
ଈଶ୍ୱର ଦେବୀଙ୍କୁ କହନ୍ତି ଯେ ସମୀପରେ ‘ଏକଲ୍ଲବୀରିକା’ ନାମକ ଦେବୀସ୍ଥଳ ଅଛି; ତାପରେ ପ୍ରଭାସ-କ୍ଷେତ୍ରର ଏକ କାରଣକଥା ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି। ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶୀ ରାଜା ଦଶରଥ ପ୍ରଭାସକୁ ଆସି ଘୋର ତପସ୍ୟା କରନ୍ତି। ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରି, ପରାକ୍ରମୀ ପୁତ୍ର ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି। ଭଗବାନ ‘ରାମ’ ନାମରେ ତ୍ରିଲୋକପ୍ରସିଦ୍ଧ ପୁତ୍ର ଦାନ କରନ୍ତି। ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଦୈତ୍ୟ-ଅସୁର ଓ ଋଷିମୁନି (ବାଲ୍ମୀକି ସହିତ) ତାଙ୍କ ଯଶ ଗାନ କରନ୍ତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଶେଷରେ ବିଧି ଓ ଫଳଶ୍ରୁତି—ସେହି ଲିଙ୍ଗର ପ୍ରଭାବରେ ଦଶରଥ ମହାକୀର୍ତ୍ତି ପାଆନ୍ତି; ଏବଂ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ, ବିଶେଷକରି କାର୍ତ୍ତିକୀ ବ୍ରତରେ, ଦୀପପୂଜା ଓ ନୈବେଦ୍ୟାଦି ସହ ବିଧିପୂର୍ବକ ଆରାଧନା କରୁଥିବା ଭକ୍ତ ମଧ୍ୟ ଯଶସ୍ବୀ ହୁଏ।
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि देवीमेकल्लवीरिकाम् । एकल्लवीरायाम्ये तु नातिदूरे व्यवस्थिताम्
ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ମହାଦେବୀ, ତାପରେ ଏକଲ୍ଲବୀରାର ଦକ୍ଷିଣେ, ଅତିଦୂର ନୁହେଁ ଯେଉଁଠାରେ ଦେବୀ ଏକଲ୍ଲବୀରିକା ଅବସ୍ଥିତ, ସେଠାକୁ ଯିବା ଉଚିତ।
Verse 2
पूर्वं दशरथो योऽसौ सूर्यवंशविभूषणः । प्रभासं क्षेत्रमासाद्य तपश्चक्रे सुदुश्चरम्
ପୂର୍ବେ ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶର ଭୂଷଣ ଦଶରଥ ପ୍ରଭାସ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ପହଞ୍ଚି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍କର ତପ କରିଥିଲେ।
Verse 3
लिंगं तत्र प्रतिष्ठाप्य तोषयामास शांकरम् । स देवं प्रार्थयामास पुत्रं चैवामितौजसम्
ସେଠାରେ ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ; ପରେ ଦେବଙ୍କୁ ଅମିତ ତେଜସ୍ବୀ ପୁତ୍ର ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ।
Verse 4
ददौ तस्य तदा पुत्रं देवं त्रैलोक्यपूजितम् । रामेति नाम यस्यासीत्त्रैलोक्ये प्रथितं यशः
ତେବେ ସେ ତାହାକୁ ତ୍ରିଲୋକପୂଜିତ ଦିବ୍ୟ ପୁତ୍ର ଦାନ କଲେ; ଯାହାର ନାମ ରାମ, ଏବଂ ଯାହାର ଯଶ ତ୍ରିଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା।
Verse 5
यस्याद्यापीह गायन्ति भूर्भुवःस्वर्नि वासिनः । देवदैत्यासुराः सर्वे वाल्मीक्याद्या महर्षयः
ଯାହାଙ୍କୁ ଆଜି ମଧ୍ୟ ଭୂଃ, ଭୁବଃ, ସ୍ୱଃ ଲୋକର ନିବାସୀମାନେ ଗାନ କରନ୍ତି—ଦେବ, ଦୈତ୍ୟ, ଅସୁର ସମସ୍ତେ, ଏବଂ ବାଲ୍ମୀକି ଆଦି ମହର୍ଷିମାନେ ମଧ୍ୟ।
Verse 6
तल्लिंगस्य प्रभावेन प्राप्तं राज्ञा महद्यशः । कार्तिक्यां कार्तिके मासि विधिना यस्तमर्चयेत् । दीपपूजोपहारेण यशस्वी सोऽपि जायते
ସେହି ଲିଙ୍ଗର ପ୍ରଭାବରେ ରାଜା ମହାଯଶ ପାଇଲେ। ଯେ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ, ବିଶେଷତଃ କାର୍ତ୍ତିକୀ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ, ବିଧିପୂର୍ବକ ଦୀପପୂଜାର ଉପହାର ସହିତ ତାହାର ଅର୍ଚ୍ଚନା କରେ, ସେ ମଧ୍ୟ ଯଶସ୍ବୀ ହୁଏ।
Verse 171
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये दशरथेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनामैकसप्तत्युत्तरशततमोऽध्यायः
ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତି-ସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ସପ୍ତମ ପ୍ରଭାସଖଣ୍ଡର ପ୍ରଥମ ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟରେ ‘ଦଶରଥେଶ୍ୱରମାହାତ୍ମ୍ୟବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଏକଶେ ଏକାହତ୍ତରତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।