Adhyaya 298

Verse 1

ईश्वर उवाच । ऋषितोयापश्चिमे तु तत्र गव्यूतिमात्रतः । संगालेश्वरनामास्ति सर्वपातकनाशनः

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ଋଷିତୋୟାର ପଶ୍ଚିମେ, କେବଳ ଏକ ଗବ୍ୟୂତି ଦୂରେ ‘ସଙ୍ଗାଲେଶ୍ୱର’ ନାମକ ଶିବଲିଙ୍ଗ ଅଛି; ଏହା ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶକ।

Verse 2

गुप्तस्तत्र प्रयागश्च देवो वै माधवस्तथा । जाह्नवी यमुना चैव देवी तत्र सरस्वती

ସେଠାରେ ଗୁପ୍ତ ପ୍ରୟାଗ ଅଛି, ଏବଂ ଦେବ ମାଧବ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି। ସେଠାରେ ଜାହ୍ନବୀ (ଗଙ୍ଗା), ଯମୁନା ଓ ଦେବୀ ସରସ୍ୱତୀ ମଧ୍ୟ ବିରାଜିତ।

Verse 3

अन्यानि तत्र तीर्थानि बहूनि च वरानने । स्नात्वा दृष्ट्वा पूजयित्वा मुक्तः स्यात्सर्वकिल्बिषैः

ହେ ସୁନ୍ଦରୀ! ସେଠାରେ ଅନ୍ୟ ଅନେକ ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟ ଅଛି। ସେଗୁଡ଼ିକରେ ସ୍ନାନ, ଦର୍ଶନ ଓ ପୂଜା କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 4

पार्वत्युवाच । कथय त्वं महेशान सर्वदेवनमस्कृत । तीर्थराजः प्रयागस्तु कथं विष्णुः सनातनः

ପାର୍ବତୀ କହିଲେ—ହେ ମହେଶାନ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନମସ୍କୃତ, ଆପଣ କହନ୍ତୁ—ପ୍ରୟାଗ କିପରି ତୀର୍ଥରାଜ? ଏବଂ ସନାତନ ବିଷ୍ଣୁ (ଏଠାରେ) କିପରି ବିରାଜିତ?

Verse 5

कथं गंगा च यमुना तथा देवी सरस्वती । अन्यान्यपि बहून्येव तीर्थानि वृषभध्वज

ହେ ବୃଷଭଧ୍ୱଜ ପ୍ରଭୁ! ଏଠାରେ ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା, ତଥା ଦେବୀ ସରସ୍ୱତୀ କିପରି ସନ୍ନିହିତ? ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଅନେକ ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ କିପରି ଅଛି?

Verse 6

समायातानि तत्रैव संगालेश्वरसंनिधौ । संगालेशेति किं नाम ह्येतन्मे वद कौतुकम्

ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ସେଠାରେଇ ସଙ୍ଗାଲେଶ୍ୱରଙ୍କ ସନ୍ନିଧିରେ ଏକତ୍ର ହୋଇ ଆସିଲେ। ‘ସଙ୍ଗାଲେଶ’ ନାମ କାହିଁକି? ମୋର କୌତୁହଳ ପାଇଁ କହନ୍ତୁ।

Verse 7

ईश्वर उवाच । पुरा वै लिंगपतने सर्वदेवसमागमे । सार्धत्रितयकोटीनि पुण्यानि सुरसुन्दरि

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ସୁରସୁନ୍ଦରୀ! ପୂର୍ବକାଳରେ ଲିଙ୍ଗପତନ ସମୟରେ, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏକତ୍ର ହେଲେ, ସେଠାରେ ସାଢେ ତିନି କୋଟି ତୀର୍ଥପୁଣ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲା।

Verse 8

तीर्थानि तीर्थराजोऽयं प्रयागः समुपस्थितः । आत्मानं गोपयामास तीर्थकोटिभिरावृतम्

ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ; ଏବଂ ତୀର୍ଥରାଜ ପ୍ରୟାଗ ମଧ୍ୟ ସେଠାକୁ ଆସିଲା। କୋଟି କୋଟି ତୀର୍ଥରେ ଆବୃତ ହୋଇ ସେ ନିଜକୁ ଗୋପନ କଲା।

Verse 9

ततस्तत्र समायाता ब्रह्मविष्णुपुरोगमाः । विबुधास्तीर्थराजं तं ददृशुर्दिव्यचक्षुषा

ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଅଗ୍ରେ ରଖି ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ; ଦିବ୍ୟଦୃଷ୍ଟିରେ ସେମାନେ ସେଇ ତୀର୍ଥରାଜଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।

Verse 10

तीर्थकोटिभिराकीर्णं पवित्रं पापनाशनम् । लिंगस्य पतनं श्रुत्वा महादुःखेन संवृताः

ସେ ସ୍ଥାନ କୋଟି କୋଟି ତୀର୍ଥରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ପବିତ୍ର ଓ ପାପନାଶକ ଥିଲା। ଲିଙ୍ଗର ପତନ ଶୁଣି ସେମାନେ ମହାଦୁଃଖରେ ଆବୃତ ହେଲେ।

Verse 11

स्थिताः सर्वे तदा देवि ब्रह्माद्याः सुरसत्तमाः

ତେବେ, ହେ ଦେବୀ, ବ୍ରହ୍ମା ଆଦି ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବଗଣ ସେଠାରେ ସମବେତ ହୋଇ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲେ।

Verse 12

एतस्मिन्नेव काले तु देवो रुद्रः सनातनः । निरानंदः समायातो वाक्यमेतदुवाच ह

ସେହି ସମୟରେ ସନାତନ ଦେବ ରୁଦ୍ର ଆନନ୍ଦହୀନ ହୋଇ ସେଠାକୁ ଆସି ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲେ।

Verse 13

शृणुध्वं वचनं देवा ब्रह्मविष्णुपुरोगमाः । ऋषिशापान्निपतितं मम लिंगमनुत्तमम् । तस्माल्लिंगं पूजयत सर्व कामार्थसिद्धये

ହେ ଦେବମାନେ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅଗ୍ରଗାମୀ ହୋଇ, ମୋ କଥା ଶୁଣ। ଋଷିଙ୍କ ଶାପରୁ ମୋର ଅନୁତ୍ତମ ଲିଙ୍ଗ ଏଠାରେ ପତିତ ହୋଇଛି। ତେଣୁ ସମସ୍ତ କାମନା ଓ ଧର୍ମସମ୍ମତ ଅର୍ଥସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ସେହି ଲିଙ୍ଗକୁ ପୂଜା କର।

Verse 14

एवमुक्त्वा महादेवो देशे तस्मिन्स्थितः प्रिये । ब्राह्मं च वैष्णवं रौद्रं तत्र कुण्डत्रयं स्मृतम्

ଏଭଳି କହି, ହେ ପ୍ରିୟେ, ମହାଦେବ ସେହି ସ୍ଥାନରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହିଲେ। ସେଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମ, ବୈଷ୍ଣବ ଓ ରୌଦ୍ର—ଏହି ତିନି ପବିତ୍ର କୁଣ୍ଡ ସ୍ମରଣୀୟ।

Verse 15

चतुर्थं त्रिसंगमाख्यं नदीनां यत्र संगमः । गंगायाश्च सरस्वत्याः सूर्यपुत्र्यास्तथैव च

ଚତୁର୍ଥ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ‘ତ୍ରିସଙ୍ଗମ’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଯେଉଁଠି ନଦୀମାନଙ୍କ ସଙ୍ଗମ—ଗଙ୍ଗା, ସରସ୍ୱତୀ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟପୁତ୍ରୀ ଯମୁନା।

Verse 16

कोटिरेका च तीर्थानां ब्रह्मकुण्डे व्यवस्थिता । तथा च वैष्णवे कुण्डे कोटिरेका प्रकीर्तिता

ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମକୁଣ୍ଡରେ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ‘କୋଟିରେକା’ (କୋଟିଠାରୁ ଅଧିକ) ବିରାଜିତ; ଏହିପରି ବୈଷ୍ଣବକୁଣ୍ଡରେ ମଧ୍ୟ ‘କୋଟିରେକା’ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତ।

Verse 17

सार्धकोटिस्तु संप्रोक्ता शिवकुण्डे प्रकीर्तिता । पश्चिमे ब्रह्मकुण्डं च पूर्वे वै वैष्णवं स्मृतम्

ଶିବକୁଣ୍ଡରେ ‘ସାର୍ଧକୋଟି’ (କୋଟି ଏବଂ ଅର୍ଧ) ତୀର୍ଥ ଘୋଷିତ। ବ୍ରହ୍ମକୁଣ୍ଡ ପଶ୍ଚିମେ, ଓ ବୈଷ୍ଣବକୁଣ୍ଡ ପୂର୍ବେ ସ୍ମୃତ।

Verse 18

मध्यभागे स्थितं यच्च रुद्रकुण्डं प्रकीर्तितम् । कुण्डमध्याद्विनिर्गत्य यत्र गंगा वरानने

ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଯାହା ଅବସ୍ଥିତ, ତାହା ‘ରୁଦ୍ରକୁଣ୍ଡ’ ବୋଲି ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତ। ହେ ସୁମୁଖୀ! ସେହି କୁଣ୍ଡର ମଧ୍ୟରୁ ଗଙ୍ଗା ଉଦ୍ଭବିତ ହୋଇ ବାହାରୁଛି।

Verse 19

सूर्यपुत्र्या समेता च तत्त्रिसंगम उच्यते । अनयोरंतरे सूक्ष्मे तत्र गुप्ता सरस्वती

ସୂର୍ଯ୍ୟପୁତ୍ରୀ ଯମୁନା ସହ (ଗଙ୍ଗାର) ଯେ ସଙ୍ଗମ, ସେହିଟି ‘ତ୍ରିସଙ୍ଗମ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଭାବେ ସରସ୍ୱତୀ ସେଠାରେ ଗୁପ୍ତ ଅଛନ୍ତି।

Verse 20

एषु सन्निहितो नित्यं प्रयागस्तीर्थनायकः । अत्रागत्य नरो यस्तु माघमासे वरानने

ଏହି ତୀର୍ଥମାନଙ୍କରେ ତୀର୍ଥନାୟକ ପ୍ରୟାଗ ସଦା ସନ୍ନିହିତ ଅଛନ୍ତି। ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ଯେ ନର ମାଘମାସରେ ଏଠାକୁ ଆସେ, …

Verse 21

स्नायात्प्रभातसमये मकरस्थे रवौ प्रिये । किञ्चिदभ्युदिते सूर्ये शृणु तस्य च यत्फलम्

ହେ ପ୍ରିୟେ, ରବି ମକରରେ ଥିବାବେଳେ ପ୍ରଭାତ ସମୟରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅଳ୍ପ ଉଦିତ ହେଲେ—ସେ ସ୍ନାନର ଫଳ ଶୁଣ।

Verse 22

आद्येनैकेन स्नानेन पापं यन्मनसा कृतम् । व्यपोहति नरः सम्यक्छ्रद्धायुक्तो जितेन्द्रियः

ପ୍ରଥମ ସ୍ନାନମାତ୍ରେ ମନରେ କରା ପାପ ଦୂର ହୁଏ। ଶ୍ରଦ୍ଧାଯୁକ୍ତ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜିତ ନର ତାହାକୁ ସମ୍ୟକ୍ ନିବାରେ।

Verse 23

वाचिकं तु द्वितीयेन कायिकं तु तृतीयकात् । संसर्गजं चतुर्थेन रहस्यं पञ्चमेन तु

ଦ୍ୱିତୀୟ ସ୍ନାନରେ ବାଚିକ ପାପ, ତୃତୀୟରେ କାୟିକ ପାପ; ଚତୁର୍ଥରେ ସଂସର୍ଗଜ ପାପ, ପଞ୍ଚମରେ ଗୁପ୍ତ ପାପ ଦୂର ହୁଏ।

Verse 24

उपपातकानि षष्ठेन स्नानेनैव व्यपोहति

ଷଷ୍ଠ ସ୍ନାନମାତ୍ରେ ଉପପାତକ—ଅର୍ଥାତ୍ ଗୌଣ ପାପମାନ—ନିଶ୍ଚୟ ଦୂର ହୁଏ।

Verse 25

अभिषेकेण कुण्डानां सप्तकृत्वो वरानने । महांति चैव पापानि क्षाल्यंते पुरुषैः सदा

ହେ ସୁମୁଖୀ! କୁଣ୍ଡମାନଙ୍କରେ ସପ୍ତବାର ଅଭିଷେକ-ସ୍ନାନ କଲେ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କର ମହାପାପମାନେ ମଧ୍ୟ ସଦା ଧୋଇ ଯାଏ।

Verse 26

यः स्नाति सकलं मासं प्रयागे गुप्तसंज्ञके । ब्रह्मादिभिर्न तद्वक्तुं शक्यते कल्पकोटिभिः

‘ଗୁପ୍ତ’ ନାମକ ପ୍ରୟାଗରେ ଯେ ଜଣେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମାସ ସ୍ନାନ କରେ, ତାହାର ପୁଣ୍ୟକୁ ବ୍ରହ୍ମାଦିମାନେ ମଧ୍ୟ କୋଟି କଳ୍ପରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 27

यानि कानि च तीर्थानि प्रभासे संति भामिनि । तेभ्योऽतिवल्लभं तीर्थं सर्वपापप्रणाशनम्

ହେ ଭାମିନୀ! ପ୍ରଭାସରେ ଯେଯେ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗୋଟିଏ ତୀର୍ଥ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ; ତାହା ସର୍ବପାପନାଶକ।

Verse 28

एषां संरक्षणार्थाय मया वै तत्र मातरः । पूजनीयाः प्रयत्नेन नैवेद्यैर्विविधैः शुभैः

ଏହି (ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ) ସଂରକ୍ଷଣାର୍ଥେ ମୁଁ ସେଠାରେ ମାତୃଦେବୀମାନଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କରିଛି; ଶୁଭ ବିଭିନ୍ନ ନୈବେଦ୍ୟରେ ପ୍ରୟତ୍ନପୂର୍ବକ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 29

कृष्णपक्षे चतुर्दश्यां श्रद्धायुक्तेन चेतसा । तासामनुचरा देवि भूतप्रेताश्च कोटिशः

ହେ ଦେବୀ! କୃଷ୍ଣପକ୍ଷର ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଦିନେ ଶ୍ରଦ୍ଧାଯୁକ୍ତ ଚିତ୍ତରେ—ସେଇ ମାତୃଦେବୀମାନଙ୍କର ଅନୁଚର ଭୂତ-ପ୍ରେତ କୋଟି କୋଟି ଥାଆନ୍ତି।

Verse 30

तेषां भयविनाशाय ता मातॄश्च प्रपूजयेत् । अस्मिंस्तीर्थे नरः स्नात्वा ब्रह्महत्यां व्यपोहति

ସେମାନଙ୍କ ଭୟବିନାଶ ପାଇଁ ସେହି ମାତୃଦେବୀମାନଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କଲେ ନର ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ପାପ ମଧ୍ୟ ଦୂର କରେ।

Verse 31

यः कश्चित्कुरुते श्राद्धं पितॄनुद्दिश्य भक्तितः । उद्धरेच्च पितुर्वर्गं मातुर्वर्गं नरोत्तमः

ଯେ କେହି ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ଭକ୍ତିସହିତ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରେ, ସେ ନରୋତ୍ତମ ପିତୃକୁଳ ଓ ମାତୃକୁଳ—ଦୁହିଁକୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ।

Verse 32

वृषभस्तत्र दातव्यः सम्यग्यात्राफलेप्सुभिः । एवं यः कुरुते यात्रां तस्य फलमनन्तकम्

ଯାତ୍ରାର ସମ୍ୟକ୍ ଫଳ ଇଚ୍ଛୁକମାନେ ସେଠାରେ ବୃଷଭ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏଭଳି ଯାତ୍ରା କରୁଥିବା ଲୋକର ଫଳ ଅନନ୍ତ ହୁଏ।

Verse 33

एवं गुप्तप्रयागस्य माहात्म्यं कथितं तव । श्रुत्वाभिनन्द्य पुरुषः प्राप्नुयाच्छंकरालयम्

ଏଭଳି ଗୁପ୍ତପ୍ରୟାଗର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ତୁମକୁ କୁହାଗଲା। ଏହା ଶୁଣି ଆନନ୍ଦରେ ଅଭିନନ୍ଦନ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ଶଙ୍କରଙ୍କ ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 298

इति श्रीस्कांदेमहापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये गुप्तप्रया गमाहात्म्यवर्णनंनामाष्टनवत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କାନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତି-ସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ସପ୍ତମ ପ୍ରଭାସଖଣ୍ଡର ପ୍ରଥମ ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟରେ ‘ଗୁପ୍ତପ୍ରୟାଗମାହାତ୍ମ୍ୟବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଦୁଇଶେ ଅଠାନବେଇତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।