
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ବର୍ଣ୍ଣନା ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଓ ପାଣ୍ଡବ-କୂପ ପ୍ରତିଷ୍ଠାର ପ୍ରସଙ୍ଗ ଉପସ୍ଥାପିତ ହୋଇଛି। ବନବାସ ସମୟରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ପ୍ରଭାସକୁ ଆସି ଶାନ୍ତଚିତ୍ତରେ କିଛିଦିନ ରହନ୍ତି। ଅନେକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଆତିଥ୍ୟରେ ଜଳ ଦୂରେ ଥିବାରୁ ବାଧା ହୁଏ; ତେଣୁ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ଆଶ୍ରମ ସମୀପରେ ଏକ କୂପ ଖୋଦି ଜଳସ୍ରୋତ ସ୍ଥାପନ କରାଯାଏ। ପରେ ଦ୍ୱାରକାରୁ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଯାଦବମାନଙ୍କ ସହ (ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ, ସାମ୍ବ ଆଦି) ସେଠାକୁ ଆସନ୍ତି। ଔପଚାରିକ ସମ୍ବାଦରେ କୃଷ୍ଣ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ବର ମାଗିବାକୁ କହନ୍ତି; ଯୁଧିଷ୍ଠିର କୂପସ୍ଥଳରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ନିତ୍ୟ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ଚାହାନ୍ତି ଏବଂ କହନ୍ତି—ଭକ୍ତିସହିତ ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ କୃଷ୍ଣକୃପାରେ ବୈଷ୍ଣବ ଗତି ମିଳେ। ଈଶ୍ୱର ବରକୁ ସ୍ଥିର କରନ୍ତି, ଏବଂ କୃଷ୍ଣ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରନ୍ତି। ଶେଷରେ ଫଳଶ୍ରୁତି—ସେଠାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କଲେ ଅଶ୍ୱମେଧ ସମ ପୁଣ୍ୟ; ତର୍ପଣ ଓ ସ୍ନାନରେ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଫଳବୃଦ୍ଧି। ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ସାବିତ୍ରୀ ପୂଜା ସହ କର୍ମ କଲେ ‘ପରମ ପଦ’ ଲାଭ; ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତୀର୍ଥଫଳ ଚାହୁଁଥିବାଙ୍କ ପାଇଁ ଗୋଦାନ ପ୍ରଶଂସିତ।
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि कूपं त्रैलोक्यपूजितम् । पश्चिमे तस्य तीर्थस्य पांडवानां महात्मनाम्
ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ତତଃ, ହେ ମହାଦେବୀ, ତ୍ରୈଲୋକ୍ୟପୂଜିତ ସେହି କୂପକୁ ଯିବା ଉଚିତ; ସେହି ତୀର୍ଥର ପଶ୍ଚିମେ ମହାତ୍ମା ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ପବିତ୍ର କୂପ ଅବସ୍ଥିତ।
Verse 2
यदाऽरण्यमनुप्राप्ताः पांडवाः पृथिवीतले । भ्रममाणा महादेवि प्रभासं क्षेत्रमागताः
ଯେତେବେଳେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ପୃଥିବୀତଳରେ ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ଭ୍ରମଣ କରୁଥିଲେ, ହେ ମହାଦେବୀ, ସେମାନେ ପ୍ରଭାସ ପୁଣ୍ୟକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଆସିଲେ।
Verse 3
ततस्ते न्यवसंस्तत्र किंचित्कालं समाहिताः । गत्वा क्षेत्रं महापुण्यं ततः कृष्णाऽब्रवीदिदम्
ତାପରେ ସେମାନେ ମନ ସମାହିତ କରି ସେଠାରେ କିଛିକାଳ ରହିଲେ। ସେହି ମହାପୁଣ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଯାଇ, କୃଷ୍ଣା (ଦ୍ରୌପଦୀ) ତେବେ ଏହି କଥା କହିଲେ।
Verse 4
ब्राह्मणानां सहस्राणि भुंजते भवतां गृहे । दूरे जलाश्रयश्चैव न तावंतश्च किंकराः
ଆପଣଙ୍କ ଗୃହରେ ସହସ୍ର ସହସ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭୋଜନ କରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଜଳାଶ୍ରୟ ଦୂରେ ଅଛି, ଏବଂ ସେବକମାନେ ମଧ୍ୟ ତେତେ ନାହାନ୍ତି।
Verse 5
तस्माज्जलाश्रयः कार्यं आश्रमस्य समीपतः । यत्र स्नानं करिष्यामि युष्माकं संप्रसादतः
ଏହେତୁ ଆଶ୍ରମର ସମୀପରେ ଏକ ଜଳାଶୟ ନିର୍ମାଣ କରାଯାଉ; ଯେଉଁଠାରେ ତୁମମାନଙ୍କ ପ୍ରସାଦ ଓ ଅନୁଗ୍ରହରେ ମୁଁ ସ୍ନାନ କରିପାରିବି।
Verse 6
ततस्तु पांडवाः सर्वे सहितास्ते वरानने । अखनंस्तत्र ते कूपं द्रौपदीवाक्यप्रेरिताः
ତାପରେ, ହେ ସୁମୁଖୀ, ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ବାକ୍ୟରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ ସମସ୍ତ ପାଣ୍ଡବ ଏକତ୍ର ହୋଇ ସେଠାରେ ଏକ କୂପ ଖୋଦିଲେ।
Verse 7
अथाजगाम तत्रैव भगवान्देवकीसुतः । श्रुत्वा समागतान्पार्थान्द्वारावत्याः सबांधवः
ତାପରେ ସେଠାକୁ ଦେବକୀସୁତ ଭଗବାନ ମଧ୍ୟ ଆସିଲେ; ପାର୍ଥମାନେ ଆସିଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣି ଦ୍ୱାରାବତୀରୁ ବାନ୍ଧବମାନଙ୍କ ସହିତ ସେ ଆଗମନ କଲେ।
Verse 8
प्रद्युम्नेन च सांबेन गदेन निषधेन च । युयुधानेन रामेण चारुदेष्णेन धीमता
ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଓ ସାମ୍ବ ସହ, ଗଦ ଓ ନିଷଧ ସହ, ଯୁୟୁଧାନ, ରାମ ଏବଂ ଧୀମାନ ଚାରୁଦେଷ୍ଣ ସହିତ।
Verse 9
अन्यैः परिवृतः शूरैर्यादवैर्युद्ध दुर्मदैः । ते समेत्य यथान्यायं समस्ता यदुपुंगवाः
ଅନ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧୋନ୍ମତ୍ତ ଶୂର ଯାଦବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିବୃତ ହୋଇ, ସେ ସମସ୍ତ ଯଦୁକୁଳ-ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ଯଥାନ୍ୟାୟ ଏକତ୍ର ହୋଇ ସାକ୍ଷାତ କଲେ।
Verse 10
ततः कथावसाने च कस्मिंश्चित्कारणांतरे । वासुदेवः पांडुसुतमिदं वचनमब्रवीत्
ତାପରେ କଥା ସମାପ୍ତ ହେବା ପରେ, କୌଣସି ବିଶେଷ କାରଣରୁ ଉଦ୍ଭବିତ ଏକ ଅବସରରେ, ବାସୁଦେବ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଏହି ବଚନ କହିଲେ।
Verse 11
युधिष्ठिर महाबाहो किं ते कामकरोम्यहम् । राज्यं धान्यं धनं चापि अथवा रिपुनाशनम्
ହେ ମହାବାହୁ ଯୁଧିଷ୍ଠିର! ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ କ’ଣ କରିଦେବି? ରାଜ୍ୟ, ଧାନ୍ୟ, ଧନ—କିମ୍ବା ଶତ୍ରୁନାଶ?
Verse 12
युधिष्ठिर उवाच । शक्तस्त्वं यादवश्रेष्ठ सर्वकर्मस्वसंशयः । प्रतिज्ञातं त्वया पूर्वं वर्षैर्द्वादशभिः प्रियम्
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ: ହେ ଯାଦବଶ୍ରେଷ୍ଠ! ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସମର୍ଥ। ପୂର୍ବେ ତୁମେ ବାରୋଟି ବର୍ଷ ପରେ ପ୍ରିୟ ବସ୍ତୁ ଦେବାକୁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଥିଲ।
Verse 13
तन्नास्ति त्रिषु लोकेषु यन्न सिद्ध्यति भूतले । त्वयि तुष्टे जगन्नाथ सर्वदेवनमस्कृते
ହେ ଜଗନ୍ନାଥ, ସର୍ବଦେବନମସ୍କୃତ! ତୁମେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ତ୍ରିଲୋକରେ ଏମିତି କିଛି ନାହିଁ, ଯାହା ଭୂତଳରେ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ ନାହିଁ।
Verse 14
अवश्यं यदि तुष्टोऽसि मम सर्वजगत्पते । अत्र सांनिध्यमागच्छ कूपे नित्यं जनार्दन
ହେ ସର୍ବଜଗତ୍ପତେ! ଯଦି ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ପ୍ରସନ୍ନ, ତେବେ ହେ ଜନାର୍ଦନ, ଏହି କୂପରେ ନିତ୍ୟ ତୁମ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ଆସି ବସ।
Verse 15
अत्रागत्य नरो यस्तु भक्त्या स्नानं समाचरेत् । स यातु वैष्णवं स्थानं प्रसादात्तव केशव
ଯେ ନର ଏଠାକୁ ଆସି ଭକ୍ତିସହିତ ସ୍ନାନ କରେ, ହେ କେଶବ! ତୁମ ପ୍ରସାଦରେ ସେ ବୈଷ୍ଣବ ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଉ।
Verse 16
ईश्वर उवाच । एवं भविष्यतीत्युक्त्वा तदाऽमन्त्र्य युधिष्ठिरम् । प्रययौ द्वारकां कृष्णः सर्वलोकनमस्कृतः
ଇଶ୍ୱର କହିଲେ—“ଏମିତି ହେବ।” ଏହିପରି କହି ତେବେ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ସର୍ବଲୋକ-ନମସ୍କୃତ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଦ୍ୱାରକାକୁ ପ୍ରୟାଣ କଲେ।
Verse 17
तस्मिञ्छ्राद्धं नरः कृत्वा वाजिमेधफलं लभेत् । प्रसादाद्देवदेवस्य विष्णोरमिततेजसः
ସେଠାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କଲେ ନର ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ—ଦେବଦେବ, ଅମିତତେଜସ୍ୱୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ।
Verse 18
तदर्धं तर्पणेनैव स्नानात्पादमवाप्नुयात् । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन तत्र श्राद्धं समाचरेत्
କେବଳ ତର୍ପଣରେ ସେହି ପୁଣ୍ୟର ଅର୍ଧ ମିଳେ, ସ୍ନାନରେ ଚତୁର୍ଥାଂଶ ମିଳେ; ତେଣୁ ସର୍ବ ପ୍ରୟାସରେ ସେଠାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 19
ज्येष्ठस्य पौर्णमास्यां यः स्नानं श्राद्धं करिष्यति । सावित्रीं चैव संपूज्य स यास्यति परमं पदम्
ଯେ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପୌର୍ଣ୍ଣମାସୀରେ ସ୍ନାନ ଓ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରି, ସାବିତ୍ରୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂଜନ କରେ, ସେ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବ।
Verse 20
गोदानं तत्र देयं तु सम्यग्यात्राफलेप्सुभिः
ଯେମାନେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ସେଠାରେ ନିଶ୍ଚୟ ଗୋଦାନ କରିବା ଉଚିତ।