
ଈଶ୍ୱର ମହାଦେବୀଙ୍କୁ “ତୃତୀୟ ମହା ପୁଷ୍କର”କୁ ଯିବାକୁ ଉପଦେଶ ଦିଅନ୍ତି। ତାହାର ପୂର୍ବ ଭାଗରେ, ଈଶାନ ଦିଗ ନିକଟରେ, ‘ପୁଷ୍କର’ ନାମରେ ସ୍ମରଣୀୟ ଏକ ଛୋଟ କୁଣ୍ଡ ଥିବା କଥା କହନ୍ତି। ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା ପୂଜା କରିଥିଲେ—ଏହି ଆଦର୍ଶ ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ ଦ୍ୱାରା ତୀର୍ଥର ପ୍ରାମାଣ୍ୟ ସ୍ଥାପିତ ହୁଏ; ଏବଂ ତ୍ରିଲୋକମାତା ସନ୍ଧ୍ୟା ‘ପ୍ରତିଷ୍ଠା’ (ସ୍ଥାପନ) ସହ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ବୋଲି ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି। ପୌର୍ଣ୍ଣମାସୀ ଦିନ ଶାନ୍ତ ଚିତ୍ତରେ ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ ‘ଆଦି-ପୁଷ୍କର’ରେ ବିଧିବତ୍ ସ୍ନାନ ସମାପ୍ତ କରିଥିବା ଫଳ ମିଳେ—ଏହା ନିର୍ଦ୍ଦେଶ। ସମସ୍ତ ପାପ ନିବାରଣ ପାଇଁ ହିରଣ୍ୟଦାନ (ସୁବର୍ଣ୍ଣଦାନ) କରିବାକୁ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଇଛି। ଶେଷ ଫଳଶ୍ରୁତିରେ ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଶୁଣିଲେ ପାପକ୍ଷୟ ଓ ଇଷ୍ଟସିଦ୍ଧି ହୁଏ ବୋଲି କହାଯାଇଛି।
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि तृतीयं पुष्करं महत् । तस्यैव पूर्वदिग्भागे किञ्चिदीशानगोचरे । कनीयः संस्मृतं कुंडं पुष्करंनाम नामतः
ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ମହାଦେବୀ, ତାପରେ ତୃତୀୟ ମହାନ୍ ପୁଷ୍କରକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ତାହାର ପୂର୍ବ ଦିଗଭାଗରେ, କିଛି ଈଶାନ (ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ) ଦିଗକୁ, ‘ପୁଷ୍କର’ ନାମରେ ସ୍ମରିତ ଏକ ଛୋଟ କୁଣ୍ଡ ଅଛି।
Verse 2
यत्र मध्याह्नसमये ब्रह्मणा समुपासिता । सन्ध्या त्रैलोक्यजननी प्रतिष्ठार्थं गतेन च
ସେଠାରେ ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସମୟରେ, ତ୍ରୈଲୋକ୍ୟ-ଜନନୀ ସନ୍ଧ୍ୟାଙ୍କୁ, ପ୍ରତିଷ୍ଠାର ନିମିତ୍ତେ ସେଠାକୁ ଯାଇଥିବା ବ୍ରହ୍ମା ବିଧିମତେ ଉପାସନା କରିଥିଲେ।
Verse 3
तत्र यः कुरुते स्नानं पौर्णमास्यां समाहितः । सम्यक्कृतं भवेत्तेन स्नानं तत्रादिपुष्करे
ଯେ ଲୋକ ସେଠାରେ ପୌର୍ଣ୍ଣମା ଦିନେ ସମାହିତଚିତ୍ତରେ ସ୍ନାନ କରେ, ତାହାର ସ୍ନାନ ସେଇ ଆଦିପୁଷ୍କର ତୀର୍ଥରେ ସମ୍ୟକ୍ କୃତ ବୋଲି ଗଣ୍ୟ ହୁଏ।
Verse 4
हिरण्यं तत्र दातव्यं सर्वपापापनुत्तये
ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ପାପର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିବୃତ୍ତି ପାଇଁ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 5
इति संक्षेपतः प्रोक्तं माहात्म्यं तव पौष्करम् । श्रुतं पापहरं नॄणां सर्वकामप्रदं तथा
ଏହିପରି ସଂକ୍ଷେପରେ ତୁମ ପୁଷ୍କରମାହାତ୍ମ୍ୟ କୁହାଗଲା। ଏହା ଶୁଣିଲେ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ପାପ ନଶେ ଏବଂ ସମସ୍ତ କାମନା ମଧ୍ୟ ପୂରଣ ହୁଏ।
Verse 144
इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये पुष्करकुण्डमाहात्म्य वर्णनंनाम चतुश्चत्वारिंशदुत्तरशततमोऽध्यायः
ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କାନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତିସାହସ୍ର ଶ୍ଲୋକସଂହିତାରେ, ସପ୍ତମ ପ୍ରଭାସଖଣ୍ଡର ପ୍ରଥମ ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ‘ପୁଷ୍କରକୁଣ୍ଡମାହାତ୍ମ୍ୟବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଏକଶେ ଚୁଆଳିଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।