
ଅଧ୍ୟାୟ ୩୦୩ରେ ଈଶ୍ୱର ଦେବୀଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦିଅନ୍ତି—ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଏକ ‘ଉତ୍ତମ ଦେବତା’ଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯିବାକୁ, ଯାହାଙ୍କ ପୂଜା ମହାପାତକ-ନାଶକ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ସେହି ଦେବତାଙ୍କ ପଶ୍ଚିମରେ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲିଙ୍ଗର ବର୍ଣ୍ଣନା ଅଛି, ଯାହା ଶେଷନାଗଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ନାଗମାନେ ଘୋର ତପସ୍ୟା କରି ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ। ନାଗପୂଜିତ ସେହି ଦେବତାଙ୍କ ଆରାଧନା କଲେ ଜୀବନପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିଷର ପ୍ରଭାବ ହୁଏ ନାହିଁ, ଏବଂ ସର୍ପମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ କ୍ଷତି କରନ୍ତି ନାହିଁ—ଏହି ରକ୍ଷାମୂଳକ ଧର୍ମଭାବ ମୁଖ୍ୟ। ତେଣୁ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରୟାସରେ ସେହି ଲିଙ୍ଗକୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ ବୋଲି ଉପଦେଶ ମିଳେ। ପଶ୍ଚିମ ଭାଗର ପୁଣ୍ୟମୟ ଗଙ୍ଗାତୀରରେ ଋଷିମାନେ ଅନେକ ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିବା କଥା ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ। ସେଗୁଡ଼ିକର ଦର୍ଶନ ଓ ପୂଜାରେ ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ ହୁଏ ଏବଂ ସହସ୍ର ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞସମ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ—ଏହା ଏହି ଅଧ୍ୟାୟର ଫଳଶ୍ରୁତି।
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि उत्तरे देवमुत्तमम् । यस्तमाराधयेद्देवं महापातकनाशनम्
ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ମହାଦେବୀ! ତାପରେ ଉତ୍ତରଦିଗରେ ଥିବା ପରମ ଦେବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ଯେ ମହାପାତକନାଶକ ଦେବଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରେ, ତାହାର ଘୋର ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ।
Verse 2
तस्यैव पश्चिमे भागे धनुषां त्रितये स्थितम् । शेषादिप्रमुखैर्नागैर्महता तपसा युतैः । समाराध्य महादेवं स्थापितं लिंगमुत्तमम्
ତାହାର ପଶ୍ଚିମ ଭାଗରେ, ତିନି ଧନୁଷ ଦୂରେ, ଏକ ଉତ୍ତମ ଲିଙ୍ଗ ଅବସ୍ଥିତ। ଶେଷ ଆଦି ପ୍ରମୁଖ ନାଗମାନେ ମହାତପସ୍ୟାରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ମହାଦେବଙ୍କୁ ସମ୍ୟକ୍ ଆରାଧନା କରି ସେହି ଲିଙ୍ଗକୁ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ।
Verse 3
यस्तमाराधयेद्देवं सर्पैराराधितं पुरा । न विषं क्रमते देहे तस्य जन्मावधि प्रिये
ହେ ପ୍ରିୟେ! ପୂର୍ବେ ସର୍ପମାନେ ଯାହାଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରିଥିଲେ, ସେହି ଦେବଙ୍କୁ ଯେ ଆରାଧନା କରେ, ତାହାର ଦେହରେ ଜୀବନାବଧି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିଷ ପ୍ରସାରିତ ହୁଏ ନାହିଁ।
Verse 4
सर्पास्तस्य प्रसीदन्ति न कुंथंति कदाचन । तस्मात्सर्वं प्रयत्नेन तल्लिंगं पूजयेन्नरः
ସର୍ପମାନେ ତାହା ପ୍ରତି ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ କେବେ ମଧ୍ୟ କ୍ଷତି କରନ୍ତି ନାହିଁ। ତେଣୁ ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ ସେହି ଲିଙ୍ଗକୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
Verse 5
तत्र लिंगान्यनेकानि ऋषिभिः स्थापितानि तु । गंगातीरे महापुण्ये पश्चिमे वरवर्णिनि
ସେଠାରେ ଋଷିମାନେ ଅନେକ ଶିବଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନ କରିଛନ୍ତି। ହେ ସୁନ୍ଦରବର୍ଣ୍ଣିନୀ, ସେଗୁଡ଼ିକ ଗଙ୍ଗାର ମହାପୁଣ୍ୟ ତଟରେ, ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ଅଛି।
Verse 6
तानि दृष्ट्वा पूजयित्वा सर्वपापैः प्रमुच्यते । अश्वमेधसहस्रस्य फलं प्राप्नोति मानवः
ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖି ପୂଜା କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ ଏବଂ ସହସ୍ର ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ସମାନ ଫଳ ପାଏ।
Verse 303
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये संगालेश्वरमाहात्म्य उत्तरेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम त्र्युत्तरत्रिशततमोऽध्यायः
ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତିସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ସପ୍ତମ ପ୍ରଭାସଖଣ୍ଡର ପ୍ରଥମ ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟରେ ‘ସଙ୍ଗାଲେଶ୍ୱରମାହାତ୍ମ୍ୟ ଓ ଉତ୍ତରେଶ୍ୱରମାହାତ୍ମ୍ୟବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ 303ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।