Adhyaya 161
Prabhasa KhandaPrabhasa Kshetra MahatmyaAdhyaya 161

Adhyaya 161

ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ପ୍ରଭାସ-କ୍ଷେତ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଈଶ୍ୱର ଦିଗନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି। ଉଲ୍ଲେଖିତ ଏକ ତୀର୍ଥ/ମନ୍ଦିରର ଦକ୍ଷିଣେ, ଧନୁର୍ମାତ୍ରା ଅନୁସାରେ ଅଳ୍ପ ଦୂରତାରେ ଥିବା ଲିଙ୍ଗକୁ “ଅନନ୍ତେଶ୍ୱର” ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ଏହା ଅନନ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଏବଂ ନାଗରାଜ ସହ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ଥିବାରୁ, କ୍ଷେତ୍ରର ପବିତ୍ରତାରେ ନାଗ-ରକ୍ଷାର ଭାବ ଜୁଡ଼ିଯାଏ। ଫାଲ୍ଗୁନ ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷ ପଞ୍ଚମୀରେ ଆହାର ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ-ନିଗ୍ରହୀ ସାଧକ ପଞ୍ଚୋପଚାର ବିଧିରେ ପୂଜା କରିବାକୁ କୁହାଯାଇଛି। ଫଳଶ୍ରୁତିରେ ସର୍ପଦଂଶରୁ ରକ୍ଷା ଏବଂ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିଷ ଆଗକୁ ନ ବଢ଼ିବା ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି। ପରେ “ଅନନ୍ତ-ବ୍ରତ”ର ବିଧିରେ ମଧୁ ଓ ମଧୁପାୟସ ନିବେଦନ, ଏବଂ ମଧୁମିଶ୍ରିତ ପାୟସରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଭୋଜନ—ଦାନ ଓ ଅତିଥିସତ୍କାରକୁ ପୂଜାର ଅଙ୍ଗ ଭାବେ ପ୍ରତିପାଦନ କରେ।

Shlokas

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि तस्य दक्षिणतः स्थितम् । ईशाने लक्ष्मणेशाच्च धनुषां षोडशे प्रिये

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ମହାଦେବୀ! ତାପରେ ତାହାର ଦକ୍ଷିଣଦିଗରେ ଅବସ୍ଥିତ ସେହି ସ୍ଥାନକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ପ୍ରିୟେ! ତାହା ଈଶାନ (ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ) ଦିଗରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣେଶଠାରୁ ଷୋଳ ଧନୁ ଦୂରେ ଅଛି।

Verse 2

अनन्तेश्वरनामानमनन्तेन प्रतिष्ठितम् । नागराजेन देवेशि ज्ञात्वा क्षेत्रं तु पावनम्

ଏହା ‘ଅନନ୍ତେଶ୍ୱର’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏବଂ ଅନନ୍ତ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ହେ ଦେବେଶି, ନାଗରାଜ ଏହି କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଚିହ୍ନି ଏହାକୁ ପରମ ପାବନ ବୋଲି ଜାଣିଛନ୍ତି।

Verse 3

यस्तु तं पूजयेद्देवि पंचम्यां फाल्गुने सिते । पञ्चोपचारविधिना जिताहारो जितेन्द्रियः

ହେ ଦେବୀ, ଫାଲ୍ଗୁନ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ପଞ୍ଚମୀ ଦିନେ ଯେ ଜିତାହାର ଓ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିୟ ହୋଇ ପଞ୍ଚୋପଚାର ବିଧିରେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ।

Verse 4

न तं दशंति फणिनो दश वर्षाणि पंच च । विषं न क्रमते देवि देहे त्वचरमेव वा

ପନ୍ଦର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସର୍ପମାନେ ତାକୁ ଦଂଶନ କରନ୍ତି ନାହିଁ; ହେ ଦେବୀ, ତାଙ୍କ ଦେହରେ ବିଷର ପ୍ରଭାବ ହୁଏ ନାହିଁ, କିଛିମାତ୍ରେ ପ୍ରସାରିତ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 5

तस्मात्तं पूजयेद्यत्नात्पंचम्यां च विशेषतः

ଏହେତୁ ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ—ବିଶେଷତଃ ପଞ୍ଚମୀ ଦିନରେ।

Verse 6

तत्रानंतव्रतं कार्यं मधुपायससंयुतम् । पायसं मधुसंयुक्तं देयं विप्राय भोजनम्

ସେଠାରେ ମଧୁମିଶ୍ରିତ ପାୟସ ସହିତ ଅନନ୍ତବ୍ରତ କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ମଧୁଯୁକ୍ତ ପାୟସ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭୋଜନ-ଦାନ ରୂପେ ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 161

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्येऽनन्तेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनामैकषष्ट्युत्तरशततमोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କାନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀ ସହସ୍ର ଶ୍ଲୋକସଂହିତାର ସପ୍ତମ ପ୍ରଭାସଖଣ୍ଡର ପ୍ରଥମ ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟରେ ‘ଅନନ୍ତେଶ୍ୱରମାହାତ୍ମ୍ୟବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଏକଶେ ଏକଷଠିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।