Adhyaya 14

Verse 1

देव्युवाच । यदेतद्भवता प्रोक्तं माहात्म्यं सूर्यदैवतम् । तन्मे विस्तरतो ब्रूहि देवदेव जगत्पते

ଦେବୀ କହିଲେ—ହେ ଦେବଦେବ, ଜଗତ୍ପତେ! ଆପଣ ଯେ ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବତାଙ୍କ ମାହାତ୍ମ୍ୟ କହିଛନ୍ତି, ତାହା ମୋତେ ବିସ୍ତାରରେ କହନ୍ତୁ।

Verse 2

कथमर्कस्थलो भूतः प्रभासक्षेत्रभूषणः । पूजनीयो महादेवः सम्यग्यात्राफलेप्सुभिः

ମହାଦେବ କିପରି ‘ଅର୍କସ୍ଥଳ’ ହୋଇ ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରର ଭୂଷଣ ହେଲେ? ଏବଂ ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ ଯାତ୍ରାର ସତ୍ୟ ଫଳ ଚାହୁଁଥିବାମାନେ କାହିଁକି ତାଙ୍କୁ ପୂଜିବେ?

Verse 3

के मंत्राः किं विधानं तु केषु पर्वसु पूजयेत् । जैगीषव्येश्वरो भूत्वा ह्यभूत्सिद्धेश्वरः कथम् । तन्मे कथय देवेश विस्तरात्सर्वमेव हि

କେଉଁ ମନ୍ତ୍ର, କେମିତି ବିଧାନ, ଏବଂ କେଉଁ ପର୍ବରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ? ତଥା ‘ଜୈଗୀଷବ୍ୟେଶ୍ୱର’ ଭାବେ ପରିଚିତ ହୋଇ ସେ କିପରି ‘ସିଦ୍ଧେଶ୍ୱର’ ହେଲେ—ହେ ଦେବେଶ, ସବୁକିଛି ବିସ୍ତାରରେ କହନ୍ତୁ।

Verse 4

पाताले विवरं तत्र योगिन्यस्तत्र किं पुरा । तथा मातृगणश्चैव कथमेतदभूत्पुरा

ପୂର୍ବକାଳରେ ସେଠାରେ ପାତାଳକୁ ଯାଉଥିବା ସେଇ ବିବର (ମୁହଁ) କ’ଣ ଥିଲା? ସେଠାର ଯୋଗିନୀମାନେ ଏବଂ ମାତୃଗଣ କିଏ—ଏସବୁ ପୂର୍ବେ କିପରି ଘଟିଲା?

Verse 5

एतत्सर्वमशेषेण दयां कृत्वा जगत्पते । ममाचक्ष्व विरूपाक्ष यद्यहं ते प्रिया हर

ହେ ଜଗତ୍ପତେ! ଦୟା କରି ଏସବୁକୁ ଅଶେଷରେ ମୋତେ କହନ୍ତୁ। ହେ ବିରୂପାକ୍ଷ, ହେ ହର! ଯଦି ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରିୟା, ତେବେ ମୋତେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରନ୍ତୁ।

Verse 6

ईश्वर उवाच । साधु पृष्टं त्वया देवि कथयामि समासतः । सिद्धेश्वरो ह्यभूद्येन जैगीषव्येश्वरो हरः

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ଦେବୀ, ତୁମେ ଭଲ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ। ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ କହୁଛି—‘ଜୈଗୀଷବ୍ୟେଶ୍ୱର’ ନାମେ ଖ୍ୟାତ ହର କିପରି ‘ସିଦ୍ଧେଶ୍ୱର’ ହେଲେ।

Verse 7

पूजाविधानं विस्तीर्य तन्मे निगदतः शृणु । आसीदस्मिन्कृते देवि सर्व ज्ञानविशारदः

ପୂଜାବିଧାନକୁ ମୁଁ ବିସ୍ତାରରେ କହିବି; ମୋ କଥା ଶୁଣ। ହେ ଦେବୀ, ଏହି କୃତଯୁଗରେ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଦର୍ଶୀ ଜଣେ ଥିଲେ।

Verse 8

पुत्रः शतकलाकस्य जैगीषव्य इति श्रुतः । प्रभासक्षेत्रमासाद्य स चक्रे दुश्चरं तपः

ସେ ଶତକଲାକଙ୍କ ପୁତ୍ର; ‘ଜୈଗୀଷବ୍ୟ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ। ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରକୁ ପହଞ୍ଚି ସେ ଦୁଷ୍କର ତପ କଲେ।

Verse 9

अतिष्ठद्वायुभक्षश्च वर्षाणां शतकं किल । अम्बुभक्षः सहस्रं तु शाकाहारोऽयुतं तथा

କୁହାଯାଏ ସେ ଶତବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବାୟୁକୁ ଆହାର କରି ରହିଲେ। ପରେ ସହସ୍ରବର୍ଷ ଜଳାହାରୀ ହେଲେ, ଏବଂ ତଦ୍ରୂପ ଦଶହଜାର ବର୍ଷ ଶାକାହାରରେ ରହିଲେ।

Verse 10

चांद्रायणसहस्रं च कृतं सांतपनं पुनः । शोषयित्वा मिताहारो दिग्वासाः समपद्यत

ସେ ସହସ୍ର ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ବ୍ରତ କଲେ, ପୁନଃ ସାନ୍ତପନ ତପ ମଧ୍ୟ କଲେ। ଶରୀରକୁ କ୍ଷୀଣ କରି, ମିତାହାରୀ ହୋଇ, ଦିଗମ୍ବର (ଦିଗକୁ ବସ୍ତ୍ର ମାନି) ହେଲେ।

Verse 11

पूर्वे कल्पे स्वयं भूतं महोदयमिति श्रुतम् । स लिंगं देवदेवस्य प्रतिष्ठाप्यार्चयन्नपि

ପୂର୍ବ କଳ୍ପରେ ‘ମହୋଦୟ’ ନାମକ ଏକ ସ୍ୱୟଂଭୂ ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲା। ସେ ଦେବଦେବଙ୍କ ତହିଁ ଲିଙ୍ଗକୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କଲା।

Verse 12

भस्मशायी भस्मदिग्धो नृत्त गीतैरतोषयत् । जपेन वृषनादैश्च तपसा भावितः शुचिः

ସେ ଭସ୍ମରେ ଶୟନ କରୁଥିଲା, ଭସ୍ମ ଲେପିତ ଥିଲା ଏବଂ ନୃତ୍ୟ-ଗୀତରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ତୋଷ କରୁଥିଲା। ଜପ, ବେଦନାଦୋଚ୍ଚାର ଓ ତପସ୍ୟାରେ ପରିଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ ସେ ଅନ୍ତରେ ନିର୍ମଳ ହେଲା।

Verse 13

तमेवं तोषयाणं तु भक्त्या परमया युतम् । भगवांश्च तमभ्येत्य इदं वचनमब्रवीत्

ଏପରି ପରମ ଭକ୍ତିସହିତ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ତୋଷ କରୁଥିବା ତାକୁ ଦେଖି ଭଗବାନ ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସି ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 14

जैगीषव्य महाबुद्धे पश्य मां दिव्यचक्षुषा । तुष्टोऽस्मि वरदश्चाहं ब्रूहि यत्ते मनोगतम्

“ହେ ଜୈଗୀଷବ୍ୟ, ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ! ଦିବ୍ୟଚକ୍ଷୁରେ ମୋତେ ଦେଖ। ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ, ମୁଁ ବରଦାତା; ତୋ ମନର କଥା କହ।”

Verse 15

स एवमुक्तो देवेन देवं दृष्ट्वा त्रिलोचनम् । प्रणम्य शिरसा पादाविदं वचनमब्रवीत्

ଦେବ ଏପରି କହିବା ପରେ ସେ ତ୍ରିଲୋଚନ ଦେବଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କଲା। ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପାଦରେ ଶିର ନମାଇ ପ୍ରଣାମ କରି ସେ ଏହି ବଚନ କହିଲା।

Verse 16

जैगीषव्य उवाच । भगवन्देवदेवेश मम तुष्टो यदि प्रभो । ज्ञानयोगं हि मे देहि यः संसारनिकृन्तनम्

ଜୈଗୀଷବ୍ୟ କହିଲେ—ହେ ଭଗବନ୍, ଦେବଦେବେଶ୍ୱର! ପ୍ରଭୋ, ଯଦି ଆପଣ ମୋପରେ ପ୍ରସନ୍ନ, ତେବେ ସଂସାରବନ୍ଧନକୁ ଛେଦ କରୁଥିବା ଜ୍ଞାନଯୋଗ ମୋତେ ଦିଅନ୍ତୁ।

Verse 17

भगवन्नान्यदिच्छामि योगात्परतरं हितम् । त्वयि भक्तिश्च नित्यं मे देव्यां स्कन्दे गणेश्वरे

ହେ ଭଗବନ୍! ଏହି ଯୋଗଠାରୁ ଉଚ୍ଚତର ହିତ ମୁଁ ଅନ୍ୟ କିଛି ଚାହେଁନି। ଆପଣଙ୍କଠାରେ, ଏବଂ ଦେବୀ, ସ୍କନ୍ଦ ଓ ଗଣେଶ୍ୱରଙ୍କଠାରେ ମୋର ନିତ୍ୟ ଭକ୍ତି ରହୁ।

Verse 18

न च व्याधिभयं भूयान्न च तेजोऽपमानता । अनुत्सेकं तथा क्षांतिं दमं शममथापि च

ଏବଂ ମୋତେ ରୋଗଭୟ ନ ହେଉ, ନ ତେଜର ଅପମାନ କିମ୍ବା ହ୍ରାସ ହେଉ। ମୋତେ ନମ୍ରତା, କ୍ଷମା, ଇନ୍ଦ୍ରିୟଦମନ ଓ ମନଃଶମ ମଧ୍ୟ ଦିଅନ୍ତୁ।

Verse 19

एतान्वरान्महादेव त्वदिच्छामि त्रिलोचन

ହେ ମହାଦେବ, ହେ ତ୍ରିଲୋଚନ! ମୁଁ ଆପଣଙ୍କଠାରୁ ଏହି ବରଗୁଡ଼ିକୁ ହିଁ ଚାହୁଁଛି।

Verse 20

ईश्वर उवाच । अजरश्चामरश्चैव सर्वशोकविवर्जितः । महायोगी महावीर्यो योगैश्वर्यसमन्वितः

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ତୁମେ ଅଜର-ଅମର ହେବ, ସମସ୍ତ ଶୋକରୁ ବିମୁକ୍ତ ହେବ; ତୁମେ ମହାଯୋଗୀ, ମହାବୀର୍ଯ୍ୟବାନ ଏବଂ ଯୋଗୈଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟସମ୍ପନ୍ନ ହେବ।

Verse 21

प्रभावाच्चास्य क्षेत्रस्य गुह्यस्य मम शाश्वतम् । योगाष्टगुणमैश्वर्यं प्राप्स्यसे परमं महत्

ଏହି ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର—ମୋର ଶାଶ୍ୱତ ଗୁହ୍ୟ ଧାମ—ର ପ୍ରଭାବରେ ତୁମେ ଯୋଗର ଅଷ୍ଟଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ ପରମ ମହାନ ଐଶ୍ୱର୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ।

Verse 22

भविष्यसि मुनिश्रेष्ठ योगाचार्यः सुविश्रुतः

ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ସୁବିଶ୍ରୁତ ଯୋଗାଚାର୍ଯ୍ୟ ହେବ ଏବଂ ସର୍ବତ୍ର ପ୍ରସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିବ।

Verse 23

यश्चेदं त्वत्कृतं लिगं नियमेनार्चयिष्यति । सर्वपापविनिर्मुक्तो योगं दिव्यमवाप्स्यति

ଏବଂ ଯେ କେହି ନିୟମ-ବ୍ରତ ପାଳନ କରି ତୁମେ କୃତ ଏହି ଲିଙ୍ଗକୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରିବ, ସେ ସର୍ବପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଦିବ୍ୟ ଯୋଗ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ।

Verse 24

जैगीषव्यगुहां चेमां प्राप्य योगं करोति यः । स सप्तरात्राद्युक्तात्मा संसारं संतरिष्यति

ଯେ ଏହି ଜୈଗୀଷବ୍ୟ ଗୁହାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ଯୋଗସାଧନା କରେ, ସେ ସପ୍ତରାତ୍ରିରେ ମଧ୍ୟ ନିୟତାତ୍ମା ହୋଇ ସଂସାରକୁ ତରିଯିବ।

Verse 25

मासेन पूर्वजातिं च जन्मातीतं च वेत्स्यति । एकरात्रात्तनुं शुद्धां द्वाभ्यां तारयते पितॄन् । त्रिरात्रेण व्यतीतेन त्वपरान्सप्त तारयेत्

ଏକ ମାସରେ ସେ ନିଜ ପୂର୍ବଜନ୍ମକୁ ଏବଂ ଜନ୍ମାତୀତ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଜାଣିବ। ଏକ ରାତ୍ରିରେ ଦେହ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ; ଦୁଇ ରାତ୍ରିରେ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ତାରେ; ତିନି ରାତ୍ରି ବିତିଲେ ଅନ୍ୟ ସାତ ପୂର୍ବଜଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ତାରିଦେବ।

Verse 26

पुनश्च तव विप्रर्षे अजेयत्वं च योगिभिः । इच्छतो दर्शनं चैव भविष्यति च ते मम

ପୁନଶ୍ଚ, ହେ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି! ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଅଜେୟ ହେବ; ଏବଂ ତୁମେ ଯେତେବେଳେ ଯେତେବେଳେ ଇଚ୍ଛା କରିବ, ସେତେବେଳେ ସେତେବେଳେ ମୋର ଦର୍ଶନ ତୁମକୁ ନିଶ୍ଚୟ ହେବ।

Verse 27

इति देवो वरान्दत्त्वा तत्रैवांतरधीयत । एतत्कृतयुगे वृत्तं तव देवि प्रभाषितम्

ଏହିପରି ଦେବତା ବର ଦେଇ ସେଠାରେଇ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ। ହେ ଦେବୀ! ଏହା କୃତଯୁଗରେ ଘଟିଥିଲା—ମୁଁ ତୁମକୁ ଯେପରି କହିଲି।

Verse 28

त्रेतायुगे महादेवि द्वापरेऽपि तथैव च । कलियुगप्रवेशे तु वालखिल्या महर्षयः

ହେ ମହାଦେବୀ! ତ୍ରେତାଯୁଗରେ, ଏବଂ ସେହିପରି ଦ୍ୱାପରରେ ମଧ୍ୟ; କଳିଯୁଗ ପ୍ରବେଶ ସମୟରେ ବାଲଖିଲ୍ୟ ମହର୍ଷିମାନେ (ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରକଟ/କ୍ରିୟାଶୀଳ ହେଲେ)।

Verse 29

अस्मिन्प्राभासिके क्षेत्रे सूर्यस्थलसमीपतः । आराधयंतो देवेशं गुहामध्यनिवासिनम्

ଏହି ପ୍ରାଭାସ କ୍ଷେତ୍ରରେ, ସୂର୍ୟସ୍ଥଳ ସମୀପରେ, ଗୁହାର ଅନ୍ତର୍ଭାଗରେ ନିବାସ କରୁଥିବା ଦେବେଶଙ୍କୁ ସେମାନେ ଆରାଧନା କରୁଥିଲେ।

Verse 30

अष्टाशीतिसहस्राणि ऋषयश्चोर्द्धरेतसः । वर्षायुतं तपस्तप्त्वा सिद्धिं जग्मुस्तदात्मिकाम्

ଅଠାଏଁଶି ହଜାର ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱରେତସ ଋଷିମାନେ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ତପସ୍ୟା କରି, ସେହି ସ୍ୱରୂପର ସିଦ୍ଧିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।

Verse 31

ततः सिद्धेश्वरं लिंगं कलौ ख्यातं वरानने । यदा सोमेन संयुक्ता कृष्णा शिवचतुर्दशी । तदैव तस्य देवस्य दर्शनं देवि दुर्ल्लभम्

ତତଃ, ହେ ଵରାନନେ, କଳିଯୁଗରେ ସେହି ଲିଙ୍ଗ ‘ସିଦ୍ଧେଶ୍ୱର’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା। ଏବଂ ଯେତେବେଳେ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷର ଶିବ-ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ସୋମ (ଚନ୍ଦ୍ର) ସହ ଯୁକ୍ତ ହୁଏ, ହେ ଦେବୀ, ସେହି ଦେବଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ଓ ମହାଫଳଦାୟକ ହୁଏ।

Verse 32

ब्रह्मांडं सकलं दत्त्वा यत्पुण्यमुपजायते । तत्पुण्यं लभते देवि सिद्धलिंगस्य पूजनात्

ହେ ଦେବୀ, ସମଗ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡକୁ ଦାନ କଲେ ଯେ ପୁଣ୍ୟ ଉପଜେ, ସେହି ପୁଣ୍ୟ ସିଦ୍ଧଲିଙ୍ଗର ପୂଜାରୁ ହିଁ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।