
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ପ୍ରଭାସ-କ୍ଷେତ୍ରର ଉତ୍ତର ଭାଗରେ, ବାୟବ୍ୟ ଦିଗସଂଲଗ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ଅବସ୍ଥିତ ସଙ୍ଗାଲେଶ୍ୱର ଲିଙ୍ଗର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣିତ; ଏହାକୁ “ସର୍ବ-ପାତକ-ନାଶନ” ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ଈଶ୍ୱର କହନ୍ତି—ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଇନ୍ଦ୍ର (ଶକ୍ର) ଓ ଅନ୍ୟ ଲୋକପାଳ, ଆଦିତ୍ୟ ଏବଂ ବସୁମାନେ ସେଠାରେ ଲିଙ୍ଗପୂଜା କଲେ। ଦେବସମୂହର ସମାବେଶ ଓ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ହେତୁ ପୃଥିବୀରେ ଏହି ତୀର୍ଥ “ସଙ୍ଗାଲେଶ୍ୱର” ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବ—ଏହି ନାମକରଣ କାରଣ ମଧ୍ୟ ଦିଆଯାଇଛି। ମନୁଷ୍ୟ ସଙ୍ଗାଲେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ବଂଶରେ ସମୃଦ୍ଧି ରହେ ଓ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ନଥାଏ। କେବଳ ଦର୍ଶନର ଫଳ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ ହଜାର ଗୋଦାନ ସମାନ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ଅମାବାସ୍ୟାରେ ସ୍ନାନ କରି କ୍ରୋଧବିହୀନ ଭାବେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅଛି; ତାହାରେ ପିତୃମାନେ ଦୀର୍ଘକାଳ ତୃପ୍ତ ରହନ୍ତି। କ୍ଷେତ୍ରର ସୀମା ଅର୍ଧ-କ୍ରୋଶ ପରିକ୍ରମା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଯାହା କାମନା-ପୂରଣ ଓ ପାପ-ନାଶକ। ଏହି ମହାପୁଣ୍ୟ ତୀର୍ଥସୀମାରେ ଯେ କେହି ମରନ୍ତି—ଉତ୍ତମ କିମ୍ବା ମଧ୍ୟମ—ସେମାନେ ଉଚ୍ଚ ଗତି ପାଆନ୍ତି; ଉପବାସ କରି ଦେହତ୍ୟାଗ କରୁଥିବା ଲୋକ ପରମେଶ୍ୱରରେ ଲୀନ ହୁଅନ୍ତି। ହିଂସାମୃତ୍ୟୁ, ଦୁର୍ଘଟନା, ଆତ୍ମହତ୍ୟା, ସର୍ପଦଂଶ, ଅଶୌଚ ଅବସ୍ଥାରେ ମୃତ୍ୟୁ—ଏସବୁ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଅପୁନର୍ଭବ (ପୁନର୍ଜନ୍ମ-ନିବାରଣ) ଦେଇପାରେ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ଶେଷରେ ଷୋଡଶ ଶ୍ରାଦ୍ଧ, ବୃଷୋତ୍ସର୍ଗ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭୋଜନ ଆଦି ଦ୍ୱାରା ମୋକ୍ଷ ଲାଭ, ଏବଂ ଏହି ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଶ୍ରବଣରେ ପାପ-ଶୋକ-ଦୁଃଖ ନାଶ ହୁଏ ବୋଲି ଫଳଶ୍ରୁତି ଦିଆଯାଇଛି।
Verse 1
ईश्वर उवाच । तस्यैवोत्तरदिग्भागे किञ्चिद्वायव्यसंस्थितम् । संगालेश्वरनामास्ति सर्वपातकनाशनम्
ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ସେହି ସ୍ଥାନର ଉତ୍ତର ଦିଗଭାଗରେ, ଅଳ୍ପ ବାୟବ୍ୟ କୋଣରେ, ‘ସଙ୍ଗାଲେଶ୍ୱର’ ନାମକ ଶିବଲିଙ୍ଗ ଅଛି; ଏହା ସର୍ବ ପାପନାଶକ।
Verse 2
तत्र ब्रह्मा च विष्णुश्च लिंगस्याराधनोद्यतौ । शक्रश्चैव महातेजा लिंगं पूजितवान्प्रिये
ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁ ଲିଙ୍ଗାରାଧନାରେ ତତ୍ପର ଥିଲେ; ହେ ପ୍ରିୟେ, ମହାତେଜସ୍ବୀ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ମଧ୍ୟ ସେହି ଲିଙ୍ଗକୁ ପୂଜା କଲେ।
Verse 3
वरुणो धनदश्चैव धर्मराजोऽथ पावकः । आदित्यैर्वसुभिश्चैव लोकपालैः समंततः
ବରୁଣ, ଧନଦ (କୁବେର), ଧର୍ମରାଜ ଓ ପାବକ (ଅଗ୍ନି)—ଆଦିତ୍ୟ, ବସୁ ଏବଂ ଲୋକପାଳମାନଙ୍କ ସହ—ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଘେରି ଏକତ୍ର ହେଲେ।
Verse 4
आराधितं महालिंगं संगालेश्वरनामभृत् । पूजयित्वा तु ते सर्वे दृष्ट्वा माहात्म्यमुत्तमम्
‘ସଙ୍ଗାଲେଶ୍ୱର’ ନାମଧାରୀ ସେହି ମହାଲିଙ୍ଗ ଯଥାବିଧି ଆରାଧିତ ହେଲା। ତାହାକୁ ପୂଜା କରି ସମସ୍ତେ ତାହାର ଉତ୍ତମ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଦେଖି ଭକ୍ତି-ବିସ୍ମୟରେ ଭରିଗଲେ।
Verse 5
ऊचुश्च सहसा देवि परमानंदसंयुताः । देवानां निवहैर्यस्मात्समागत्य प्रतिष्ठितम् । संगालेश्वरनामास्य भविष्यति धरातले
ତେବେ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ, ହେ ଦେବୀ, ପରମାନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ସହସା କହିଲେ—‘ଦେବଗଣଙ୍କ ନିବହ ଏଠାକୁ ଆସି ଯେହେତୁ ଏହାକୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଛନ୍ତି, ତେଣୁ ଧରାତଳରେ ଏହାର ନାମ “ସଙ୍ଗାଲେଶ୍ୱର” ହେବ।’
Verse 6
संगालेश्वरनामानं पूजयिष्यंति मानवाः । न तेषामन्वये कश्चिन्निर्धनः संभविष्यति
ମନୁଷ୍ୟମାନେ ‘ସଙ୍ଗାଲେଶ୍ୱର’ ନାମକ ଲିଙ୍ଗଙ୍କୁ ପୂଜିବେ; ତାଙ୍କ ବଂଶରେ କେହି କେବେ ନିର୍ଧନ ହେବେ ନାହିଁ।
Verse 7
गोसहस्रस्य दत्तस्य कुरुक्षेत्रे च यत्फलम् । तत्फलं समवाप्नोति संगालेश्वरदर्शनात्
କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ ହଜାର ଗୋଦାନ କଲେ ଯେ ପୁଣ୍ୟଫଳ ମିଳେ, ସଙ୍ଗାଲେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ସେଇ ଫଳ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।
Verse 8
अमावास्यां च संप्राप्य स्नानं कृत्वा विधानतः । यः करोति नरः श्राद्धं पितॄणां रोषवर्जितः । पितरस्तस्य तृप्यंति यावदाभूतसंप्लवम्
ଅମାବାସ୍ୟାରେ ବିଧିମତେ ସ୍ନାନ କରି, କ୍ରୋଧବର୍ଜିତ ହୋଇ ଯେ ନର ପିତୃମାନଙ୍କ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରେ, ତାଙ୍କ ପିତୃଗଣ ମହାପ୍ରଳୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୃପ୍ତ ରହନ୍ତି।
Verse 9
अर्धक्रोशं च तत्क्षेत्रं समंतात्परिमण्डलम् । सर्वकामप्रदं नृणां सर्वपातकनाशनम्
ସେ କ୍ଷେତ୍ର ଚାରିଦିଗରୁ ପରିମଣ୍ଡଳାକାର ହୋଇ ଅର୍ଧକ୍ରୋଶ ପରିମାଣରେ ବିସ୍ତୃତ; ଏହା ନରମାନଙ୍କୁ ସର୍ବକାମ ପ୍ରଦାନ କରେ ଓ ସର୍ବପାପ ନାଶ କରେ।
Verse 10
अस्मिन्क्षेत्रे महादेवि जीवा उत्तममध्यमाः । कालेन निधनं प्राप्तास्तेऽपि यांति परां गतिम्
ହେ ମହାଦେବୀ! ଏହି କ୍ଷେତ୍ରରେ ଉତ୍ତମ କିମ୍ବା ମଧ୍ୟମ ଅବସ୍ଥାର ଜୀବମାନେ ମଧ୍ୟ କାଳକ୍ରମେ ମୃତ୍ୟୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ପରମଗତିକୁ ଲଭନ୍ତି।
Verse 11
गृहीत्वानशनं ये तु प्राणांस्त्यक्ष्यंति मानवाः । निश्चयं ते महादेवि लीयंते परमेश्वरे
ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ଅନଶନ-ବ୍ରତ ଧାରଣ କରି ପ୍ରାଣତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି, ହେ ମହାଦେବୀ, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ପରମେଶ୍ୱରରେ ଲୀନ ହୁଅନ୍ତି।
Verse 12
गवा हता द्विजहता ये च वै दंष्ट्रिभिर्हता । आत्मनो घातका ये तु सर्पदष्टाश्च ये मृताः
ଗାଈର ଆଘାତରେ ମରିଥିବା, ବ୍ରାହ୍ମଣ-ହତ୍ୟାର ପାପଫଳରେ ମୃତ, ଦଂଷ୍ଟ୍ରାଧାରୀ ପଶୁଦ୍ୱାରା ହତ, ଆତ୍ମଘାତ କରିଥିବା, ଏବଂ ସର୍ପଦଂଶରେ ମରିଥିବା—ସେମାନେ ମଧ୍ୟ (ଏଠାରେ ଗଣ୍ୟ)।
Verse 13
शय्यायां विगतप्राणा ये च शौचविवर्जिताः । अस्मिंस्तीर्थे महापुण्ये अपुनर्भवदायके
ଶୟ୍ୟାରେ ପ୍ରାଣତ୍ୟାଗ କରିଥିବା, ଶୌଚ-ଶୁଦ୍ଧି ବିନା ମରିଥିବା—ଏହି ମହାପୁଣ୍ୟମୟ, ଅପୁନର୍ଭବଦାୟକ ତୀର୍ଥରେ (ସେମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଗତି ହୁଏ)।
Verse 14
दत्तैः षोडशभिः श्राद्धैर्वृषोत्सर्गे कृते पुनः । विधिवद्भोजितैर्विप्रैर्भवेन्मुक्तिर्न संशयः
ଷୋଳଟି ଶ୍ରାଦ୍ଧ ବିଧିପୂର୍ବକ ଦାନ କରାଯାଇ, ପୁନଃ ବୃଷୋତ୍ସର୍ଗ କରାଯାଇ, ନିୟମାନୁସାରେ ବିପ୍ରମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଗଲେ—ମୁକ୍ତି ହୁଏ; ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
Verse 15
एवमुक्त्वा सुराः सर्वे गतवंतस्त्रिविष्टपम्
ଏପରି କହି ସମସ୍ତ ଦେବତା ତ୍ରିବିଷ୍ଟପ (ସ୍ୱର୍ଗ)କୁ ଗଲେ।
Verse 16
संगालेश्वरमाहात्म्यं संक्षेपात्कथितं तव । श्रुतं हरति पापानि दुःखशोकांस्तथैव च
ହେ ଦେବୀ, ସଙ୍ଗାଲେଶ୍ୱରଙ୍କ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ତୁମକୁ ସଂକ୍ଷେପରେ କୁହାଗଲା। ଏହା ଶୁଣିବାମାତ୍ରେ ପାପ ନଶେ, ଦୁଃଖ ଓ ଶୋକ ମଧ୍ୟ ଦୂର ହୁଏ।
Verse 300
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये संगालेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम त्रिशततमोऽध्यायः
ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତିସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ସପ୍ତମ ପ୍ରଭାସଖଣ୍ଡରେ, ପ୍ରଥମ ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଗତ ‘ସଙ୍ଗାଲେଶ୍ୱରମାହାତ୍ମ୍ୟବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ତ୍ରିଶତତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।