
ଈଶ୍ୱର ଦେବୀଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦିଅନ୍ତି ଯେ ଋଷି-ତୀର୍ଥର ପଶ୍ଚିମେ ଅବସ୍ଥିତ, ପାପନାଶିନୀ ଏବଂ ସମୁଦ୍ରଗାମିନୀ ପିଙ୍ଗଳୀ/ପିଙ୍ଗା ନଦୀକୁ ଯାଆ। ନଦୀର ମାହାତ୍ମ୍ୟ କ୍ରମେ କୁହାଯାଏ—କେବଳ ଦର୍ଶନରେ ମହା ପିତୃକର୍ମ ସମ ପୁଣ୍ୟ; ସ୍ନାନରେ ତାହାର ଦ୍ୱିଗୁଣ; ତର୍ପଣରେ ଚତୁର୍ଗୁଣ; ଏବଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କଲେ ଅପରିମିତ ଫଳ ମିଳେ। ପୁରାତନ କଥାରେ ସୋମେଶ୍ୱର ଦର୍ଶନାର୍ଥ ଆସିଥିବା କିଛି ଋଷି—ଦକ୍ଷିଣଦେଶୀୟ, ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣ/ବିକୃତାକୃତି ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣିତ—ନଦୀତଟର ଉତ୍ତମ ଆଶ୍ରମରେ ସ୍ନାନ କରି ସୌନ୍ଦର୍ୟ ପାଇ ‘କାମ-ସଦୃଶ’ ହୋଇଯାନ୍ତି। ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ସେମାନେ କହନ୍ତି, ‘ପିଙ୍ଗତ୍ୱ’ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା; ତେଣୁ ଏହି ନଦୀ ଆଗକୁ ‘ପିଙ୍ଗା’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବ। ପରମ ଭକ୍ତିରେ ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ବଂଶରେ କୁରୂପ ସନ୍ତାନ ହୁଏନି ବୋଲି ନୀତିବାକ୍ୟ ମିଳେ। ଶେଷରେ ଋଷିମାନେ ନଦୀତଟରେ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ରହି, ଯଜ୍ଞୋପବୀତମାତ୍ରଧାରୀ ତପସ୍ବୀ ହୋଇ ଅନେକ ତୀର୍ଥ ସ୍ଥାପନା ଓ ନାମକରଣ କରନ୍ତି।
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि पिंगलीं पापनाशिनीम् । ऋषितीर्थात्पश्चिमतो नदीं सागरगामिनीम्
ଇଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ମହାଦେବୀ, ତାପରେ ପାପନାଶିନୀ ପିଙ୍ଗଳୀ ନଦୀକୁ ଯାଅ; ଏହା ଋଷିତୀର୍ଥର ପଶ୍ଚିମେ ଅଛି ଏବଂ ସାଗରମୁଖୀ ଭାବେ ପ୍ରବାହିତ।
Verse 2
तस्याः संदर्शनाद्देवि रूपवाञ्जायते नरः । पुरा महर्षयः प्राप्ताः सोमेश्वरदिदृक्षया
ହେ ଦେବୀ, ପିଙ୍ଗଳୀଙ୍କ କେବଳ ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ମନୁଷ୍ୟ ରୂପବାନ ହୁଏ। ପୁରାତନକାଳେ ମହର୍ଷିମାନେ ସୋମେଶ୍ୱର ଦର୍ଶନ ଇଚ୍ଛାରେ ଆସିଥିଲେ।
Verse 3
प्रभासं क्षेत्रमासाद्य नदीतीरे व्यवस्थिताः । दाक्षिणात्या महादेवि कृष्णवर्णा विरूपकाः
ପ୍ରଭାସ ପୁଣ୍ୟକ୍ଷେତ୍ରକୁ ପହଞ୍ଚି ସେମାନେ ନଦୀତଟରେ ରହିଲେ। ହେ ମହାଦେବୀ, ଦକ୍ଷିଣଦେଶୀ ସେ ମୁନିମାନେ କୃଷ୍ଣବର୍ଣ୍ଣ ଓ ବିରୂପ ଥିଲେ।
Verse 4
तत्राश्रमवरे स्नात्वा पश्यन्तो रूपमात्मनः । कामेन सदृशं सर्वे विस्मयं परमं गताः
ସେଠାରେ ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଶ୍ରମରେ ସ୍ନାନ କରି ସେମାନେ ନିଜ ନିଜ ରୂପ ଦେଖିଲେ। ସମସ୍ତେ କାମଦେବ ସଦୃଶ ହୋଇ ପରମ ବିସ୍ମୟରେ ପଡ଼ିଲେ।
Verse 5
ततस्ते सहिताः सर्वे विस्मयोत्फुल्ललोचनाः । अत्र स्नाता वयं सर्वे यतः पिंगत्वमागताः । अतः प्रभृति नामास्यास्ततः पिंगा भविष्यति
ତାପରେ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଏକାଠି, ବିସ୍ମୟରେ ପ୍ରସାରିତ ନୟନରେ କହିଲେ—‘ଆମେ ସମସ୍ତେ ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କରିଛୁ, ତେଣୁ ପିଙ୍ଗଳ-ସୁବର୍ଣ୍ଣ କାନ୍ତି ପାଇଛୁ। ଏହିପରି ଆଜିଠାରୁ ତାହାର ନାମ “ପିଙ୍ଗା” ହେବ।’
Verse 6
येत्र स्नानं करिष्यन्ति भक्त्या परमया युताः । न तेषामन्वये कश्चिद्भविष्यति कुरूपवान्
ଯେମାନେ ପରମ ଭକ୍ତିସହ ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କରିବେ, ସେମାନଙ୍କ ବଂଶରେ କେହି କେବେ କୁରୂପ ହେବେ ନାହିଁ।
Verse 7
दर्शनात्पितृमेधस्य लप्स्यते मानवः फलम् । स्नानेन द्विगुणं पुण्यं तर्पणेन चतुर्गुणम्
କେବଳ ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ମନୁଷ୍ୟ ପିତୃମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ। ସ୍ନାନରେ ପୁଣ୍ୟ ଦ୍ୱିଗୁଣ ହୁଏ, ତର୍ପଣରେ ଚତୁର୍ଗୁଣ ହୁଏ।
Verse 8
असंख्यातं फलं तस्य योऽत्र श्राद्धं करिष्यति । एवमुक्त्वा ततः सर्व ऋषयो वरवर्णिनि
ଯେ ଏଠାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବ, ତାହାର ଫଳ ଅପରିମେୟ। ଏପରି କହି, ପରେ (ହେ ସୁବର୍ଣ୍ଣବର୍ଣ୍ଣିନି) ସମସ୍ତ ଋଷି…
Verse 9
व्यभजंस्तन्नदीतीरं सर्वे ते मुनिसत्तमाः । यज्ञोपवीतमात्राणि चक्रुस्तीर्थानि सर्वतः
ତାପରେ ସେ ସମସ୍ତ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଦୀତଟରେ ପ୍ରସାରିତ ହେଲେ। ଏବଂ ସବୁଦିଗରେ ଯଜ୍ଞୋପବୀତ ପରିମାଣମାତ୍ର ତୀର୍ଥ ସ୍ଥାପନ କଲେ।
Verse 246
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये पिंगा नदीमाहात्म्यवर्णनंनाम षट्चत्वारिंशदुत्तरद्विशततमोऽध्यायः
ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତିସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ସପ୍ତମ ପ୍ରଭାସଖଣ୍ଡର ପ୍ରଥମ ‘ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟ’ରେ ‘ପିଙ୍ଗା ନଦୀମାହାତ୍ମ୍ୟବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ 246ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।