
ଈଶ୍ୱର-ଦେବୀ ସମ୍ବାଦରେ ପ୍ରଭାସ ଖଣ୍ଡ ଅନ୍ତର୍ଗତ ସମୁଦ୍ରତଟରେ ଦେବକୁଲାଗ୍ନେୟ ଗବ୍ୟୂତିରେ ଅବସ୍ଥିତ ‘ଋଷିତୀର୍ଥ’ ନାମକ ମହାପୁଣ୍ୟ ତୀର୍ଥର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି। ସ୍ଥାନଟି ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ଓ ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀ; ଏଠାରେ ପାଷାଣାକୃତି ଋଷିମାନେ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ଆଜି ମଧ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି ବୋଲି ବିଶେଷ କଥା ରହିଛି, ଏବଂ ଏହି ତୀର୍ଥ ସର୍ବପାପନାଶକ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ମାସର ଅମାବାସ୍ୟା ଦିନ ଶ୍ରଦ୍ଧାବାନ ଭକ୍ତମାନେ ସ୍ନାନ କରିବା ଓ ବିଶେଷତଃ ପିଣ୍ଡଦାନ କରି ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ କରିବାକୁ ବିଧି ଦିଆଯାଇଛି। ଋଷିତୋୟା-ସଙ୍ଗମରେ ସ୍ନାନ ଓ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦୁର୍ଲଭ ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଫଳଦାୟକ କର୍ମ ବୋଲି ପ୍ରଶଂସିତ। ପରେ ଗୋଦାନର ମହିମା କୁହାଯାଇ, ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ମିଳେ—ଏହା ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାକୁ ଦାନଧର୍ମ ଓ ଅତିଥିସତ୍କାର ସହ ଯୋଡ଼େ।
Verse 1
ईश्वर उवाच । अथ देवकुलाग्नेय्यां गव्यूत्या तत्र संस्थितम् । समुद्रस्य तटे रम्यमृषितीर्थमनुत्तमम्
ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ତାପରେ ଦେବକୁଳର ଆଗ୍ନେୟ ଦିଗରେ ଏକ ଗବ୍ୟୂତି ଦୂରେ, ସମୁଦ୍ରତଟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ରମଣୀୟ ଓ ଅନୁତ୍ତମ ‘ଋଷିତୀର୍ଥ’ ଅବସ୍ଥିତ।
Verse 2
पाषाणाकृतयस्तत्र ऋषयोऽद्यापि संस्थिताः । दृश्यंते मानुषे देवि सर्वपातकनाशनाः
ହେ ଦେବୀ, ସେଠାରେ ପାଷାଣରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ଋଷିମାନେ ଆଜି ମଧ୍ୟ ସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି। ସେମାନେ ମନୁଷ୍ୟଲୋକରେ ଦୃଶ୍ୟ ହୋଇ ସର୍ବ ପାପ ନାଶ କରନ୍ତି।
Verse 3
तत्र ज्येष्ठे त्वमावास्यां प्राप्यते नाधमैर्न्नरैः । पिंडदानं विशेषेण स्नानं श्रद्धासमन्वितैः
ସେଠାରେ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ମାସର ଅମାବାସ୍ୟାଦିନ ଅଧମବୁଦ୍ଧି ନରମାନେ ଫଳ ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ। ଶ୍ରଦ୍ଧାଯୁକ୍ତମାନେ ବିଶେଷକରି ପିଣ୍ଡଦାନ ଓ ପବିତ୍ର ସ୍ନାନଦ୍ୱାରା ଫଳ ଲଭନ୍ତି।
Verse 4
ऋषितोयासंगमे तु स्नानं श्राद्धं सुदुर्लभम् । गोप्रदानं प्रशंसंति तत्र ते मुनिपुगवाः । भोजनं ब्राह्मणानां तु यथाशक्त्या प्रदापयेत्
ଋଷିତୋୟା-ସଙ୍ଗମରେ ସ୍ନାନ ଓ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ମହାଫଳଦାୟକ। ସେଠାରେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ଗୋଦାନକୁ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି; ଏବଂ ଯଥାଶକ୍ତି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦେବା ଉଚିତ।
Verse 314
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये मूलचंडीशमाहात्म्य ऋषितीर्थसंगममाहात्म्यवर्णनंनाम चतुर्दशोत्तरत्रिशततमोऽध्यायः
ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତିସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ସପ୍ତମ ପ୍ରଭାସଖଣ୍ଡର ପ୍ରଥମ ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟରେ ‘ମୂଳଚଣ୍ଡୀଶମାହାତ୍ମ୍ୟ ଓ ଋଷିତୀର୍ଥ-ସଙ୍ଗମମାହାତ୍ମ୍ୟବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ତିନିଶେ ଚୌଦ଼ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।