
ଈଶ୍ୱର ଦେବୀଙ୍କୁ କହନ୍ତି—ସଙ୍ଗମେଶ୍ୱରର ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ତ୍ରିଲୋକପ୍ରସିଦ୍ଧ ‘ଗଙ୍ଗେଶ୍ୱର’ ନାମକ ଲିଙ୍ଗ ଅଛି। ତାହାର ମାହାତ୍ମ୍ୟ କହିବାକୁ ଯାଇ, ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସମୟରେ ପ୍ରଭବିଷ୍ଣୁ ଅଭିଷେକ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରିଥିବା ପୁରାବୃତ୍ତ ଉଲ୍ଲେଖ କରନ୍ତି। ଗଙ୍ଗା ସେଠାକୁ ଯାଇ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୁଣ୍ୟକ୍ଷେତ୍ର ଦର୍ଶନ କରନ୍ତି—ଯେଉଁଠି ଋଷିମାନଙ୍କ ଆଗମନ-ନିର୍ଗମନ ରହେ, ଅନେକ ଲିଙ୍ଗର ସମାବେଶ ଅଛି, ତପସ୍ୱୀମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ଭୂମି ପୂର୍ଣ୍ଣ। ଶିବଭକ୍ତିରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ ଗଙ୍ଗା ସେଠାରେ ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରନ୍ତି—ସେଇ ଗଙ୍ଗେଶ୍ୱର। ଏହି ତୀର୍ଥର କେବଳ ଦର୍ଶନରେ ଗଙ୍ଗାସ୍ନାନର ଫଳ ମିଳେ, ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟ ସହସ୍ର ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ସମ ପୁଣ୍ୟ ପାଏ ବୋଲି ଫଳଶ୍ରୁତି କୁହେ। ସ୍ଥାନନିର୍ଦ୍ଦେଶ, ପ୍ରତିଷ୍ଠାକଥା ଓ ପୁଣ୍ୟଫଳ—ଏହି ତିନି ଭକ୍ତି ଓ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରେ।
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि लिंगं त्रैलोक्यविश्रुतम् । गंगेश्वरेति विख्यातं संगमेश्वरपश्चिमे
ईश्वर କହିଲେ—ହେ ମହାଦେବୀ, ତାପରେ ତ୍ରିଲୋକବିଖ୍ୟାତ ସେହି ଲିଙ୍ଗକୁ ଯାଅ; ସଙ୍ଗମେଶ୍ୱରର ପଶ୍ଚିମେ ‘ଗଙ୍ଗେଶ୍ୱର’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
Verse 2
यदा गंगा समाहूता विष्णुना प्रभविष्णुना । अन्तकालेऽभिषेकार्थं स्वकायस्य वरानने
ହେ ବରାନନେ ଦେବୀ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ପ୍ରଭୁ ବିଷ୍ଣୁ ଅନ୍ତକାଳେ ନିଜ ଦିବ୍ୟ ଦେହର ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଗଙ୍ଗାକୁ ଆହ୍ୱାନ କଲେ।
Verse 3
ततो दृष्ट्वा तु तत्क्षेत्रं पुण्यं ह्यृषिनिषेवितम् । सर्वत्र व्यापितं लिंगैराश्रमैश्च तपस्विनाम्
ତାପରେ ସେ ଋଷିମାନେ ସେବିତ କରିଥିବା ସେହି ପୁଣ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଦେଖିଲା; ସର୍ବତ୍ର ଶିବଲିଙ୍ଗ ଓ ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ତାହା ବ୍ୟାପ୍ତ ଥିଲା।
Verse 4
ततो गंगासरिच्छ्रेष्ठा पूर्वसागरगामिनी । स्थापयामास तल्लिंगं शिवभक्तिपरायणा
ତାପରେ ପୂର୍ବ ସାଗରକୁ ଗମନ କରୁଥିବା ନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ଗଙ୍ଗା, ଶିବଭକ୍ତିରେ ପରାୟଣ ହୋଇ, ସେହି ଲିଙ୍ଗକୁ ସ୍ଥାପନ କଲା।
Verse 5
तं दृष्ट्वा तु वरारोहे गंगास्नानफलं लभेत् । अश्वमेधसहस्रस्य फलं प्राप्नोति मानवः
ହେ ବରାରୋହେ, ତାହାକୁ କେବଳ ଦର୍ଶନ କଲେ ଗଙ୍ଗାସ୍ନାନର ଫଳ ମିଳେ; ମନୁଷ୍ୟ ସହସ୍ର ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ସମାନ ପୁଣ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
Verse 250
इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये गंगेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम पञ्चाशदुत्तरद्विशततमोऽध्यायः
ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତିସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ସପ୍ତମ ପ୍ରଭାସଖଣ୍ଡର ପ୍ରଥମ ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟରେ ‘ଗଙ୍ଗେଶ୍ୱରମାହାତ୍ମ୍ୟବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଦ୍ୱିଶତପଞ୍ଚାଶତମ (୨୫୦ତମ) ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।