
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଶିବ–ଦେବୀ ସମ୍ବାଦ ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରଭାସ କ୍ଷେତ୍ରର ‘ନାରଦାଦିତ୍ୟ’ ନାମକ ସୂର୍ଯ୍ୟ ତୀର୍ଥର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣିତ। ଏଠାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଦର୍ଶନରେ ଜରା (ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା) ଓ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ନାଶ ହୁଏ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଦେବୀ ପଚାରନ୍ତି—ନାରଦ ମୁନି କିପରି ଜରାଗ୍ରସ୍ତ ହେଲେ? ଶିବ ଦ୍ୱାରାବତୀର କଥା କହନ୍ତି: କୃଷ୍ଣପୁତ୍ର ସାମ୍ବ ନାରଦଙ୍କୁ ଯଥୋଚିତ ସମ୍ମାନ ନଦେଇଥିବାରୁ ନାରଦ ଉପଦେଶ ଦେଲେ; ସାମ୍ବ ତପସ୍ବୀ ଜୀବନକୁ ନିନ୍ଦା କରି କ୍ରୋଧରେ ନାରଦଙ୍କୁ ଜରାଧୀନ ହେବାର ଶାପ ଦେଲା। ଜରାରେ ପୀଡିତ ନାରଦ ଏକ ପବିତ୍ର ନିର୍ଜନ ସ୍ଥାନକୁ ଯାଇ ସୁନ୍ଦର ସୂର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରତିମା ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି ‘ସର୍ବ ଦାରିଦ୍ର୍ୟନାଶକ’ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ସ୍ତୋତ୍ରରେ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି—ଋକ୍/ସାମ ସ୍ୱରୂପ, ନିର୍ମଳ ଜ୍ୟୋତି, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ କାରଣ, ତମୋନାଶକ ଭାବେ। ପ୍ରସନ୍ନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ହୋଇ ବର ଦେଲେ—ନାରଦ ପୁନଃ ଯୌବନ ଦେହ ପାଇଲେ। ଆଉ ନିୟମ କୁହାଯାଏ: ରବିବାର ସପ୍ତମୀ ତିଥି ସହ ମିଳିଲେ ସେଦିନ ସୂର୍ଯ୍ୟଦର୍ଶନ କରିଲେ ରୋଗଭୟ ନାଶ ହୁଏ। ଶେଷରେ ତୀର୍ଥର ପାପନାଶକ ଶକ୍ତି ଫଳଶ୍ରୁତିରେ ଘୋଷିତ।
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि तस्याः पूर्वेण संस्थितम् । नारदादित्यनामानं जरादारिद्र्यनाशनम्
ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ମହାଦେବି! ତାପରେ ସେହି ସ୍ଥାନର ପୂର୍ବଦିଗରେ ଅବସ୍ଥିତ ‘ନାରଦ-ଆଦିତ୍ୟ’ ନାମକ ତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ; ଏହା ଜରା ଓ ଦାରିଦ୍ର୍ୟକୁ ନାଶ କରେ।
Verse 2
पश्चिमे मूलचंडीशाद्धनुषां च शतत्रये । आराध्य नारदो देवि भास्करं वारितस्करम् । जरा निर्मुक्तदेहस्तु तत्क्षणात्समपद्यत
ହେ ଦେବି! ମୂଳଚଣ୍ଡୀଶର ପଶ୍ଚିମେ ତିନିଶେ ଧନୁଷ ଦୂରେ ନାରଦ ଚୋରନିବାରକ ଭାସ୍କରଙ୍କୁ ଆରାଧନା କଲେ; ଏବଂ ସେହି କ୍ଷଣେ ଜରା-ମୁକ୍ତ ଦେହ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।
Verse 3
देव्युवाच । कथं जरामनुप्राप्तो नारदो मुनिपुंगवः । कथमाराधितः सूर्य एतन्मे वद शंकर
ଦେବୀ କହିଲେ—ହେ ଶଙ୍କର! ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାରଦଙ୍କୁ ଜରା କିପରି ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା? ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଆରାଧନା କିପରି ହେଲା? ଏହା ମୋତେ କହନ୍ତୁ।
Verse 4
ईश्वर उवाच । यदा द्वारवतीं प्राप्तो नारदो मुनिपुंगवः । सर्वे दृष्टास्तदा तेन विष्णोः पुत्रा महाबलाः
ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ଯେତେବେଳେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାରଦ ଦ୍ୱାରବତୀକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ, ସେତେବେଳେ ସେ ତାହାଁରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସମସ୍ତ ମହାବଳୀ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
Verse 5
तद्राजकुलमध्ये तु क्रीडमाना परस्परम् आयांतं नारदं दृष्ट्वा सर्वे विनयसंयुताः
ସେହି ରାଜକୁଳ ମଧ୍ୟରେ ସେମାନେ ପରସ୍ପର କ୍ରୀଡା କରୁଥିଲେ; ଆସୁଥିବା ନାରଦଙ୍କୁ ଦେଖି ସମସ୍ତେ ବିନୟ ଓ ଆଦରରେ ଯୁକ୍ତ ହେଲେ।
Verse 6
नमश्चक्रुर्यथान्यायं विना सांबं त्वरान्विताः । अविनीतं तु तं दृष्ट्वा कथयामास नारदः
ସମସ୍ତେ ତ୍ୱରାସହିତ ଯଥାନ୍ୟାୟ ପ୍ରଣାମ କଲେ—ସାମ୍ବ ବ୍ୟତୀତ। ତାଙ୍କର ଅବିନୟ ଦେଖି ନାରଦ ତେବେ କହିଲେ।
Verse 7
शरीरमदमत्तोऽसि यस्मात्सांब हरेः सुत । अचिरेणैव कालेन शापं प्राप्स्यसि दारुणम्
ହେ ସାମ୍ବ, ହରିଙ୍କ ପୁତ୍ର! ଦେହଗର୍ବରେ ତୁମେ ମତ୍ତ; ତେଣୁ ଅତିଶୀଘ୍ର ତୁମେ ଦାରୁଣ ଶାପ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ।
Verse 8
सांब उवाच । नमस्कारेण किं कार्यमृषीणां च जितात्मनाम् । आशीर्वादेन तेषां च तपोहानिः प्रजायते
ସାମ୍ବ କହିଲେ—ଜିତାତ୍ମା ଋଷିମାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିବାର କି ପ୍ରୟୋଜନ? ଏବଂ ସେମାନେ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ ତାଙ୍କର ତପଶକ୍ତି କ୍ଷୟ ପାଏ।
Verse 9
मुनीनां यः स्वभावो हि त्वयि लेशो न नारद । विद्यते ब्रह्मणः पुत्र उच्यते किमतः परम्
ହେ ନାରଦ! ତୋରେ ମୁନିମାନଙ୍କ ସ୍ୱଭାବର ଲେଶମାତ୍ର ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ତୁମେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର ବୋଲି କୁହାଯାଉଛ—ଏହାଠାରୁ ଅଧିକ କ’ଣ କହିବା?
Verse 10
न कलत्रं न ते पुत्रा न च पौत्रप्रपौत्रकाः । न गृहं नैव च द्वारं न हि गावो न वत्सकाः
ତୁମର ନ ସ୍ତ୍ରୀ ଅଛି, ନ ପୁତ୍ର; ନ ପୌତ୍ର-ପ୍ରପୌତ୍ର। ନ ଘର ଅଛି, ନ ଦ୍ୱାର; ନ ଗାଈ ଅଛି, ନ ବଛଡ଼ା।
Verse 11
ब्रह्मणो मानसः पुत्रो ब्रह्मचर्ये व्यवस्थितः । अयुक्तं कुरुते नित्यं कस्मात्प्रकृतिरीदृशी
ତୁମେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମାନସପୁତ୍ର, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟରେ ସ୍ଥିତ; ତଥାପି ନିତ୍ୟ ଅଯୁକ୍ତ କାମ କରୁଛ—ତୁମର ପ୍ରକୃତି ଏପରି କାହିଁକି?
Verse 12
युद्धं विना न ते सौख्यं सौख्यं न कलहं विना । यादृशस्तादृशो वापि वाग्वादोऽपि सदा प्रियः
ଯୁଦ୍ଧ ବିନା ତୁମର ସୁଖ ନାହିଁ, କଳହ ବିନା ମଧ୍ୟ ସୁଖ ନାହିଁ। ଯେପରି ସମୟ ହେଉ, ବାକ୍ବିତଣ୍ଡା ତୁମକୁ ସଦା ପ୍ରିୟ।
Verse 13
स्नानं संध्या जपो होमस्तर्पणं पितृदेवयोः । नारदः कुरुते चान्यदन्यत्कुर्वंति ब्राह्मणाः
ସ୍ନାନ, ସନ୍ଧ୍ୟା-ଉପାସନା, ଜପ, ହୋମ ଓ ପିତୃ-ଦେବତାଙ୍କୁ ତର୍ପଣ—ଏହି ସବୁ କର୍ମ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ନାରଦ ମୁନି ଏହାଠାରୁ ଭିନ୍ନ ଅନ୍ୟ କିଛି କରନ୍ତି।
Verse 14
कौमारेण तु गर्विष्ठो यस्मान्मां शापयिष्यसि । तस्मात्त्वमपि विप्रर्षे जरायुक्तो भविष्यसि
ଯୌବନର ଗର୍ବରେ ତୁମେ ମୋତେ ଶାପ ଦେବ; ତେଣୁ, ହେ ବିପ୍ର-ଋଷି, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଜରାର ଭାରରେ ଯୁକ୍ତ ହେବ।
Verse 15
एवं शप्तस्तदा देवि नारदो मुनिपुंगवः । एकान्ते निर्मले स्थाने कंटकास्थिविवर्जिते
ଏଭଳି ଶପ୍ତ ହୋଇ, ହେ ଦେବୀ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାରଦ ଏକାନ୍ତ, ନିର୍ମଳ, କଣ୍ଟକ ଓ ଅସ୍ଥିବିହୀନ ସ୍ଥାନକୁ ଗଲେ।
Verse 16
कृष्णाजिनपरिच्छिन्ने ह्युपविष्टो वरासने । ऋषितोया तटे रम्ये प्रतिष्ठाप्य महामुनिः
କୃଷ୍ଣାଜିନ ଢାକା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆସନରେ ବସି, ରମ୍ୟ ଋଷିତୋୟା ତଟରେ ମହାମୁନି ବିଧିପୂର୍ବକ (ଆରାଧ୍ୟର) ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ।
Verse 17
सूर्यस्य प्रतिमां रम्यां सर्वदारिद्र्यनाशिनीम् । तुष्टाव विविधैः स्तोत्रैरादित्यं तिमिरापहम्
ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ରମ୍ୟ ପ୍ରତିମାକୁ ସ୍ତୁତି କଲେ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ନାଶ କରେ; ତିମିରାପହ ଆଦିତ୍ୟଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ତୋତ୍ରରେ ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ।
Verse 18
नमस्त ऋक्स्वरूपाय साम्नां धामग ते नमः । ज्ञानैकरूपदेहाय निर्धूततमसे नमः
ଋକ୍-ସ୍ୱରୂପ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ସାମଗାନର ଧାମସ୍ୱରୂପ ଆପଣଙ୍କୁ ନମଃ। ଜ୍ଞାନ-ଏକରୂପ ଦେହଧାରୀ, ସମସ୍ତ ତମସ୍ ନିର୍ଧୂତ କରିଥିବା ଆପଣଙ୍କୁ ନମଃ।
Verse 19
शुद्धज्योतिःस्वरूपाय निर्मूर्तायामलात्मने । वरिष्ठाय वरेण्याय सर्वस्मै परमात्मने
ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ୟୋତିଃସ୍ୱରୂପ, ନିର୍ମୂର୍ତ୍ତ, ଅମଳ ଆତ୍ମା—ସେଇ ପରମାତ୍ମାଙ୍କୁ ନମଃ। ଯିଏ ଶ୍ରେଷ୍ଠତମ, ବରେଣ୍ୟ ଓ ସର୍ବସ୍ୱ, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ।
Verse 20
नमोऽखिलजगद्व्यापिस्वरूपानंदमूर्तये । सर्वकारणपूताय निष्ठायै ज्ञानचेतसाम्
ଅଖିଳ ଜଗତ୍ରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ସ୍ୱରୂପ, ଆନନ୍ଦମୂର୍ତ୍ତିଙ୍କୁ ନମୋ ନମଃ। ସର୍ବ କାରଣର ମୂଳ ଓ ପବିତ୍ର, ଜ୍ଞାନଚେତସ ଜନଙ୍କ ନିଷ୍ଠାସ୍ୱରୂପ ସତ୍ୟକୁ ପ୍ରଣାମ।
Verse 21
नमः सर्वस्वरूपाय प्रकाशालक्ष्यरूपिणे । भास्कराय नमस्तुभ्यं तथा दिनकृते नमः
ସର୍ବସ୍ୱରୂପ, ଏବଂ ପ୍ରକାଶକୁ ମଧ୍ୟ ଅଲକ୍ଷ୍ୟ ନିଜରୂପଧାରୀ ଆପଣଙ୍କୁ ନମଃ। ହେ ଭାସ୍କର, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ହେ ଦିନକର୍ତ୍ତା, ଆପଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନମଃ।
Verse 22
ईश्वर उवाच । एवं संस्तुवतस्तस्य पुरतस्तस्य चेतसा । प्रादुर्बभूव देवेशि जगच्चक्षुः सनातनः । उवाच परमं प्रीतो नारदं मुनिपुंगवम्
ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ଦେବେଶି! ସେ ଏକାଗ୍ରଚିତ୍ତରେ ଏଭଳି ସ୍ତୁତି କରୁଥିବାବେଳେ, ଜଗତର ସନାତନ ଚକ୍ଷୁ ତାହାର ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେଲା। ପରମ ପ୍ରୀତିରେ ସେ ମୁନିପୁଙ୍ଗବ ନାରଦଙ୍କୁ କହିଲା।
Verse 23
सूर्य उवाच । वरं वरय विप्रर्षे यस्ते मनसि वर्तते । तुष्टोऽहं तव दास्यामि यद्यपि स्यात्सुदुर्लभम्
ସୂର୍ଯ୍ୟ କହିଲେ—ହେ ବିପ୍ରର୍ଷି, ତୁମ ମନରେ ଯେ ବର ଅଛି ତାହା ବରଣ କର। ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ; ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ଦେବି।
Verse 24
नारद उवाच । कुमार वयसा युक्तो जरायुक्तकलेवरः । प्रसादात्स्यां हि ते देव यदि तुष्टो दिवाकर
ନାରଦ କହିଲେ—ହେ ଦେବ ଦିବାକର, ଯଦି ତୁମେ ପ୍ରସନ୍ନ, ତେବେ ତୁମ ପ୍ରସାଦରେ ମୋର ବୟସ କୁମାରସଦୃଶ ହେଉ; କିନ୍ତୁ ଶରୀର ଜରାଯୁକ୍ତ ରହୁ।
Verse 25
सप्तम्यां रविवारेण यस्त्वां पश्यति मानवः । तस्य रोग भयं माऽस्तु प्रसादात्तिमिरापह
ସପ୍ତମୀ ତିଥିରେ, ରବିବାର ଦିନ, ଯେ ମାନବ ତୁମକୁ ଦର୍ଶନ କରେ—ହେ ତିମିରାପହ—ତୁମ ପ୍ରସାଦରେ ତାହାର ରୋଗଭୟ ନ ରହୁ।
Verse 26
ईश्वर उवाच । एवं भविष्यतीत्युक्त्वा ह्यन्तर्धानं गतो रविः । इत्येतत्कथितं देवि माहात्म्यं सकलं तव । नारदादित्यदेवस्य सर्वपातकनाशनम्
ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—‘ଏହିପରି ହେବ’ ବୋଲି କହି ରବି ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ। ହେ ଦେବୀ, ଏଭଳି ତୁମ ସମଗ୍ର ମାହାତ୍ମ୍ୟ କଥିତ ହେଲା—ନାରଦ ଓ ଆଦିତ୍ୟଦେବ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ, ସର୍ବପାପନାଶକ।
Verse 305
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभास खण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये नारदादित्यमाहात्म्यवर्णनंनाम पञ्चोत्तरत्रिशततमोऽध्यायः
ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କନ୍ଦମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତି-ସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ସପ୍ତମ ପ୍ରଭାସଖଣ୍ଡର ପ୍ରଥମ ‘ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟ’ ଭାଗରେ ‘ନାରଦ-ଆଦିତ୍ୟମାହାତ୍ମ୍ୟବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ତିନିଶେ ପାଞ୍ଚମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।