
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଈଶ୍ୱର–ଦେବୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱମୟ ସମ୍ବାଦ ରହିଛି। ପ୍ରଭାସ କ୍ଷେତ୍ରର ତୀର୍ଥଜାଲରେ ସିଦ୍ଧେଶ୍ୱରକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲିଙ୍ଗସ୍ଥାନ ଭାବେ ଦର୍ଶାଇ ତାହାର ସମୀପତା ଓ ଦିଗନିର୍ଦ୍ଦେଶ ସହିତ ସ୍ଥିତି କୁହାଯାଇଛି। ଦେବମାନେ ଶୀଘ୍ର ‘ସଙ୍ଗାଲେଶ୍ୱର’ ନାମରେ ଶିବଲିଙ୍ଗ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ; ପରେ ସିଦ୍ଧଗଣ ‘ସିଦ୍ଧେଶ୍ୱର’କୁ ସର୍ବସିଦ୍ଧିଦାତା ଭାବେ ସ୍ଥାପନ କରି ସ୍ତୁତି କଲେ। ଶିବଙ୍କ ବର: ଯେ ସାଧକ ବିଧିମତେ ଆସି ସ୍ନାନ କରେ, ସିଦ୍ଧନାଥଙ୍କ ପୂଜା କରେ ଓ ଜପ କରେ—ବିଶେଷତଃ ଶତରୁଦ୍ରୀୟ, ଅଘୋର ମନ୍ତ୍ର ଏବଂ ମହେଶ୍ୱର ଗାୟତ୍ରୀ—ସେ ଛଅ ମାସ ମଧ୍ୟରେ ସିଦ୍ଧି ଓ ଅଣିମାଦି ଶକ୍ତି ପାଏ। ଆଶ୍ୱୟୁଜ ମାସର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀର ମହାରାତ୍ରିରେ ନିର୍ଭୟ ଓ ସ୍ଥିର ସାଧକଙ୍କୁ ବିଶେଷ ସଫଳତା ମିଳେ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ଶେଷରେ ଫଳଶ୍ରୁତିରେ ଏହାକୁ ପାପନାଶକ ଓ ସର୍ବକାମଫଳପ୍ରଦ ବୋଲି ଘୋଷଣା କରାଯାଇଛି।
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि सिद्धेश्वरमनुत्तमम् । तस्यैव पूर्वदिग्भागे नातिदूरे व्यवस्थितम्
ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ମହାଦେବୀ, ତାପରେ ଅନୁତ୍ତମ ସିଦ୍ଧେଶ୍ୱରଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବା ଉଚିତ; ସେ ଏହି ସ୍ଥାନର ପୂର୍ବ ଦିଗଭାଗରେ, ଅତି ଦୂର ନୁହେଁ, ଅବସ୍ଥିତ।
Verse 2
यदा देवैः समेत्याशु शिवलिंगं प्रतिष्ठितम् । संगालेश्वर नामाढ्यं सर्वपापहरं शुभम्
ଦେବତାମାନେ ଏକତ୍ର ହୋଇ ଶୀଘ୍ର ଶିବଲିଙ୍ଗ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ, ତେବେ ତାହା ‘ସଙ୍ଗାଲେଶ୍ୱର’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହୋଇ, ଶୁଭ ଓ ସର୍ବପାପହର ହେଲା।
Verse 3
तदा सिद्धगणाः सर्वे समाराध्य वृषध्वजम् । स्थापयांचक्रिरे लिंगं सर्वसिद्धिप्रदायकम्
ତେବେ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧଗଣ ବୃଷଧ୍ୱଜ ଶିବଙ୍କୁ ସମାରାଧନା କରି, ସର୍ବସିଦ୍ଧିପ୍ରଦାୟକ ସେହି ଲିଙ୍ଗକୁ ସ୍ଥାପନ କଲେ।
Verse 4
तत्सिद्धेश्वर नामाढ्यं महापातकनाशनम् । तुष्टुवुर्विविधैः स्तोत्रैस्तदा सिद्धगणाः शिवम्
ସେତେବେଳେ ‘ସିଦ୍ଧେଶ୍ୱର’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ମହାପାତକନାଶକ ସେହି ଲିଙ୍ଗକୁ ନିମିତ୍ତ କରି ସିଦ୍ଧଗଣମାନେ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ତୋତ୍ରରେ ଶିବଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।
Verse 5
ततस्तुष्टो महादेवो याच्यतां वरमुत्तमम् । नमस्कृत्य ततः सर्वे प्रोचुश्च शशिशेखरम्
ତାପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ମହାଦେବ କହିଲେ— “ଉତ୍ତମ ବର ଯାଚନା କର।” ତାହାପରେ ସମସ୍ତେ ନମସ୍କାର କରି ଶଶିଶେଖରଙ୍କୁ ନିବେଦନ କଲେ।
Verse 6
इहागत्य नरो यस्तु स्नात्वा च विधिपूर्वकम् । अर्चयेत्सिद्धनाथं च जपेच्च शतरुद्रियम्
ଯେ ନର ଏଠାକୁ ଆସି ବିଧିପୂର୍ବକ ସ୍ନାନ କରି, ସିଦ୍ଧନାଥଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରେ ଏବଂ ଶତରୁଦ୍ରିୟ ଜପ କରେ,
Verse 7
अघोरं वा जपेन्मन्त्रं गायत्र्यं च महेश्वरम् । षण्मासाभ्यन्तरेणैव जपेच्च मुनिसत्तमाः । अणिमादिगुणैश्वर्यं संसिद्धिं प्राप्नुयाद्ध्रुवम्
କିମ୍ବା ସେ ଅଘୋର ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରୁ, ଏବଂ ମହେଶ୍ୱର ଗାୟତ୍ରୀ ମଧ୍ୟ। ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଛଅ ମାସ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଜପ କଲେ ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଅଣିମାଦି ଗୁଣୈଶ୍ୱର୍ୟ ସହିତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସିଦ୍ଧି ପାଏ।
Verse 8
ईश्वर उवाच । एवं भविष्यतीत्युक्त्वा ह्यंतर्धानं गतो हरः । सिद्धेश्वरं तु संपूज्य ह्यघोरं च जपेन्नरः
ଇଶ୍ୱର କହିଲେ— “ଏମିତି ହେବ।” ଏହା କହି ହର (ଶିବ) ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ। ତାପରେ ନର ସିଦ୍ଧେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସମ୍ୟକ୍ ପୂଜା କରି ଅଘୋର ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 9
आश्वयुक्कृष्णपक्षे तु चतुर्दश्यां महानिशि । धैर्यमालंब्य निर्भीकः स सिद्धिं प्राप्नुयान्नरः
ଆଶ୍ୱୟୁଜ ମାସର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀର ମହାନିଶାରେ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଆଶ୍ରୟ କରି ନିର୍ଭୟ ଥିଲେ ନର ସିଦ୍ଧି ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
Verse 10
इत्येतत्कथितं देवि माहात्म्यं पापनाशनम् । सिद्धेश्वरस्य देवस्य सर्वकामफलप्रदम्
ଏହିପରି, ହେ ଦେବି, ପାପନାଶକ ଏହି ମାହାତ୍ମ୍ୟ କଥିତ ହେଲା—ସର୍ବକାମଫଳ ପ୍ରଦାନକାରୀ ସିଦ୍ଧେଶ୍ୱର ଦେବଙ୍କର।
Verse 301
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्य सिद्धेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनामैकोत्तरत्रिशत तमोऽध्यायः
ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତିସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ସପ୍ତମ ପ୍ରଭାସଖଣ୍ଡର ପ୍ରଥମ ‘ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟ’ ମଧ୍ୟରେ ‘ସିଦ୍ଧେଶ୍ୱରମାହାତ୍ମ୍ୟବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ତିନିଶେ ଏକତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।