
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଈଶ୍ୱର ଶୈବ ଉପଦେଶ ଶୈଳୀରେ ଗନ୍ଧର୍ବେଶ୍ୱରଙ୍କ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି। ଘନବାହନ ନାମକ ଗନ୍ଧର୍ବ ଏକ ବର ପାଇ କୃତାର୍ଥ ହୋଇ ଭକ୍ତିଭାବରେ ଶିବଲିଙ୍ଗ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରେ। ସେହି ଲିଙ୍ଗ “ଗନ୍ଧର୍ବେଶ୍ୱର” ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଏବଂ “ଗାନ୍ଧର୍ବ-ଫଳଦାୟକ” — ଗନ୍ଧର୍ବ-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଫଳ ଦେବାଳି — ବୋଲି ସ୍ପଷ୍ଟ କୁହାଯାଇଛି। ଏହାର ସ୍ଥାନ ସୋମେଶଙ୍କ ଉତ୍ତରେ ଓ ଦଣ୍ଡପାଣିଙ୍କ ନିକଟରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ। ପରେ ପୂଜା ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ବ୍ୟବହାରିକ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ମିଳେ—ବରୁଣ-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଭାଗ (ବରଦା-ବାରୁଣ-ଭାଗ)ରେ, ଧନୁଷମାନଙ୍କ “ପଞ୍ଚକ” ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସ୍ଥାନରେ, ପଞ୍ଚମୀ ତିଥିରେ ପୂଜା କଲେ ଉପାସକଙ୍କ ଦୁଃଖ-କ୍ଲେଶ ନିବାରିତ ହୁଏ। ଶେଷରେ କୋଲୋଫନ ଦ୍ୱାରା ଏହା ସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ୮୧,୦୦୦ ଶ୍ଲୋକ ସମାହାରରେ, ପ୍ରଭାସ ଖଣ୍ଡର ସପ୍ତମ ଭାଗ ଓ ପ୍ରଭାସ-କ୍ଷେତ୍ର-ମାହାତ୍ମ୍ୟର ପ୍ରଥମ ବିଭାଗର ଅଧ୍ୟାୟ ବୋଲି ଚିହ୍ନିତ କରାଯାଇଛି।
Verse 2
ईश्वर उवाच । अथ लब्धवरस्तत्र कृतार्थो भक्तिसंयुतः । स्थापयामास लिंगं स गन्धर्वो घनवाहनः । सोमेशादुत्तरे भागे दंडपाणिसमीपतः । गन्धर्वेश्वरनामानं गान्धर्वफलदायकम्
ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ତାପରେ ସେଠାରେ ବର ପାଇ କୃତାର୍ଥ ଓ ଭକ୍ତିସଂଯୁକ୍ତ ଗନ୍ଧର୍ବ ଘନବାହନ ଏକ ଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନ କଲା। ତାହା ସୋମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଉତ୍ତର ଭାଗରେ, ଦଣ୍ଡପାଣିଙ୍କ ସମୀପରେ, ‘ଗନ୍ଧର୍ବେଶ୍ୱର’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଫଳଦାୟକ।
Verse 26
वरदावारुणे भागे धनुषां पञ्चके स्थितम् । पञ्चम्यां पूजयित्वा च न दुःखी जायते नरः । इति श्री स्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये गन्धर्वेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम षड्विंशतितमो ऽध्यायः
ବରଦାର ବାରୁଣ ଭାଗରେ, ପାଞ୍ଚ ଧନୁଷ ଦୂରରେ ଏହା ଅବସ୍ଥିତ। ପଞ୍ଚମୀ ତିଥିରେ ସେଠାରେ ପୂଜା କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ଦୁଃଖୀ ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଇନାହିଁ। ଏହିପରି ଶ୍ରୀ ସ୍କାନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ପ୍ରଭାସଖଣ୍ଡର ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟରେ ‘ଗନ୍ଧର୍ବେଶ୍ୱରମାହାତ୍ମ୍ୟବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଷଡ୍ବିଂଶତିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।