
ଈଶ୍ୱର ଭୈରବ ପ୍ରାଦୁର୍ଭାବମାନଙ୍କର କ୍ରମ ବର୍ଣ୍ଣନା କରି ବ୍ରହ୍ମେଶଙ୍କ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ଧନୁ-ପ୍ରମାଣରେ ମାପି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଚତୁର୍ଥ ଭୈରବ-ସ୍ଥାନକୁ ଚିହ୍ନଟ କରନ୍ତି। ସେଠାରେ ନାରଦ ମୁନି ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିବା ଲିଙ୍ଗ ‘ନାରଦେଶ୍ୱର’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସର୍ବପାପହର ଓ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳଦାୟକ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। କଥାନ୍ତରେ ନାରଦ ପୂର୍ବେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକରେ ସରସ୍ୱତୀ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ଦୀପ୍ତିମାନ ଦିବ୍ୟ ବୀଣା ଦେଖି କୌତୁହଳରେ ବିଧିବିରୁଦ୍ଧ ଭାବେ ବାଜାନ୍ତି। ତାହାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ସାତ ସ୍ୱରକୁ ‘ପତିତ ବ୍ରାହ୍ମଣ’ ଭାବେ କଥିତ କରାଯାଏ; ବ୍ରହ୍ମା ଏହାକୁ ଅଜ୍ଞାନଜନିତ ଦୋଷ ମାନି ସାତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ହାନି କରିବା ସମାନ ମହାପାତକ ବୋଲି ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରି, ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ପ୍ରଭାସରେ ଭୈରବ ପ୍ରସାଦନ ନିମିତ୍ତ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ଆଦେଶ ଦିଅନ୍ତି। ନାରଦ ପ୍ରଭାସକୁ ଆସି ବ୍ରହ୍ମକୁଣ୍ଡରେ ଶତ ଦିବ୍ୟବର୍ଷ ଭୈରବ ପୂଜା କରି ଶୁଦ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି ଓ ଗୀତବିଦ୍ୟାରେ ପାରଦର୍ଶିତା ପାଆନ୍ତି। ଶେଷରେ ‘ନାରଦେଶ୍ୱର ଭୈରବ’ ଲିଙ୍ଗ ମହାଦୋଷନାଶକ ଭାବେ ଲୋକପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଅଜ୍ଞାନରେ ବୀଣା/ସ୍ୱର ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବାମାନେ ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ସେଠାକୁ ଯିବା ଉଚିତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ମାଘମାସରେ ନିୟତ ଆହାର ସହ ଦିନକୁ ତିନିଥର ପୂଜା କଲେ ଭକ୍ତ ଆନନ୍ଦମୟ ଶୁଭ ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ଗତି ପାଏ।
Verse 1
ईश्वर उवाच । तृतीयो भैरवः प्रोक्तश्चतुर्थं भैरवं शृणु । ब्रह्मेशात्पश्चिमे भागे धनुषां त्रितये स्थितम्
ଈଶ୍ୱର କହିଲେ— ତୃତୀୟ ଭୈରବ କଥିତ ହୋଇଛି; ଏବେ ଚତୁର୍ଥ ଭୈରବକୁ ଶୁଣ। ବ୍ରହ୍ମେଶଙ୍କ ପଶ୍ଚିମ ଭାଗରେ, ତିନି ଧନୁର ଦୂରତାରେ ସେ ଅବସ୍ଥିତ।
Verse 2
सर्वपापप्रशमनं सर्व कामप्रदं नृणाम् । नारदेश्वरनामानं स्थापितं नारदेन वै
ଏହା ସମସ୍ତ ପାପକୁ ଶମନ କରେ ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ସମସ୍ତ କାମନା ପ୍ରଦାନ କରେ। ଏହାର ନାମ ‘ନାରଦେଶ୍ୱର’, ଏବଂ ନାରଦ ମୁନି ନିଶ୍ଚୟ ଏହାକୁ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ।
Verse 3
ब्रह्मलोके स्थितः पूर्वं नारदो भगवानृषिः । तत्र दृष्ट्वा महावीणां दिव्यां तंत्र्ययुतै र्युताम्
ପୂର୍ବେ ଭଗବାନ ଋଷି ନାରଦ ବ୍ରହ୍ମଲୋକରେ ବସବାସ କରୁଥିଲେ। ସେଠାରେ ସହସ୍ର ତନ୍ତ୍ରୀଯୁକ୍ତ ଏକ ମହାଦିବ୍ୟ ବୀଣାକୁ ସେ ଦେଖିଲେ।
Verse 4
सरस्वत्या विनिर्मुक्तां ब्रह्मलोके महाप्रभाम् । तेनासौ कौतुकाविष्टो वादयामास तां तदा
ସରସ୍ୱତୀ ଦେବୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତ, ବ୍ରହ୍ମଲୋକରେ ମହାପ୍ରଭାରେ ଦୀପ୍ତ ସେହି ବୀଣାକୁ ଦେଖି ନାରଦ କୌତୁହଳରେ ଆବିଷ୍ଟ ହୋଇ ସେତେବେଳେ ତାହାକୁ ବାଦନ କଲେ।
Verse 5
तंत्रीभ्यो वाद्यमानाभ्यो ब्राह्मणाः पतिता भुवि । सप्त स्वरास्ते विख्याता मूर्च्छिताः षड्जकादयः
ସେହି ତନ୍ତ୍ରୀଗୁଡ଼ିକ ନାଦିତ ହେବା ସହିତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଭୂମିରେ ପତିତ ହେଲେ। ସେଗୁଡ଼ିକ ହିଁ କ୍ରମବଦ୍ଧ ହୋଇ ଷଡ୍ଜ ଆଦି ସପ୍ତ ସ୍ୱର ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା।
Verse 6
तान्दृष्ट्वा विस्मयाविष्टो मुक्त्वा वीणां प्रयत्नतः । पप्रच्छ देवं ब्रह्माणं किमिदं कौतुकं विभो
ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ବିସ୍ମୟାବିଷ୍ଟ ନାରଦ ଯତ୍ନରେ ବୀଣାକୁ ରଖି ଦେବ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ—“ହେ ବିଭୋ, ଏହା କି ଅଦ୍ଭୁତ କୌତୁକ?”
Verse 7
वाद्यमानासु तन्त्रीषु पतिता ब्राह्मणा भुवि । क एते ब्राह्मणा देव किं मृता इव शेरते
ତନ୍ତ୍ରୀବାଦ୍ୟ ବାଜୁଥିବାବେଳେ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ। (ନାରଦ)—“ହେ ଦେବ, ଏମାନେ କେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ? ମୃତମାନଙ୍କ ପରି କାହିଁକି ଶୋଇଛନ୍ତି?”
Verse 8
ब्रह्मोवाच । एते स्वरा महाभाग मूर्च्छिताः पतिता भुवि । अज्ञानवादनेनैव पापं जातं तवाधुना
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—“ହେ ମହାଭାଗ, ଏମାନେ ସ୍ୱରଦେବତା; ମୂର୍ଛିତ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି। ଅଜ୍ଞାନରେ ବାଦନ କରିଥିବାରୁ ଏବେ ତୁମ ପାଇଁ ପାପ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି।”
Verse 9
सप्तब्राह्मणविध्वंसपातकं ते समा गतम् । तस्माच्छीघ्रं व्रज मुने प्रभासं क्षेत्रमुत्तमम्
“ସାତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ବିଧ୍ୱଂସ ସମାନ ପାତକ ତୁମ ଉପରେ ଆସିଛି। ତେଣୁ, ହେ ମୁନି, ଶୀଘ୍ର ଉତ୍ତମ ପ୍ରଭାସ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଯାଅ।”
Verse 10
समाराधय देवेशं सर्वपापविशुद्धये । इत्युक्तो नारदस्तत्र संतप्य च मुहुर्मुहुः
“ସମସ୍ତ ପାପର ବିଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ଦେବେଶଙ୍କୁ ସମାରାଧନ କର।” ଏହିପରି କୁହାଯାଇ ନାରଦ ସେଠାରେ ପୁନଃପୁନଃ ସନ୍ତପ୍ତ ହେଲେ।
Verse 11
कृत्वा विषादं बहुशः प्रभासं क्षेत्रमागतः । तत्रैव ब्रह्मकुण्डं तु समासाद्य प्रयत्नतः
ବାରମ୍ବାର ବିଷାଦରେ ପତିତ ହୋଇ ସେ ପ୍ରଭାସ ପୁଣ୍ୟକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଆସିଲା। ସେଠାରେ ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ବ୍ରହ୍ମକୁଣ୍ଡକୁ ପହଞ୍ଚିଲା।
Verse 12
भैरवं पूजयामास दिव्याब्दानां शतं प्रिये । ततो निष्कल्मषो भूत्वा गीतज्ञश्चाभवत्तथा
ହେ ପ୍ରିୟେ, ସେ ଶତ ଦିବ୍ୟବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭୈରବଙ୍କୁ ପୂଜିଲା। ତାପରେ ସେ ନିଷ୍କଳ୍ମଷ ହୋଇ ଗୀତବିଦ୍ୟାର ସତ୍ୟ ଜ୍ଞାତା ହେଲା।
Verse 13
ततः प्रभृति तल्लिंगं नारदेश्वरभैरवम् । ख्यातं लोके महादेवि सर्वपातकनाशनम्
ସେହି ସମୟରୁ, ହେ ମହାଦେବୀ, ସେ ଲିଙ୍ଗ ‘ନାରଦେଶ୍ୱର ଭୈରବ’ ଭାବେ ଲୋକେ ସର୍ବପାପନାଶକ ରୂପେ ଖ୍ୟାତିଲାଭ କଲା।
Verse 14
अज्ञानाद्वादयेद्यस्तु वीणां चैव तथा स्वरान् । स तत्पातकशुद्ध्यर्थं तत्र गच्छेन्महेश्वरि
ହେ ମହେଶ୍ୱରୀ, ଯେ ଅଜ୍ଞାନବଶତଃ ବୀଣା ଓ ସ୍ୱରକୁ ଅନୁଚିତ ଭାବେ ବାଜାଏ, ସେ ସେହି ପାପଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ସେଠାକୁ ଯାଉ।
Verse 15
माघे मासि जिताहारस्त्रिकालं योऽर्चयेत्ततः । नारदेशं भैरवं स स्वर्गरामामनोहरः
ମାଘ ମାସରେ ନିୟତାହାର ରଖି ଯେ ସେଠାରେ ତ୍ରିକାଳ ନାରଦେଶ ଭୈରବଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରେ, ସେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ମନୋହର ହୁଏ।