Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 52

Devanagari script

अस्मिन्वाराहकल्पे तु वर्तमाने मनस्विनि । षडतीता महादेवि रोहिणीपतयः पुरा

Transliteration

asminvārāhakalpe tu vartamāne manasvini | ṣaḍatītā mahādevi rohiṇīpatayaḥ purā

Translation

ହେ ମନସ୍ୱିନି, ହେ ମହାଦେବି! ଏହି ବର୍ତ୍ତମାନ ବାରାହ-କଳ୍ପରେ ପୂର୍ବେ ରୋହିଣୀପତି (ଚନ୍ଦ୍ର) ଛଅଜଣ ଅତୀତ ହୋଇଗଲେ।

Word by Word

• अस्मिन्: in this
• अस्मिन्: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: idam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (Locative/7th), एकवचनम्; सर्वनाम

• वाराहकल्पे: in the Varāha-kalpa
• वाराहकल्पे: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वाराह + कल्प (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (Locative/7th), एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (वाराहस्य कल्पः)

• तु: but/indeed
• तु: Sambandha/Discourse particle (सम्बन्ध/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; निपातः (particle)

• वर्तमाने: while (it is) current/present
• वर्तमाने: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: √वृत् (धातु) → वर्तमान (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: वर्तमान-कृदन्तम् (शतृ/वर्तमान-प्रत्ययः); पुंलिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (Locative/7th), एकवचनम्; विशेषणम्

• मनस्विनि: O wise one
• मनस्विनि: Sambodhana (Vocative/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: मनस्विन् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, सम्बोधन-विभक्तिः (Vocative), एकवचनम्; संबोधनम्

• षट्: six
• षट्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: षट् (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: संख्याशब्दः; अव्ययवत् प्रयोगः/विशेषणम्; (अत्र) बहुवचनार्थे ‘छः’

• अतीताः: passed/elapsed
• अतीताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: √इ (धातु) → अतीत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्तम् (क्त); पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), बहुवचनम्; विशेषणम्

• महादेवि: O Mahādevī
• महादेवि: Sambodhana (Vocative/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: महादेवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, सम्बोधन-विभक्तिः (Vocative), एकवचनम्; कर्मधारयः (महा + देवी)

• रोहिणीपतयः: the husbands of Rohiṇī
• रोहिणीपतयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: रोहिणी + पति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), बहुवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (रोहिण्याः पतयः)

• पुरा: formerly/once
• पुरा: Kala-adhikarana (Temporal adjunct/कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुरा (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; कालवाचक-अव्ययम् (adverb of time)

Speaker

Śiva (Maheśvara) speaking to Devī (Pārvatī)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Devī (Mahādevī)

Visual Art Cues

Scene: A didactic scene: the speaker explains the current Vārāha-kalpa to Devī, with a symbolic backdrop—Viṣṇu as Varāha lifting the earth faintly in the distance, and a lunar cycle wheel indicating successive ‘lords of Rohiṇī’.

Characters & Entities

• Vārāha-kalpa
• Mahādevī
• Rohiṇī
• Moon (implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Puranic time is cyclical and vast; even celestial rulers pass, while the divine reality remains constant.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa Kṣetra, with the Māhātmya situating its sanctity within cosmic time (kalpa) frameworks.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.