
ଶୈବ ତତ୍ତ୍ୱ-ସମ୍ବାଦରେ ଈଶ୍ୱର ଦେବୀଙ୍କୁ ପ୍ରଭାସ କ୍ଷେତ୍ରର ଏକେଇ ସ୍ଥାନରେ ଅବସ୍ଥିତ ଚାରିଟି ଲିଙ୍ଗର ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ବିଷୟରେ ଉପଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି। ସାବିତ୍ରୀଙ୍କ ପଶ୍ଚିମେ, ଦିଗ-ଚିହ୍ନ ସହ ବର୍ଣ୍ଣିତ ସ୍ଥାନରେ, ପୂର୍ବଦିଗରେ ଦୁଇଟି ଏବଂ ପଶ୍ଚିମଦିଗରେ ଦୁଇଟି ଲିଙ୍ଗ ନିଜ-ନିଜ ମୁଖାଭିମୁଖ ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ନାମଗୁଡ଼ିକ କ୍ରମେ—କୁଶକେଶ୍ୱର (ପ୍ରଥମ), ଗର୍ଗେଶ୍ୱର (ଦ୍ୱିତୀୟ), ପୁଷ୍କରେଶ୍ୱର (ତୃତୀୟ) ଏବଂ ମୈତ୍ରେୟେଶ୍ୱର (ଚତୁର୍ଥ)। ଭକ୍ତି ଓ ସଂଯମ ସହ ଯେ ଭକ୍ତ ଏହି ଲିଙ୍ଗମାନଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରେ, ସେ ପାପମୁକ୍ତ ହୋଇ ଶିବଙ୍କ ପରମ ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ—ଏହି ଫଳଶ୍ରୁତି ଦିଆଯାଇଛି। ପରେ ଆଚରଣାତ୍ମକ ବିଧି ଭାବେ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ—ବିଶେଷତଃ ବୈଶାଖରେ—ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ସ୍ନାନ କରି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇବା ଓ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଓ ବସ୍ତ୍ରାଦି ଦାନ କରିବାକୁ କୁହାଯାଇଛି। ଏହି କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପୂରଣ ହେଲେ ଯାତ୍ରା ‘ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ’ ବୋଲି ଘୋଷିତ, ଯେଉଁଠି ଦର୍ଶନ ସହ ତିଥି-ନିୟମ ଓ ସାମାଜିକ ଧର୍ମ ଏକତ୍ର ହୁଏ।
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि लिंगानां च चतुष्टयम् । एकस्थानस्थितानां तु सावित्र्यास्तत्र पश्चिमे
ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ମହାଦେବୀ, ତାପରେ ଏକେ ସ୍ଥାନରେ ସ୍ଥିତ ଚାରି ଲିଙ୍ଗର ସମୂହକୁ ଯିବା ଉଚିତ; ସେଗୁଡ଼ିକ ସେଠାରେ ସାବିତ୍ରୀଦେବୀଙ୍କ ପଶ୍ଚିମେ ଅଛି।
Verse 2
लिंगानां द्वितयं पूर्वे पश्चिमे सम्मुखद्वयम् । कुशकेश्वरनामेति लिंगं वै प्रथमं स्मृतम्
ଲିଙ୍ଗମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଦୁଇଟି ପୂର୍ବଦିଗରେ ଅଛି, ଏବଂ ପଶ୍ଚିମେ ସେମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଆଉ ଦୁଇଟି ଅଛି। ପ୍ରଥମ ଲିଙ୍ଗ ‘କୁଶକେଶ୍ୱର’ ନାମରେ ସ୍ମୃତ।
Verse 3
गर्गेश्वरं द्वितीयं तु तृतीयं पुष्करेश्वरम् । मैत्रेयेश्वरनामेति चतुर्थं समुदाहृतम्
ଦ୍ୱିତୀୟଟି ‘ଗର୍ଗେଶ୍ୱର’, ତୃତୀୟଟି ‘ପୁଷ୍କରେଶ୍ୱର’। ଚତୁର୍ଥଟି ‘ମୈତ୍ରେୟେଶ୍ୱର’ ନାମରେ ଘୋଷିତ।
Verse 4
एतानि यस्तु लिंगानि पश्येद्भक्त्या जितेन्द्रियः । स मुक्तः पातकैः सर्वैर्गच्छेच्छिवपुरं महत्
ଯେ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିୟ ଭକ୍ତିସହିତ ଏହି ଲିଙ୍ଗମାନଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ମହାନ ଶିବପୁରକୁ ଯାଏ।
Verse 5
शुक्लपक्षे चतुर्दश्यां वैशाखे तु विशेषतः । स्नानं कृत्वा प्रयत्नेन ब्राह्मणांस्तत्र भोजयेत्
ବିଶେଷକରି ବୈଶାଖ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ ସ୍ନାନ କରି, ପ୍ରୟତ୍ନପୂର୍ବକ ସେଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇବା ଉଚିତ।
Verse 6
तेभ्यो दद्याद्यथाशक्त्या काञ्चनं वसनानि च । एवं कृते भवेद्यात्रा परिपूर्णा सुरेश्वरि
ସେମାନଙ୍କୁ ନିଜ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଓ ବସ୍ତ୍ର ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏପରି କଲେ, ହେ ସୁରେଶ୍ୱରୀ, ଯାତ୍ରା ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ।
Verse 173
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये कुशकादिलिंगचतुष्टयमाहात्म्यवर्णनंनाम त्रिसप्तत्युत्तरततमोऽध्यायः
ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କାନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତିସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ସପ୍ତମ ପ୍ରଭାସଖଣ୍ଡର ପ୍ରଥମ ‘ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟ’ ଭାଗରେ ‘କୁଶକାଦି ଚାରି ଲିଙ୍ଗଙ୍କ ମାହାତ୍ମ୍ୟବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ୧୭୩ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।