Adhyaya 304

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि गंगां त्रिपथगामिनीम् । संगालेशादथैशान्यां धनुषां सप्तके स्थिताम्

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ତାପରେ, ହେ ମହାଦେବୀ, ତ୍ରିପଥଗାମିନୀ ଗଙ୍ଗାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ସେ ସଙ୍ଗାଲେଶରୁ ଈଶାନ୍ୟ ଦିଗରେ, ସାତ ଧନୁଷ ଦୂରେ ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 2

तस्यां त्रिनेत्रा मत्स्याः स्युर्नित्यमांभसिकाः प्रिये । कलौयुगेऽपि दृश्यंते सत्यंसत्यं मयोदितम्

ହେ ପ୍ରିୟେ, ସେହି ନଦୀରେ ତିନି ନୟନ ଥିବା ମାଛ ଅଛି, ଯେମାନେ ସଦା ଜଳରେ ବସନ୍ତି। କଳିଯୁଗରେ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ଦେଖାଯାନ୍ତି—ଏହା ସତ୍ୟ, ସତ୍ୟ, ମୁଁ ଯାହା କହିଛି।

Verse 3

तस्यां स्नात्वा महादेवि मुच्यते पञ्चपातकैः

ହେ ମହାଦେବୀ! ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ପଞ୍ଚ ମହାପାତକରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 4

सूत उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा विस्मिता गिरिजा सती । उवाच तं द्विजश्रेष्ठाः प्रचलच्चंद्रशेखरम्

ସୂତ କହିଲେ—ସେହି ବଚନ ଶୁଣି ଗିରିଜା ସତୀ ବିସ୍ମିତ ହେଲେ। ପରେ ଜଟା ଚଳିତ ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସେ କହିଲେ।

Verse 5

पार्वत्युवाच । कथं तत्र समायाता गंगा त्रिपथगामिनी । कथं त्रिनेत्राः संजाता मत्स्या आंभसिकाः शिव

ପାର୍ବତୀ କହିଲେ—ତ୍ରିପଥଗାମିନୀ ଗଙ୍ଗା ସେଠାକୁ କିପରି ଆସିଲେ? ହେ ଶିବ, ଜଳଚର ତ୍ରିନେତ୍ର ମତ୍ସ୍ୟମାନେ କିପରି ଜନ୍ମିଲେ?

Verse 6

एतद्विस्तरतो ब्रूहि यद्यहं ते प्रिया विभो

ହେ ବିଭୋ! ଯଦି ମୁଁ ତୁମର ପ୍ରିୟା, ତେବେ ଏହା ସବୁ ବିସ୍ତାରରେ କହ।

Verse 7

ईश्वर उवाच । शृणु देवि प्रवक्ष्यामि यदि पृच्छसि मां शुभे । आस्तिकाः श्रद्दधानाश्च भवंतीति मतिर्मम

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ଦେବୀ, ଶୁଣ; ହେ ଶୁଭେ, ତୁମେ ମୋତେ ପଚାରୁଛ, ତେଣୁ ମୁଁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି। ମୋ ମତରେ ତୁମେ ଆସ୍ତିକା ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧାବତୀ।

Verse 8

यदा शप्तो महादेवो ह्यज्ञानतिमिरावृतैः । ऋषिभिः कोपयुक्तैश्च कस्मिंश्चित्कारणांतरे

ଏକଥର କିଛି ବିଶେଷ କାରଣାନ୍ତରରେ, ଅଜ୍ଞାନର ତିମିରେ ଆବୃତ ଓ କ୍ରୋଧଯୁକ୍ତ ଋଷିମାନେ ମହାଦେବଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ।

Verse 9

तदा ते मुनयः सर्वे शप्तं ज्ञात्वा महेश्वरम् । निरानंदं जगत्सर्वं दृष्ट्वा चात्मानमेव च

ତେବେ ସେ ସମସ୍ତ ମୁନିମାନେ ମହେଶ୍ୱର ଶାପିତ ହୋଇଛନ୍ତି ବୋଲି ଜାଣି, ସମଗ୍ର ଜଗତ ନିରାନନ୍ଦ ହୋଇଯାଇଛି ବୋଲି ଦେଖି, ନିଜ ଦୋଷକୁ ମଧ୍ୟ ଚିହ୍ନି ବିଷଣ୍ଣ ହେଲେ।

Verse 10

आराध्य परमेशानं दधतं गजरूपकम् । उन्नतं स्थानमानीय सानंदं चक्रिरे द्विजाः

ଗଜରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ପରମେଶାନଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରି, ଦ୍ୱିଜମାନେ ତାଙ୍କୁ ଉନ୍ନତ ସ୍ଥାନକୁ ନେଇଗଲେ ଏବଂ ଜଗତକୁ ପୁନର୍ବାର ସାନନ୍ଦ କରିଦେଲେ।

Verse 11

ततः प्रभृति सर्वे ते शिवद्रोहकरं परम् । आत्मानं मेनिरे नित्यं प्रसन्नेऽपि महेश्वरे

ସେହି ସମୟରୁ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ, ମହେଶ୍ୱର ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ନିଜମାନଙ୍କୁ ଶିବଦ୍ରୋହର ଘୋର ଅପରାଧୀ ବୋଲି ସଦା ମନେ କରୁଥିଲେ।

Verse 12

महोदयान्महातीर्थं सर्व आगत्य सत्वरम् । तपस्तेपुर्महाघोरं संगालेश्वरसन्निधौ

ଏହିହେତୁ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଶୀଘ୍ର ‘ମହୋଦୟା’ ନାମକ ମହାତୀର୍ଥକୁ ଆସି, ସଙ୍ଗାଲେଶ୍ୱରଙ୍କ ସନ୍ନିଧିରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଘୋର ତପସ୍ୟା କଲେ।

Verse 13

संगालेश्वरनामानं सर्वे पूज्य यथाविधि । भृगुरत्रिस्तथा मंकिः कश्यपः कण्व एव च

ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ବିଧିପୂର୍ବକ ‘ସଙ୍ଗାଲେଶ୍ୱର’ ନାମକ ଭଗବାନଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ—ଭୃଗୁ, ଅତ୍ରି, ମଙ୍କି, କଶ୍ୟପ ଓ କଣ୍ୱ ମଧ୍ୟ।

Verse 14

गौतमः कौशिकश्चैव कुशिकश्च महातपाः । शूकरोऽथ भरद्वाजो भार्गविश्च महातपाः

ଗୌତମ, କୌଶିକ ଓ କୁଶିକ—ମହାତପସ୍ବୀମାନେ—ତଥା ଶୂକର, ଭରଦ୍ୱାଜ ଓ ଭାର୍ଗବୀ ମଧ୍ୟ, ସମସ୍ତେ ମହାତପସ୍ବୀ (ସେଠାକୁ ଆସିଲେ)।

Verse 15

जातूकर्ण्यो वसिष्ठश्च सावर्णिश्च पराशरः । शांडिल्यश्च पुलस्त्यश्च वत्सश्चैव महातपाः

ଜାତୂକର୍ଣ୍ୟ, ବସିଷ୍ଠ, ସାବର୍ଣ୍ଣି ଓ ପରାଶର; ଏବଂ ଶାଣ୍ଡିଲ୍ୟ, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଓ ବତ୍ସ ମଧ୍ୟ—ସମସ୍ତେ ମହାତପସ୍ବୀ (ସେଠାରେ ଥିଲେ)।

Verse 16

एते चान्ये च बहवो ह्यसंख्याता महर्षयः

ଏମାନେ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅନେକ—ଅସଂଖ୍ୟ ମହର୍ଷି ଥିଲେ।

Verse 17

संगालेश्वरमासाद्य प्रभासे पापनाशने । तपः कुर्वंति सततं प्रतिष्ठाप्य महेश्वरम्

ପାପନାଶକ ପ୍ରଭାସରେ ସଙ୍ଗାଲେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ, ସେଠାରେ ମହେଶ୍ୱର (ଶିବ)ଙ୍କୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି ସେମାନେ ସଦା ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ।

Verse 18

ततः कालेन महता ते सर्वे मुनिपुंगवाः । ध्यानात्त्रिलोचनस्यैव अदृष्टे तु महेश्वरे

ତତଃ ବହୁ କାଳ ପରେ ସେ ସମସ୍ତ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ—ମହେଶ୍ୱର ଯଦିଓ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ହୋଇନଥିଲେ—କେବଳ ତ୍ରିଲୋଚନ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଧ୍ୟାନରେ ଅଦ୍ଭୁତ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।

Verse 19

त्रिनेत्रत्वमनुप्राप्तास्तपोनिष्ठास्तपोधनाः । परस्परं वीक्षमाणास्त्रिनेत्रस्याभिशंकया

ତପସ୍ୟାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ ଓ ତପୋଧନ ସେମାନେ ତ୍ରିନେତ୍ରତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ; ପରସ୍ପରକୁ ଦେଖି ‘ଆମେ କି ତ୍ରିନେତ୍ର ପ୍ରଭୁଙ୍କ ସମାନ ହୋଇଗଲୁ?’ ବୋଲି ସନ୍ଦେହ କଲେ।

Verse 20

स्तुवंति विविधैः स्तोत्रैर्मन्यमाना महेश्वरम् । ज्ञात्वा ध्यानेन देवस्य त्रिनेत्रत्वमुपागताः

ସେ ଅବସ୍ଥାକୁ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ କୃପା ବୋଲି ମନେ କରି ସେମାନେ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ତୋତ୍ରରେ ସ୍ତୁତି କଲେ; ଦେବଙ୍କ ଧ୍ୟାନରେ ଜାଣିଲେ ଯେ ସେମାନେ ତ୍ରିନେତ୍ରତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛନ୍ତି।

Verse 21

चकुरुग्रं तपस्ते तु पूजां देवस्य शूलिनः । तेषु वै तप्यमानेषु कृपाविष्टो महेश्वरः

ସେମାନେ ଉଗ୍ର ତପ କଲେ ଏବଂ ଶୂଳଧାରୀ ଦେବଙ୍କ ପୂଜା କଲେ; ସେମାନେ ତପରେ ଲୀନ ଥିବାବେଳେ ମହେଶ୍ୱର କୃପାରେ ପ୍ରବିଷ୍ଟ ହେଲେ।

Verse 22

उवाच तान्मुनीन्सर्वाञ्छृणुध्वं वरमुत्तमम् । प्रसन्नोऽहं मुनिश्रेष्ठास्तपसा पूजयापि च

ମହେଶ୍ୱର ସେ ସମସ୍ତ ମୁନିଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଉତ୍ତମ ବର ଶୁଣ। ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ତୁମ ତପ ଓ ପୂଜାରେ ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇଛି।”

Verse 23

ऋषय ऊचुः । यदि प्रसन्नो देवेश वरं नो दातुमर्हसि । गंगामानय वेगेन ह्यभिषेकाय नो हर

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ହେ ଦେବେଶ! ଯଦି ଆପଣ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଆମକୁ ବର ଦେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ଭାବନ୍ତି, ତେବେ ହେ ହର! ଆମ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଶୀଘ୍ର ଗଙ୍ଗାକୁ ଆଣନ୍ତୁ।

Verse 24

तस्यां कृताभिषेकास्तु तव द्रोहकरा वयम् । अज्ञानभावात्पूतत्वं यास्यामः पृथिवीतले

ସେହି ପବିତ୍ର ଧାରାରେ ଅଭିଷେକ କରିଲେ, ଆମେ—ଯେମାନେ ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରତି ଦ୍ରୋହ କରିଥିଲୁ—ଅଜ୍ଞାନଭାବରୁ ପୃଥିବୀତଳେ ପବିତ୍ରତା ପ୍ରାପ୍ତ କରିବୁ।

Verse 25

ईश्वर उवाच । यूयं पवित्रकरणाः पावनानां च पावनाः । गंगां चैवानयिष्यामि युष्माकं चित्ततुष्टये

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ତୁମେ ପବିତ୍ରତା କରାଉଥିବା, ପାବନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ପରମ ପାବନ; ତୁମ ଚିତ୍ତତୁଷ୍ଟି ପାଇଁ ମୁଁ ଗଙ୍ଗାକୁ ମଧ୍ୟ ଆଣିବି।

Verse 26

पावित्र्याद्भवतां जातं त्रैनेत्र्यं मुनिसत्तमाः । एवमुक्त्वा ततः शंभुर्ध्यानस्तिमितलोचनः । सस्मार क्षणमात्रेण गंगां मीनकुलावृताम्

ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ! ତୁମମାନଙ୍କ ପାବିତ୍ର୍ୟରୁ ହିଁ ତ୍ରିନେତ୍ରତ୍ୱ ଜନ୍ମିଛି। ଏମିତି କହି ଶମ୍ଭୁ ଧ୍ୟାନରେ ନିଶ୍ଚଳ ନୟନ ହୋଇ, କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ମୀନକୁଳାବୃତ ଗଙ୍ଗାକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ।

Verse 27

स्मृतमात्रा तदा देवी गंगा त्रिपथगामिनी । भित्वा भूमितलं प्राप्ता तत्र मीनकुलावृता

ସ୍ମରଣମାତ୍ରେ ସେତେବେଳେ ତ୍ରିପଥଗାମିନୀ ଦେବୀ ଗଙ୍ଗା ଭୂମିତଳକୁ ଭେଦି ସେଠାରେ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଏବଂ ମୀନକୁଳରେ ଆବୃତ ଥିଲେ।

Verse 28

ऋषिभिश्च यदा दृष्टा गंगा मीनयुता शुभा । दृष्टमात्रास्तु ते मत्स्यास्त्रिनेत्रत्वमुपागताः

ଋଷିମାନେ ଯେତେବେଳେ ମତ୍ସ୍ୟସହିତ ଶୁଭ ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କଲେ, ସେହି ମାଛମାନେ କେବଳ ଦର୍ଶନମାତ୍ରରେ ତ୍ରିନେତ୍ରତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।

Verse 29

ईश्वर उवाच । युष्माकं दर्शनाद्विप्रास्त्रिनेत्रत्वमुपागताः । एतन्निदर्शनं सर्वं लोकानां च प्रदर्शनम्

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ବିପ୍ରମାନେ, ତୁମମାନଙ୍କ ଦର୍ଶନରୁ ସେ ମାଛମାନେ ତ୍ରିନେତ୍ରତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛନ୍ତି। ଏହା ଲୋକମାନଙ୍କ ଶିକ୍ଷା ପାଇଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିଦର୍ଶନ।

Verse 30

ऋषय ऊचुः । अस्मिन्कुंडे महादेव मत्स्यानां संततिः सदा । त्रिनेत्रा त्वत्प्रसादेन भूयात्सर्वा युगेयुगे

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ହେ ମହାଦେବ, ଏହି କୁଣ୍ଡରେ ମାଛମାନଙ୍କ ସନ୍ତତି ସଦା ଚାଲିରହୁ; ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଯୁଗେଯୁଗେ ତ୍ରିନେତ୍ର ହେଉନ୍ତୁ।

Verse 31

अस्मिन्कुंडे समागत्य नरः स्नानं करोति यः । ददाति हेम विप्राय गाश्च वस्त्रं तथा तिलान्

ଯେ ନର ଏହି କୁଣ୍ଡକୁ ଆସି ସ୍ନାନ କରେ ଏବଂ ବିପ୍ରଙ୍କୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦାନ କରେ—ସହିତ ଗାଈ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ତିଳ ମଧ୍ୟ ଦାନ କରେ—

Verse 32

अमावास्यां विशेषेण त्रिनेत्रः स प्रजायताम् । एवं भविष्यतीत्युक्त्वा ह्यन्तर्धानं गतो हरः

ବିଶେଷକରି ଅମାବାସ୍ୟା ଦିନ ସେ ନର ତ୍ରିନେତ୍ର ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଉ। ‘ଏମିତି ହେବ’ ବୋଲି କହି ହର ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ।

Verse 33

ब्राह्मणास्तुष्टिसंयुक्ता गताः सर्वे महोदयम्

ସେ ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସନ୍ତୋଷରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ମହୋଦୟ, ସମୃଦ୍ଧି ଓ ଉନ୍ନତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।

Verse 34

एतत्ते कथितं देवि गंगामाहात्म्यमुत्तमम् । श्रुतं पापप्रशमनं सर्वकामफलप्रदम्

ହେ ଦେବି! ଗଙ୍ଗାର ଏହି ପରମୋତ୍ତମ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଲି; ଏହା ଶୁଣିଲେ ପାପ ଶମିତ ହୁଏ ଓ ସମସ୍ତ ଧର୍ମ୍ୟ କାମନାର ଫଳ ମିଳେ।

Verse 304

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये संगालेश्वरसमीपवर्ति गंगामाहात्म्यवर्णनंनाम चतुरुत्तरत्रिशततमोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତିସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ସପ୍ତମ ପ୍ରଭାସଖଣ୍ଡର ପ୍ରଥମ ‘ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟ’ ଭିତରେ ‘ସଙ୍ଗାଲେଶ୍ୱର ସମୀପସ୍ଥ ଗଙ୍ଗାମାହାତ୍ମ୍ୟବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ୩୦୪ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।