Adhyaya 236

Verse 1

ततो गच्छेन्महादेवि दुर्वासादित्यमुत्तमम् । यत्र दुर्वाससा तप्तं तपो वर्षसहस्रकम् । निराहारो जिताहारः सूर्याराधनतत्परः

ତାପରେ, ହେ ମହାଦେବି, ଦୁର୍ବାସାଦିତ୍ୟ ନାମକ ଉତ୍ତମ ଧାମକୁ ଯିବା ଉଚିତ; ଯେଉଁଠାରେ ଦୁର୍ବାସା ହଜାର ବର୍ଷ ତପ କରିଥିଲେ—ନିରାହାର ରହି, ଆହାରନିଗ୍ରହ ଜୟ କରି, ସୂର୍ଯ୍ୟାରାଧନାରେ ପରମ ନିଷ୍ଠା ସହ।

Verse 2

एवं कालेन महता दिव्यतेजा जनाधिपः । प्रत्यक्षं दर्शनं गत्वा प्राह सूर्यो महामुनिम्

ଏଭଳି ଦୀର୍ଘ କାଳ ପରେ ଦିବ୍ୟତେଜସ୍ବୀ ଜନାଧିପ (ଦୁର୍ବାସା) ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଦର୍ଶନ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ; ତେବେ ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ ପ୍ରକଟ ହୋଇ ମହାମୁନିଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 3

सूर्य उवाच । मा ब्रह्मन्साहसं कार्षीर्वरं वरय सुव्रत । अप्राप्यमपि दास्यामि यत्ते मनसि वर्तते

ସୂର୍ଯ୍ୟ କହିଲେ— ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସାହସ କରନି। ହେ ସୁବ୍ରତ, ବର ଚାହ; ଦୁର୍ଲଭ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଦେବି—ଯାହା ତୋ ମନରେ ଅଛି।

Verse 4

दुर्वासा उवाच । प्रसन्नो यदि मे देव वरार्हो यदि चाऽप्यहम् । अत्र स्थाने त्वया स्थेयं यावत्तिष्ठति मेदिनी

ଦୁର୍ବାସା କହିଲେ— ହେ ଦେବ, ଯଦି ଆପଣ ମୋପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ଓ ମୁଁ ବରଯୋଗ୍ୟ, ତେବେ ପୃଥିବୀ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିବ ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ସ୍ଥାନରେ ଆପଣ ନିବାସ କରନ୍ତୁ।

Verse 5

दुर्वासादित्यना माऽत्र लोके ख्यातिं च गच्छतु । मया प्रतिष्ठिता या तु प्रतिमा तव सुन्दरी

ଏବଂ ଏହି ଲୋକରେ ଏଠାରେ ‘ଦୁର୍ବାସା-ଆଦିତ୍ୟ’ ନାମ ଖ୍ୟାତି ପାଉ; ମୋ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଆପଣଙ୍କ ସୁନ୍ଦର ପ୍ରତିମା ମଧ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଉ।

Verse 6

तस्यां सांनिध्यमेवास्तु तव देव जगत्पते । सांनिध्यं कुरुत चात्र यमुना दुहिता तव । त्वत्सुतस्तु महातेजा धर्मराजो महाबलः

ହେ ଦେବ ଜଗତ୍ପତେ, ସେହି ପ୍ରତିମାରେ ଆପଣଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ରହୁ। ଏଠାରେ ଆପଣଙ୍କ କନ୍ୟା ଯମୁନା ମଧ୍ୟ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ସ୍ଥାପନ କରୁ; ଆପଣଙ୍କ ପୁତ୍ର—ମହାତେଜସ୍ବୀ, ମହାବଳୀ ଧର୍ମରାଜ—ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ବିରାଜୁନ୍ତୁ।

Verse 7

सूर्य उवाच । एतत्सर्वं मुनिश्रेष्ठ त्वयोक्तं संभविष्यति । तीर्थानां कोटिरन्या च गंगादीनां महामुने

ସୂର୍ଯ୍ୟ କହିଲେ—ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ! ତୁମେ କହିଥିବା ସବୁ କଥା ନିଶ୍ଚୟ ଘଟିବ। ହେ ମହାମୁନି! ଗଙ୍ଗା ଆଦି ସହ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କର ଆଉ ଏକ କୋଟି ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ପ୍ରକଟ ହେବ।

Verse 8

आगमिष्यति ते स्थानं निश्चितं वचनान्मम । अत्र स्थाने मया ब्रह्मन्स्थातव्यं सह दैवतैः

ମୋ ବଚନର ନିଶ୍ଚୟତାରୁ ତୁମର ସ୍ଥାନ ନିଶ୍ଚୟ ହେବ। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ! ଏହି ସ୍ଥାନରେ ମୁଁ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହିତ ବସିବାକୁ ପଡିବ।

Verse 9

आदित्यानां प्रभावैस्तु ब्रह्मांडोदरवासिनाम् । तेषां माहात्म्यसंयुक्तः स्थास्ये चात्र महामुने

ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଭିତରେ ବସୁଥିବା ଆଦିତ୍ୟମାନଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ, ହେ ମହାମୁନି, ତାଙ୍କର ମାହାତ୍ମ୍ୟରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ମୁଁ ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ ରହିବି।

Verse 10

सवितॄणां सहस्रेण दृष्टेनैव तु यत्फलम् । तत्फलं कोटिगुणितं दुर्वासादित्यदर्शनात्

ହଜାର ସବିତାଙ୍କ ଦର୍ଶନମାତ୍ରରୁ ଯେ ପୁଣ୍ୟଫଳ ମିଳେ, ସେଇ ଫଳ ଦୁର୍ବାସା-ଆଦିତ୍ୟଙ୍କ ଦର୍ଶନରେ କୋଟିଗୁଣିତ ହୋଇଯାଏ।

Verse 11

लप्स्यंते प्राणिनः सर्वे यज्ञकोटिफलं तथा । एवमुक्त्वा तदा सूर्यः सस्मार तनयां निजाम् । तथा च धर्मेराजानं सर्वप्राणिनियामकम्

ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଯଜ୍ଞର ଏକ କୋଟି ଫଳ ମଧ୍ୟ ପାଇବେ। ଏମିତି କହି ସେତେବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ନିଜ କନ୍ୟାକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ନିୟାମକ ଧର୍ମରାଜଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସ୍ମରଣ କଲେ।

Verse 12

स्मृतमात्रा तत्र भित्त्वा पातालतलमुद्ययौ । सा नदीरूपिणी देवी तीर्थकोटिसमन्विता

ସ୍ମରଣମାତ୍ରେ ସେ ଦେବୀ ସେଠାରେ ପାତାଳତଳକୁ ଭେଦି ଉପରକୁ ଉଦିତ ହେଲେ। ନଦୀରୂପିଣୀ ସେ ଦେବୀ କୋଟି ତୀର୍ଥସମନ୍ୱିତ ହୋଇ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେଲେ।

Verse 13

यमश्च तत्र भगवान्कालदंडधरस्तदा । ऊचतुः प्रणयोपेतौ सूर्यं भुवनसाक्षिणम्

ତେବେ କାଳଦଣ୍ଡଧାରୀ ଭଗବାନ୍ ଯମ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ସ୍ନେହଯୁକ୍ତ ଆଦର ସହ, ସମସ୍ତ ଭୁବନର ସାକ୍ଷୀ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି କଥା କହିଲେ।

Verse 14

यम उवाच । आज्ञापयतु मां देवो यमुनां च जगत्प्रभुः । कार्यं यद्भाविनोऽर्थस्य तत्करिष्ये न संशयः

ଯମ କହିଲେ— ଜଗତ୍ପ୍ରଭୁ ଦେବ ମୋତେ ଓ ଯମୁନାକୁ ମଧ୍ୟ ଆଜ୍ଞା ଦିଅନ୍ତୁ। ଭାବୀ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟର ହିତରେ ଯାହା କରଣୀୟ, ତାହାକୁ ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ନିଷ୍ପାଦନ କରିବି।

Verse 15

सूत उवाच । अत्र क्षेत्रे स्वरूपेण स्थातव्यं वचनान्मम । पापिनां प्राणिनां चात्र रक्षा कार्या प्रयत्नतः

ସୂତ କହିଲେ— ମୋ ବଚନାନୁସାରେ ଏହି କ୍ଷେତ୍ରରେ ତୁମେ ନିଜ ସ୍ୱରୂପରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହିବା ଉଚିତ। ଏଠାରେ ପାପୀ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ରକ୍ଷା କରିବା ଦରକାର।

Verse 16

सूर्यभक्ताः सदा रक्ष्या ब्राह्मणा गृहमेधिनः । त्वं चापि यमुने चात्र कोटितीर्थेन संयुता

ସୂର୍ଯ୍ୟଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ସଦା ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ—ବିଶେଷକରି ଗୃହସ୍ଥଧର୍ମ ପାଳନକାରୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ। ଏବଂ ହେ ଯମୁନେ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ କୋଟିତୀର୍ଥ ସହ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ରୁହ।

Verse 17

वस त्वं भव सुप्रीता स्थाने दुर्वाससोद्भवे । इत्येवमुक्त्वा देवेशस्तत्र दुर्वाससोंऽतिके

“ତୁମେ ଏଠାରେ ହିଁ ବସ ଏବଂ ଦୁର୍ବାସା-ଉଦ୍ଭବ ଏହି ସ୍ଥାନରେ ପ୍ରସନ୍ନ ରୁହ।” ଏମିତି କହି ଦେବେଶ୍ୱର ଦୁର୍ବାସାଙ୍କ ସମୀପରେ ସେଠାରେ ରହିଲେ।

Verse 18

पश्यतां सर्वदेवानामंतर्द्धानमगात्प्रभुः । दुर्वासास्तु तदा हृष्टो यावत्पश्यति स्वाश्रमम्

ସମସ୍ତ ଦେବତା ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ପ୍ରଭୁ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ। ତାପରେ ହୃଷ୍ଟ ଦୁର୍ବାସା ନିଜ ଆଶ୍ରମ ଦେଖିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ।

Verse 19

तावत्पातालमार्गेण यमुना प्रादुराभवत् । यमश्च भगवांस्तत्र दृष्टः क्षेत्रपरूपधृक्

ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ପାତାଳମାର୍ଗରେ ଯମୁନା ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେଲା। ଏବଂ ସେଠାରେ ଭଗବାନ ଯମ କ୍ଷେତ୍ରପାଳ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।

Verse 20

ईश्वर उवाच । इत्थं समभवत्तत्र यमुनोद्भेदमुत्तमम् । कुण्डमादित्यतो याम्ये दुंदुभिस्तत्र पूर्वतः

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—“ଏଭଳି ଭାବେ ସେଠାରେ ଯମୁନାର ଉତ୍ତମ ଉଦ୍ଭେଦ ଘଟିଲା। ଆଦିତ୍ୟର ଦକ୍ଷିଣେ ଗୋଟିଏ କୁଣ୍ଡ ଅଛି, ଏବଂ ତାହାର ପୂର୍ବେ ‘ଦୁନ୍ଦୁଭି’ ନାମକ ତୀର୍ଥ ଅଛି।”

Verse 21

क्षेत्रपालो महादेवि यतो दुंदुभिनिःस्वनः । तत्र स्नात्वा महाकुण्डे यः संतर्पयते पितॄन्

“ହେ ମହାଦେବୀ, ଯେଉଁଠାରୁ ଦୁନ୍ଦୁଭିର ନିସ୍ୱନ ଶୁଣାଯାଏ, ସେଠାରେ କ୍ଷେତ୍ରପାଳ ଅଛନ୍ତି। ସେଠାରେ ମହାକୁଣ୍ଡରେ ସ୍ନାନ କରି ଯେ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ତର୍ପଣଦ୍ୱାରା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରେ…”

Verse 22

दश वर्षाणि पञ्चैव तृप्तिं यांति पितामहः । पिंडदानेन दत्तेन पितॄणां तुष्टिमावहेत् । नरके तु स्थितानां च मुक्तिर्भूयान्न संशयः

ଦଶ ଓ ପାଞ୍ଚ—ମୋଟ ପନ୍ଦର ବର୍ଷ ପିତୃଗଣ ତୃପ୍ତି ପାଆନ୍ତି। ଅର୍ପିତ ପିଣ୍ଡଦାନରେ ପିତୃମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି; ନରକରେ ଥିବାମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ମହାମୁକ୍ତି ମିଳେ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 23

माघे मासि सिते पक्षे सप्तम्यां संयतात्मवान् । दुर्वासार्कं च संपूज्य मुच्यते ब्रह्महत्यया

ମାଘମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ସପ୍ତମୀରେ ସଂଯତାତ୍ମା ଭକ୍ତ ଦୁର୍ବାସାର୍କଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜିଲେ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 24

स्नात्वा तु यमुना कुण्डे माधवे मासि मानवः । पूजयेद्भक्तिभावेन रविं गगनभूषणम्

ମାଧବ (ବୈଶାଖ) ମାସରେ ଯମୁନା-କୁଣ୍ଡରେ ସ୍ନାନ କରି, ଭକ୍ତିଭାବରେ ଗଗନଭୂଷଣ ରବି (ସୂର୍ଯ୍ୟ)ଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 25

पठेत्सहस्रं नाम्ना तु दुर्वासादित्यसंनिधौ । षण्मासान्मुच्यते जंतुर्यद्यपि ब्रह्महा नरः

ଦୁର୍ବାସାଦିତ୍ୟଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ସହସ୍ରନାମ ପାଠ କରିବା ଉଚିତ; ଛଅ ମାସରେ ଜୀବ ମୁକ୍ତ ହୁଏ, ସେ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟାଦୋଷୀ ମନୁଷ୍ୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ।

Verse 26

सर्वमंगलमांगल्यं सर्वपापप्रणाशनम् । दुर्वासादित्यनामानं सूर्यं को नु न पूजयेत्

ସେ ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳମଧ୍ୟରେ ପରମ ମଙ୍ଗଳ, ସମସ୍ତ ପାପର ପ୍ରଣାଶକ—ଦୁର୍ବାସାଦିତ୍ୟ ନାମଧାରୀ ସେହି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ କିଏ ନ ପୂଜିବ?

Verse 27

न तदस्ति भयं किंचिद्यदनेन न शाम्यति । दर्शनेनापि सूर्यस्य तत्र दुर्वाससः प्रिये

ହେ ଦୁର୍ବାସାଙ୍କ ପ୍ରିୟେ, ସେଠାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ମଧ୍ୟ ଯେକୌଣସି ଭୟ ଶାନ୍ତ ହୁଏ; ଏହାଦ୍ୱାରା ନ ଶମିବା ଭୟ କିଛି ନାହିଁ।

Verse 28

संपद्यंते तथा कामाः सर्व एव यथेप्सिताः । बंध्यानां पुत्रफलदं भीतानां भयनाशनम्

ସେଠାରେ ସମସ୍ତ କାମନା ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ; ବନ୍ଧ୍ୟାଙ୍କୁ ପୁତ୍ରଫଳ ଦିଏ ଏବଂ ଭୀତମାନଙ୍କର ଭୟ ନାଶ କରେ।

Verse 29

भूतिप्रदं दरिद्राणां कुष्ठिनां परमौषधम् । बालानां चैव सर्वेषां ग्रहरक्षोनिवारणम् । महापापोपशमनं दुर्वासादित्यदर्शनम्

ଦୁର୍ବାସାଦିତ୍ୟଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଦରିଦ୍ରମାନଙ୍କୁ ସମୃଦ୍ଧି ଦିଏ, କୁଷ୍ଠରୋଗୀଙ୍କ ପାଇଁ ପରମ ଔଷଧ ହୁଏ; ସମସ୍ତ ଶିଶୁଙ୍କର ଗ୍ରହବାଧା ଓ ରାକ୍ଷସ-ଉପଦ୍ରବ ନିବାରେ, ମହାପାପକୁ ମଧ୍ୟ ଶମନ କରେ।

Verse 30

हेमाश्वस्तत्र दातव्यः सूर्यमुद्दिश्य भामिनि । ब्राह्मणे वेदसंयुक्ते तेन दत्ता मही भवेत्

ହେ ଭାମିନୀ, ସେଠାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଅଶ୍ୱ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ; ବେଦବିଦ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦିଆଗଲେ ତାହା ଭୂଦାନ ସମାନ ଫଳଦାୟକ ହୁଏ।

Verse 31

यस्तत्र पूजयेद्देवं क्षेत्रपालं च दुन्दुभिम् । स पुत्रपशुमान्धीमाञ्छ्रीमान्भवति मानवः

ଯେ ସେଠାରେ ଦେବଙ୍କ ସହ କ୍ଷେତ୍ରପାଳ ଓ ଦୁନ୍ଦୁଭିଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ସେ ମନୁଷ୍ୟ ପୁତ୍ର ଓ ପଶୁସମ୍ପଦ ଯୁକ୍ତ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଏବଂ ଶ୍ରୀମାନ ହୁଏ।

Verse 32

न भयं जायते तस्य त्रिविधं वरवर्णिनि । अर्धगव्यूतिमात्रं तु तत्र क्षेत्रं रवेः स्मृतम्

ହେ ଶୁଭବର୍ଣ୍ଣିନି! ତାହାର ନିମିତ୍ତେ ତ୍ରିବିଧ ଭୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ନାହିଁ; ଏବଂ ସେଠାରେ ରବି (ସୂର୍ଯ୍ୟ)ଙ୍କ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର ଅର୍ଧ ଗବ୍ୟୂତି ପରିମାଣ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 33

न तत्र प्रविशेज्जन्तुः सूर्यभक्तिविवर्जितः । इत्येतत्कथितं देवि माहात्म्यं सूर्यदैवतम्

ସୂର୍ଯ୍ୟଭକ୍ତିରହିତ କୌଣସି ପ୍ରାଣୀ ସେହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ହେ ଦେବୀ! ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଅଧିଦେବତା କରି ଏହି ମାହାତ୍ମ୍ୟ କଥିତ ହୋଇଛି।

Verse 236

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये दुर्वासादित्यमाहात्म्यवर्णनंनाम षट्त्रिंशदुत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତିସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ସପ୍ତମ ପ୍ରଭାସଖଣ୍ଡର ପ୍ରଥମ ‘ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟ’ ଭାଗରେ ‘ଦୁର୍ବାସା-ଆଦିତ୍ୟ ମାହାତ୍ମ୍ୟବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ 236ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।