ସ୍ଥାନ ‘ଉନ୍ନତସ୍ଥାନ’ ନାମରେ ଯୁକ୍ତ ଏବଂ ସଦା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ।
Verse 16
स्नात्वा च विधिवत्पूर्वं ब्रह्मकुंडे नरोत्तम । पूजयेत्पुष्पधूपाद्यैर्ब्रह्माणं बालरूपिणम्
ହେ ନରୋତ୍ତମ! ପ୍ରଥମେ ବ୍ରହ୍ମକୁଣ୍ଡରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ସ୍ନାନ କରି, ପୁଷ୍ପ, ଧୂପ ଆଦି ଅର୍ପଣ କରି ବାଳରୂପଧାରୀ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
Verse 321
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्य उन्नतस्थाने ब्रह्ममाहात्म्यवर्णनंनामैकविंशत्युत्तर त्रिशततमोध्यायः
ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତି-ସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ସପ୍ତମ ପ୍ରଭାସଖଣ୍ଡରେ, ‘ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟ’ ନାମକ ପ୍ରଥମ ବିଭାଗାନ୍ତର୍ଗତ ‘ଉନ୍ନତସ୍ଥାନେ ବ୍ରହ୍ମମାହାତ୍ମ୍ୟବର୍ଣ୍ଣନ’ ଶୀର୍ଷକ ୩୨୧ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।