
ଈଶ୍ୱର ଦେବୀଙ୍କୁ ବୃଦ୍ଧ-ପ୍ରଭାସର ଦକ୍ଷିଣେ ଅବସ୍ଥିତ ଜଳାଧିଷ୍ଠିତ ପ୍ରଭାସ-ତୀର୍ଥ ପ୍ରତି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରି, ତାହାର ‘ଉତ୍ତମ’ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି। କଥାର କେନ୍ଦ୍ରରେ ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ ରାମ (ପରଶୁରାମ) ଅଛନ୍ତି; କ୍ଷତ୍ରିୟ-ବଧର ମହାକର୍ମ ପରେ ତାଙ୍କ ମନରେ ଘୃଣା ଓ ଗ୍ଲାନି ଜାଗି, ବହୁବର୍ଷ ଧରି ମହାଦେବଙ୍କୁ କଠୋର ତପସ୍ୟା ଓ ଉପାସନା କରନ୍ତି। ଶିବ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ପ୍ରକଟ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ବର ଦିଅନ୍ତି। ରାମ ଶିବଙ୍କ ସ୍ୱଲିଙ୍ଗ ଦର୍ଶନ ଚାହାନ୍ତି; ବର୍ଣ୍ଣନା ଅଛି ଯେ ଭୟରୁ ଇନ୍ଦ୍ର ବଜ୍ରଦ୍ୱାରା ତାହାକୁ ପୁନଃପୁନଃ ଆବୃତ କରନ୍ତି। ଶିବ ସେହି ରୂପରେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଲିଙ୍ଗଦର୍ଶନ ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଉପାୟ କହନ୍ତି—ତୀର୍ଥସ୍ପର୍ଶ ଓ ପବିତ୍ର ଜଳରୁ ଉଦ୍ଭବିତ ହେବାକୁଥିବା ଲିଙ୍ଗକୁ ସମୀପ କଲେ ରାମଙ୍କ ଦୁଃଖ ଓ ପାପ ନଶିବ। ତାପରେ ଜଳରୁ ଏକ ମହାଲିଙ୍ଗ ପ୍ରକଟ ହୋଇ, ସ୍ଥାନଟି ‘ଜଳ-ପ୍ରଭାସ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହୁଏ। ଫଳଶ୍ରୁତିରେ କୁହାଯାଏ—ମାତ୍ର ତୀର୍ଥସ୍ପର୍ଶରେ ଶିବଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତି, ଏବଂ ସେଠାରେ ଏକ ସଦାଚାରୀ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଭୋଜନ କରାଇବା ଉମାସହିତ ଶିବଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇବା ସମାନ। ଏହି କଥା ପାପ-ଉପଶମନୀ ଓ ସର୍ବକାମ-ଫଳପ୍ରଦ ବୋଲି ଘୋଷିତ।
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि प्रभासं जलसंस्थितम् । वृद्धप्रभासाद्दक्षिणतो नातिदूरे व्यवस्थितम्
ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ତତ୍ପରେ, ହେ ମହାଦେବୀ, ପବିତ୍ର ଜଳସମୀପରେ ଅବସ୍ଥିତ ପ୍ରଭାସକୁ ଯିବା ଉଚିତ; ଏହା ବୃଦ୍ଧପ୍ରଭାସର ଦକ୍ଷିଣେ ଅତିଦୂର ନୁହେଁ।
Verse 2
तस्यैव देवि देवस्य शृणु माहात्म्यमुत्तमम्
ହେ ଦେବୀ, ସେହି ଦେବଙ୍କର ପରମ ଉତ୍ତମ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଶୁଣ।
Verse 3
जामदग्न्येन रामेण यदा क्षत्त्रवधः कृतः । तदाऽस्य परमा जाता घृणा मनसि भामिनि
ହେ ଭାମିନୀ, ଯେତେବେଳେ ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ ରାମ (ପରଶୁରାମ) କ୍ଷତ୍ରିୟବଧ କଲେ, ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କ ମନରେ ପରମ ଘୃଣା—ଅର୍ଥାତ୍ ଗଭୀର ପଶ୍ଚାତ୍ତାପ—ଜନ୍ମିଲା।
Verse 4
ततस्त्वाराधयामास महादेवं सुरेश्वरम् । उग्रं तपः समास्थाय बहून्वर्ष गणान्प्रिये
ତାପରେ, ହେ ପ୍ରିୟେ, ସେ ଦେବେଶ୍ୱର ମହାଦେବଙ୍କୁ ଆରାଧନା କଲେ; ଉଗ୍ର ତପସ୍ୟା ଆଶ୍ରୟ କରି ଅନେକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତପ କଲେ।
Verse 5
ततस्तुष्टो महादेवस्तस्य प्रत्यक्षतां गतः । अब्रवीद्वरदस्तेऽहं वरं वरय सुव्रत
ତେବେ ପ୍ରସନ୍ନ ମହାଦେବ ତାହାର ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ହୋଇ କହିଲେ—“ମୁଁ ବରଦାତା; ହେ ସୁବ୍ରତ, ଯେ ବର ଇଚ୍ଛା କର, ମାଗ।”
Verse 6
राम उवाच । यदि तुष्टोऽसि मे देव यदि देयो वरो मम । दर्शयस्व स्वकं लिंगं यज्ञे वज्रेण छादितम्
ରାମ କହିଲେ—“ହେ ଦେବ, ଯଦି ଆପଣ ମୋପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ଓ ମୋତେ ବର ଦେବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ, ତେବେ ଯଜ୍ଞରେ ବଜ୍ରଦ୍ୱାରା ଆଚ୍ଛାଦିତ ଆପଣଙ୍କ ସ୍ୱଲିଙ୍ଗକୁ ମୋତେ ଦର୍ଶାନ୍ତୁ।”
Verse 7
घृणा मे महती जाता हत्वेमान्क्षत्रियान्बहून् । दर्शनात्तव लिंगस्य येन मे नश्यते घृणा
“ଏତେ ଅନେକ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କୁ ବଧ କରି ମୋ ମନରେ ମହା ଅନୁତାପ ଜନ୍ମିଛି। ଆପଣଙ୍କ ଲିଙ୍ଗଦର୍ଶନରେ ମୋର ସେଇ ଅନୁତାପ ନଶିଯାଉ।”
Verse 8
तथा मे पातकं सर्वं प्रसादात्तव शंकर
“ତଥା, ହେ ଶଙ୍କର, ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ମୋର ସମସ୍ତ ପାପ ମଧ୍ୟ ସେପରି ଦୂର ହେଉ।”
Verse 9
शंकर उवाच । मम लिंगं सहस्राक्ष उत्थितं तु पुनःपुनः । वज्रेणाच्छादयत्येव भयेन महता वृतः
ଶଙ୍କର କହିଲେ—“ହେ ସହସ୍ରାକ୍ଷ (ଇନ୍ଦ୍ର), ମୋର ଲିଙ୍ଗ ପୁନଃପୁନଃ ଉତ୍ଥିତ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ତୁମେ ମହାଭୟରେ ଆବୃତ ହୋଇ ତାହାକୁ ବଜ୍ରଦ୍ୱାରା ଆଚ୍ଛାଦନ କରୁଥାଅ।”
Verse 10
न तेऽहं दर्शनं यास्ये लिंगरूपी कदाचन
ମୁଁ କେବେ ମଧ୍ୟ ଲିଙ୍ଗରୂପେ ତୁମ ଦର୍ଶନକୁ ଆସିବି ନାହିଁ।
Verse 11
यन्मां वदसि घृणया वृतोऽहं पातकेन तु । तत्तेऽहं नाशयिष्यामि स्पर्शनात्तु द्विजोत्तम
ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ! ଘୃଣାବଶେ ତୁମେ କହୁଛ ଯେ ମୁଁ ପାପରେ ଆବୃତ; ତେବେ ମୋର ସ୍ପର୍ଶମାତ୍ରେ ମୁଁ ତୁମର ସେହି ପାପକୁ ନାଶ କରିଦେବି।
Verse 12
अस्मिञ्जलाश्रये पुण्ये जलमध्ये महामते । उत्थास्यति महालिंगं तस्य त्वं दर्शनं कुरु
ହେ ମହାମତେ! ଏହି ପୁଣ୍ୟ ଜଳାଶୟର ଜଳମଧ୍ୟରୁ ମହାଲିଙ୍ଗ ଉଦ୍ଭବିତ ହେବ; ତୁମେ ଭକ୍ତିସହିତ ତାହାର ଦର୍ଶନ କର।
Verse 13
गमिष्यति घृणा सर्वा निष्पापस्त्वं भविष्यसि । उक्त्वैवमुदतिष्ठच्च जलमध्याद्वरानने
ତୁମର ସମସ୍ତ ଘୃଣା ଦୂର ହେବ, ଏବଂ ତୁମେ ନିଷ୍ପାପ ହେବ। ଏହିପରି କହି ସେ ସୁମୁଖୀ ଜଳମଧ୍ୟରୁ ଉଠିଲା।
Verse 14
जलप्रभासनामास्य ततो जातं धरातले । तस्यालं स्पर्शनाद्देवि शिवलोकं व्रजेन्नरः
ତାପରେ ଧରାତଳରେ ‘ଜଳପ୍ରଭାସ’ ନାମକ ତୀର୍ଥ ଉଦ୍ଭବିତ ହେଲା। ହେ ଦେବୀ! ତାହାର ସ୍ପର୍ଶମାତ୍ରେ ମନୁଷ୍ୟ ଶିବଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
Verse 15
एकं भोजयते योऽत्र ब्राह्मणं शंसितव्रतम् । भोजितोऽहं भवेत्तेन सपत्नीको न संशयः
ଏଠାରେ ପ୍ରଶଂସିତ ବ୍ରତନିଷ୍ଠ ଗୋଟିଏ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଯେ ଭୋଜନ କରାଏ, ସେହି କର୍ମଦ୍ୱାରା ମୁଁ ମଧ୍ୟ ସପତ୍ନୀକ ଭୋଜିତ ହୁଏ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
Verse 16
एषा जलप्रभासस्य संभूतिस्ते मयोदिता । श्रुता पापोपशमनी सर्वकामफलप्रदा
ଏହା ଜଳପ୍ରଭାସର ଉତ୍ପତ୍ତି—ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଛି; ଏହା ଶୁଣିଲେ ପାପ ଶମିତ ହୁଏ ଏବଂ ସମସ୍ତ କାମନାର ଫଳ ଦିଏ।
Verse 196
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीति साहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये जलप्रभासमाहात्म्यवर्णनंनाम षण्णवत्युत्तरशततमोऽध्यायः
ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କାନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତି-ସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ସପ୍ତମ ପ୍ରଭାସଖଣ୍ଡର ପ୍ରଥମ ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟରେ ‘ଜଳପ୍ରଭାସମାହାତ୍ମ୍ୟବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ୧୯୬ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।