
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଈଶ୍ୱର ମହାଦେବୀଙ୍କୁ ପ୍ରଭାସ-କ୍ଷେତ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥ ‘ସୁକନ୍ୟା-ସରସ’ ବିଷୟରେ କହନ୍ତି। ସୁକନ୍ୟା, ଋଷି ଚ୍ୟବନ ଓ ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାର ଦ୍ୱୟଙ୍କ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଉପାଖ୍ୟାନକୁ ଏହି ସରୋବର ସହ ଯୋଡ଼ାଯାଇଛି—ଅଶ୍ୱିନମାନେ ଚ୍ୟବନଙ୍କ ସହ ଏଠାରେ ଅବଗାହନ (ସ୍ନାନ) କରି, ସ୍ନାନ-ପ୍ରଭାବରେ ଚ୍ୟବନଙ୍କ ରୂପ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୋଇ ଅଶ୍ୱିନମାନଙ୍କ ସମ ଦିବ୍ୟ ରୂପ ପାଇଥିଲେ। ସରସ-ସ୍ନାନର ଶକ୍ତିରେ ସୁକନ୍ୟାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବାରୁ ଏହି ତୀର୍ଥ ‘କନ୍ୟା-ସରସ’ ନାମରେ ମଧ୍ୟ ସ୍ମରଣୀୟ—ଏପରି ନାମକାରଣ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି। ପରେ ଫଳଶ୍ରୁତିରୂପେ, ବିଶେଷତଃ ନାରୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତୃତୀୟା ତିଥିରେ ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଗୃହଭଙ୍ଗ/ଗୃହକଳହରୁ ଦୀର୍ଘ ଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରକ୍ଷା ଏବଂ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ, ବିକଳାଙ୍ଗତା କିମ୍ବା ଅନ୍ଧତ୍ୱ ଲକ୍ଷଣ ଥିବା ପତିକୁ ଏଡ଼ାଇବା ପରି ପୁଣ୍ୟଫଳ ତୀର୍ଥାଚରଣ ସହ ଉଲ୍ଲେଖିତ।
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि सुकन्यासर उतमम् । यत्राश्विनौ निमग्नौ तौ च्यवनेन सहांबिके । समानरूपो ह्यभवच्च्यवनो यत्र सोऽश्विना
ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ମହାଦେବୀ, ତତ୍ପରେ ଉତ୍ତମ ସୁକନ୍ୟା-ସରୋବରକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ହେ ଅମ୍ବିକେ, ଯେଉଁଠାରେ ଦୁଇ ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାର ଚ୍ୟବନଙ୍କ ସହ ଜଳରେ ନିମଗ୍ନ ହେଲେ, ଏବଂ ସେଠାରେ ଚ୍ୟବନ ମଧ୍ୟ ଅଶ୍ୱିନମାନଙ୍କ ପରି ସମାନ ଯୌବନ-ତେଜୋରୂପ ଲାଭ କଲେ।
Verse 2
यत्र प्राप्तवती कामं सुकन्या वरवर्णिनी । सरःस्नानप्रभावेन तेन कन्यासरः स्मृतम् । तत्र स्नाता शुभा नारी तृतीयायां विशेषतः
ଯେଉଁଠାରେ ବରବର୍ଣ୍ଣିନୀ ସୁକନ୍ୟା ସେହି ସରୋବରର ସ୍ନାନ-ପ୍ରଭାବରେ ନିଜ ଇଚ୍ଛିତ ବର ପାଇଥିଲେ; ତେଣୁ ଏହା ‘କନ୍ୟା-ସରଃ’ ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରୁଥିବା ଶୁଭା ନାରୀ—ବିଶେଷକରି ତୃତୀୟା ତିଥିରେ—ମଙ୍ଗଳ ଫଳ ପାଏ।
Verse 3
सप्तजन्मसहस्राणि गृहभंगं न चाप्नुयात् । दरिद्रो विकलो दीनो नांधस्तस्या भवेत्पतिः
ସାତ ହଜାର ଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାହାର ଗୃହଭଙ୍ଗ ହୁଏ ନାହିଁ। ତାହାର ପତି ଦରିଦ୍ର, ବିକଳ, ଦୀନ କିମ୍ବା ଅନ୍ଧ ହେବେ ନାହିଁ।
Verse 284
इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये च्यवनेश्वरमाहात्म्ये सुकन्यासरोमाहात्म्यवर्णनंनाम चतुरशीत्युत्तर द्विशततमोऽध्यायः
ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କାନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତିସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାରେ, ସପ୍ତମ ପ୍ରଭାସଖଣ୍ଡର, ପ୍ରଥମ ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ର-ମାହାତ୍ମ୍ୟରେ, ଚ୍ୟବନେଶ୍ୱର-ମାହାତ୍ମ୍ୟାନ୍ତର୍ଗତ ‘ସୁକନ୍ୟା-ସରୋବର ମାହାତ୍ମ୍ୟ-ବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଦୁଇଶେ ଚଉରାଶିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।