
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଈଶ୍ୱର ଦେବୀଙ୍କ ସହ ସମ୍ବାଦରେ ରତ୍ନେଶ୍ୱରକୁ ଅତୁଲ ତୀର୍ଥ ଭାବେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରନ୍ତି। ସେଠାରେ ପରାକ୍ରମୀ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିଷ୍ଣୁ ତପ କରି ସର୍ବକାମନା-ପ୍ରଦ ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ରତ୍ନକୁଣ୍ଡରେ ସ୍ନାନ କରି ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉପଚାର ସହ ନିରନ୍ତର ଭକ୍ତିରେ ଦେବପୂଜା କଲେ ଇଷ୍ଟଫଳ ମିଳେ। ଏଠାରେ ଅପରିମିତ ତେଜସ୍ୱୀ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଘୋର ତପ କରି ସମସ୍ତ ଦୈତ୍ୟବିନାଶକ ସୁଦର୍ଶନଚକ୍ର ପାଇଥିଲେ ବୋଲି ତୀର୍ଥମାହାତ୍ମ୍ୟ ଦୃଢ଼ ହୁଏ। ଈଶ୍ୱର କହନ୍ତି—ଏହି କ୍ଷେତ୍ର ମୋତେ ସଦା ପ୍ରିୟ, ପ୍ରଳୟକାଳରେ ମଧ୍ୟ ମୋର ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ଏଠି ରହିବ। ଏହାର ନାମ “ସୁଦର୍ଶନ” ଏବଂ ପରିଧି ଛତ୍ରିଶ ଧନ୍ୱନ୍ତର। ଏହି ସୀମାଭିତରେ ‘ନୀଚ’ ଭାବେ ଗଣ୍ୟ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ ପରମ ପଦ ପାଆନ୍ତି; ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଗରୁଡ଼ ଓ ପୀତବସ୍ତ୍ର ଦାନ କଲେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାଫଳ ମିଳେ।
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि रत्नेश्वरमनुत्तमम् । तत्र तप्त्वा तपो देवि विष्णुना प्रभविष्णुना । स्थापितं तत्र तल्लिंगं सर्वकामप्रदं प्रिये
ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ମହାଦେବୀ, ତାପରେ ଅନୁତ୍ତମ ରତ୍ନେଶ୍ୱରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ହେ ଦେବୀ, ସେଠାରେ ତପ କରି ପ୍ରଭବିଷ୍ଣୁ ବିଷ୍ଣୁ ସେହି ଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନ କଲେ; ହେ ପ୍ରିୟେ, ତାହା ସର୍ବକାମପ୍ରଦ।
Verse 2
रत्नकुंडे नरः स्नात्वा यस्तं पूजयते सदा । सर्वोपचारैर्भक्त्या स प्राप्नुयादीप्सितं फलम्
ରତ୍ନକୁଣ୍ଡରେ ସ୍ନାନ କରି ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ସଦା ଭକ୍ତିସହ ସମସ୍ତ ଉପଚାରରେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ସେ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ପାଏ।
Verse 3
अत्र कृत्वा तपो घोरं कृष्णेनामिततेजसा । प्राप्तं सुदर्शनं चक्रं सर्वदैत्यान्तकारकम्
ଏଠାରେ ଅମିତତେଜସ୍ୱୀ କୃଷ୍ଣ ଘୋର ତପ କରି, ସମସ୍ତ ଦୈତ୍ୟଙ୍କ ନାଶକ ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ର ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।
Verse 4
एतत्स्थानं महादेवि सदा प्रियतरं मम । वसामि तत्र देवेशि प्रलयेऽपि न संत्यजे
ହେ ମହାଦେବୀ, ଏହି ସ୍ଥାନ ମୋ ପାଇଁ ସଦା ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ। ହେ ଦେବେଶୀ, ମୁଁ ସେଠାରେ ବସେ ଏବଂ ପ୍ରଳୟକାଳରେ ମଧ୍ୟ ତାହାକୁ ତ୍ୟାଗ କରେନି।
Verse 5
स्मृतं तद्वैष्णवं क्षेत्रं नाम्ना देवि सुदर्शनम् । धन्वंतराणि षट्त्रिंशत्समंतात्परिमण्डलम्
ହେ ଦେବୀ, ସେହି ପବିତ୍ର ଭୂଭାଗ ‘ସୁଦର୍ଶନ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବୈଷ୍ଣବ କ୍ଷେତ୍ର ଭାବେ ସ୍ମରଣୀୟ। ତାହା ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଛତ୍ତିଶ ଧନ୍ୱନ୍ତର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବୃତ୍ତାକାର ପରିମଣ୍ଡଳ ହୋଇ ବିସ୍ତୃତ।
Verse 6
एतदन्तरमासाद्य ये केचित्प्राणिनोऽधमाः । मृताः कालवशाद्देवि ते यास्यंति परं पदम्
ହେ ଦେବୀ, ଏହି ପବିତ୍ର ସୀମାଭିତରକୁ ଆସି ଯେ କେହି ଅଧମ ପ୍ରାଣୀ କାଳବଶେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
Verse 7
कांचनं तत्र गरुडं पीतानि वसनानि च । विष्णुमुद्दिश्य यो दद्यात्स तु यात्राफलं लभेत्
ସେଠାରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଗରୁଡ ଓ ପୀତ ବସ୍ତ୍ର ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ଯେ ଦାନ କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ ପାଏ।
Verse 155
इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये रत्नेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम पंचपंचाशदु त्तरशततमोऽध्यायः
ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କାନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତିସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ସପ୍ତମ ପ୍ରଭାସଖଣ୍ଡର ପ୍ରଥମ ‘ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟ’ ଭାଗରେ ‘ରତ୍ନେଶ୍ୱରମାହାତ୍ମ୍ୟବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଏକଶ ପଞ୍ଚାନ୍ନତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।