
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଈଶ୍ୱର ଦେବୀଙ୍କୁ ପ୍ରଭାସ-କ୍ଷେତ୍ରରେ ଅବସ୍ଥିତ “ଅନୁତ୍ତମ ତ୍ରିଲିଙ୍ଗ” ଦର୍ଶନ କରିବାକୁ ଉପଦେଶ ଦିଅନ୍ତି। ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଶତମେଧ ନାମକ ଲିଙ୍ଗ ଅଛି, ଯାହା ଶତ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଦେଇଥାଏ; କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟ ପୂର୍ବେ ଶତ ଯଜ୍ଞ କରିଥିବା ସ୍ମୃତି ସହ ଏହାର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣିତ, ଏବଂ ଏହାର ପ୍ରତିଷ୍ଠା ସମସ୍ତ ପାପଭାର ନାଶକ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ମଧ୍ୟଭାଗରେ କୋଟିମେଧ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଏଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା ଅସଂଖ୍ୟ (କୋଟି) ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯଜ୍ଞ କରି ମହାଦେବଙ୍କୁ “ଶଙ୍କର, ଲୋକହିତକର” ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ। ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ସହସ୍ରକ୍ରତୁ (ସହସ୍ରମେଧ) ଲିଙ୍ଗ; ଶକ୍ର/ଇନ୍ଦ୍ର ହଜାର କ୍ରିୟା କରି ଦେବତାମାନଙ୍କ ଆଦିଦେବ ଭାବେ ମହାଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଗନ୍ଧ-ପୁଷ୍ପରେ ପୂଜା ଏବଂ ପଞ୍ଚାମୃତ ଓ ଜଳରେ ଅଭିଷେକର ବିଧାନ ରହିଛି; ଭକ୍ତମାନେ ଲିଙ୍ଗନାମ ଅନୁସାରେ ଫଳ ପାଆନ୍ତି ବୋଲି ନିଶ୍ଚିତ କରାଯାଏ। ପୂର୍ଣ୍ଣ ତୀର୍ଥଫଳ ଚାହୁଁଥିବାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଗୋ-ଦାନ ପ୍ରଶଂସିତ। ଶେଷରେ କୁହାଯାଏ ଯେ ସେଠାରେ “ଦଶ କୋଟି ତୀର୍ଥ” ବସନ୍ତି ଏବଂ ମଧ୍ୟସ୍ଥ ତ୍ରିଲିଙ୍ଗ-ସମୁଚ୍ଚୟ ସର୍ବଥା ପାପନାଶକ।
Verse 1
ईश्वर उवाच । तत्रैव संस्थितं पश्येल्लिंगत्रयमनुत्तमम् । शतमेधं सहस्रमेधं कोटिमेधमिति क्रमात्
ईश्वर କହିଲେ—ସେଠାରେ ନିହିତ ଅନୁତ୍ତମ ତ୍ରିଲିଙ୍ଗକୁ ଦର୍ଶନ କର; କ୍ରମେ ଶତମେଧ, ସହସ୍ରମେଧ ଓ କୋଟିମେଧ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
Verse 2
दक्षिणे शतमेधं तु शतयज्ञफलप्रदम् । कार्तवीर्य्येण तत्रैव कृतं यज्ञशतं पुरा
ଦକ୍ଷିଣେ ଶତମେଧ ଲିଙ୍ଗ ଅଛି, ଯାହା ଶତ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ପୁରାକାଳରେ କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟ ସେଠାରେ ନିଶ୍ଚୟ ଶତ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ।
Verse 3
प्रतिष्ठाप्य महालिंगं सर्वपातकनाशनम् । मध्यभागेऽत्र यल्लिंगं कोटिमेधेति विश्रुतम्
ସର୍ବ ପାପ ନାଶକ ମହାଲିଙ୍ଗକୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି—ଏଠାରେ ମଧ୍ୟଭାଗର ଯେ ଲିଙ୍ଗ, ସେ ‘କୋଟିମେଧ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
Verse 4
तत्रेष्टा ब्रह्मणा पूर्वं कोटि संख्या मखोत्तमाः । संस्थाप्य तु महादेवं शंकरं लोकशंकरम
ସେଠାରେ ପୁରାତନକାଳରେ ବ୍ରହ୍ମା କୋଟି ସଂଖ୍ୟାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ। ଏବଂ ଲୋକମଙ୍ଗଳକାରୀ ଶଙ୍କର ମହାଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ।
Verse 5
तस्य उत्तरभागस्थं सहस्रक्रतुसंज्ञकम् । शक्रश्च देवराजोऽपि सहस्रं यष्टवान्क्रतून्
ତାହାର ଉତ୍ତରଭାଗରେ ‘ସହସ୍ରକ୍ରତୁ’ ନାମକ ଲିଙ୍ଗ ଅଛି। ସେଠାରେ ଦେବରାଜ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ମଧ୍ୟ ସହସ୍ର ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ।
Verse 6
प्रतिष्ठाप्य महालिंगं देवानामादिदैवतम् । गंधपुष्पादिविधिना पंचामृतरसोदकैः
ଦେବମାନଙ୍କ ଆଦିଦେବତା ମହାଲିଙ୍ଗକୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି, ଗନ୍ଧ‑ପୁଷ୍ପାଦି ବିଧିରେ ଏବଂ ପଞ୍ଚାମୃତରସ ଓ ଜଳଦ୍ୱାରା ସମ୍ୟକ୍ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
Verse 7
स प्राप्नुयात्फलं देवि लिंगनामोद्भवं क्रमात् । गोदानं तत्र देयं तु सम्यग्यात्राफलेप्सुभिः
ହେ ଦେବି, ଏହି ଲିଙ୍ଗମାନଙ୍କ ନାମରୁ ଉଦ୍ଭବିତ ଫଳକୁ ସେ କ୍ରମେ କ୍ରମେ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଏବଂ ସେଠାରେ ଯାତ୍ରାର ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ ଚାହୁଁଥିବାମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଗୋଦାନ ଦେବା ଉଚିତ।
Verse 8
दशलक्षाणि तीर्थानां तत्र तिष्ठंति भामिनि । लिंगत्रयं तथा मध्ये सर्वपातकनाशनम्
ହେ ଭାମିନି, ସେଠାରେ ଦଶଲକ୍ଷ ତୀର୍ଥ ଅବସ୍ଥିତ। ଏବଂ ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଲିଙ୍ଗତ୍ରୟ ବିରାଜମାନ, ଯାହା ସମସ୍ତ ପାପର ନାଶକ।
Verse 235
इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां सहितायां सप्तमे प्रभास खण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये दशाश्वमेधमाहात्म्ये शतमेधादि लिंगत्रयमाहात्म्यवर्णनंनाम पञ्चत्रिंशदुत्तरद्विशततमोऽध्यायः
ଏହିପରି ଏକାଶୀ ସହସ୍ର ଶ୍ଲୋକସହିତ ଶ୍ରୀସ୍କାନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ସପ୍ତମ ପ୍ରଭାସଖଣ୍ଡରେ, ପ୍ରଥମ ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟର ଦଶାଶ୍ୱମେଧମାହାତ୍ମ୍ୟ ଅଂଶରେ ‘ଶତମେଧାଦି ଲିଙ୍ଗତ୍ରୟମାହାତ୍ମ୍ୟବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ୨୩୫ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।