Adhyaya 131

Verse 1

श्रीदेव्युवाच । यदेतद्भवता प्रोक्तं नालेश्वरमिति श्रुतम् । ध्रुवेश्वरेति तल्लिंगं कथं वै संबभूव ह

ଶ୍ରୀଦେବୀ କହିଲେ—ଆପଣ କହିଥିବା ଏହା ‘ନାଲେଶ୍ୱର’ ବୋଲି ଶୁଣାଯାଏ। ସେହି ଲିଙ୍ଗ ‘ଧ୍ରୁବେଶ୍ୱର’ ନାମରେ କିପରି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା?

Verse 2

ईश्वर उवाच । शृणु देवि प्रवक्ष्यामि ध्रुवेश्वरमहोदयम् । यच्छ्रुत्वा मानवो देवि मुच्यते भवबंधनात्

ईश्वर କହିଲେ—ହେ ଦେବୀ, ଶୁଣ; ମୁଁ ଧ୍ରୁବେଶ୍ୱରଙ୍କ ମହାମହିମା କହିବି। ଏହା ଶୁଣିଲେ, ହେ ଦେବୀ, ମନୁଷ୍ୟ ଭବବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 3

उत्तानपादनृपतेः पुत्रोऽभूद्ध्रुवसंज्ञितः । महात्मा ज्ञानसंपन्नः सर्वज्ञः प्रियदर्शनः

ଉତ୍ତାନପାଦ ରାଜାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଧ୍ରୁବ ନାମରେ ଜନ୍ମିଲେ—ମହାତ୍ମା, ଜ୍ଞାନସମ୍ପନ୍ନ, ସର୍ବଜ୍ଞ ଓ ପ୍ରିୟଦର୍ଶନ।

Verse 4

स कदाचित्समासाद्य प्रभासं क्षेत्रमुत्तमम् । तताप विपुलं देवि तपः परमदारुणम्

ଏକଦା ସେ ଉତ୍ତମ ପ୍ରଭାସ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ପହଞ୍ଚି, ହେ ଦେବୀ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦାରୁଣ ଓ ବିପୁଳ ତପସ୍ୟା କଲେ।

Verse 5

दिव्यं वर्षसहस्रं तु प्रतिष्ठाप्य महेश्वरम् । संपूजयति सद्भक्त्या स्तौति स्तोत्रैः पृथग्विधैः

ଦିବ୍ୟ ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି, ସଦ୍ଭକ୍ତିରେ ପୂଜା କଲେ ଓ ନାନାପ୍ରକାର ସ୍ତୋତ୍ରରେ ସ୍ତୁତି କଲେ।

Verse 6

तत्स्तोत्रं ते प्रवक्ष्यामि येनाहं तुष्टिमागतः

ସେହି ସ୍ତୋତ୍ରଟି ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି, ଯାହାଦ୍ୱାରା ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇଛି।

Verse 7

ध्रुव उवाच । कैलासतुंगशिखरं प्रविकम्प्यमानं कैलासशृंगसदृशेन दशाननेन । यः पादपद्मपरिपीडनया दधार तं शंकरं शरणदं शरणं व्रजामि

ଧ୍ରୁବ କହିଲେ—ପର୍ବତଶିଖରସଦୃଶ ଦଶାନନ ଯେତେବେଳେ କୈଲାସର ଉଚ୍ଚ ଶିଖରକୁ କମ୍ପିତ କଲା, ସେତେବେଳେ ଯିଏ ନିଜ ପଦ୍ମଚରଣର ଚାପରେ ତାହାକୁ ଧାରଣ କଲେ; ସେଇ ଶରଣଦାତା ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ମୁଁ ଶରଣ ଯାଉଛି।

Verse 8

येनासुराश्चापि दनोश्च पुत्रा विद्याधरोरगगणैश्च वृताः समग्राः । संयोजिता न तु फलं फलमूलमुक्तास्तं शंकरं शरणदं शरणं व्रजामि

ଯାହାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦନୁପୁତ୍ର ଅସୁରମାନେ, ବିଦ୍ୟାଧର ଓ ନାଗଗଣଙ୍କ ସମଗ୍ର ଦଳ ସହିତ, ନିୟମରେ ସଂଯୋଜିତ ହେଲେ; କିନ୍ତୁ ଫଳମୂଳ (କାମନା) ତ୍ୟାଗ ନ କରିବାରୁ ଫଳବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ ନାହିଁ—ସେଇ ଶରଣଦାତା ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ମୁଁ ଶରଣ ଯାଉଛି।

Verse 9

यस्याखिलं जगदिदं वशवर्ति नित्यं योऽष्टाभिरेव तनुभिर्भुवनानि भुंक्ते । यत्कारणं परमकारणकारणानां तं शंकरं शरणदं शरणं व्रजामि

ଯାହାଙ୍କ ଅଧୀନରେ ଏହି ସମଗ୍ର ଜଗତ ସଦା ରହେ; ଯିଏ ଅଷ୍ଟମୂର୍ତ୍ତି ରୂପରେ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ବ୍ୟାପି ପାଳନ ଓ ଶାସନ କରନ୍ତି; ଯିଏ କାରଣମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ ପରମ କାରଣ—ସେଇ ଶରଣଦାତା ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ମୁଁ ଶରଣ ଯାଉଛି।

Verse 10

यः सव्यपाणिकमलाग्रनखेन देवस्तत्पंचमं च सहसैव पुरातिरुष्टः । ब्राह्मं शिरस्तरुणपद्मनिभं चकर्त तं शंकरं शरणदं शरणं व्रजामि

ଯିଏ ଦେବତା ପୂର୍ବେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ବାମହସ୍ତର ପଦ୍ମସଦୃଶ ନଖାଗ୍ରଦ୍ୱାରା ସେଇ ‘ପଞ୍ଚମ’—ତରୁଣ ପଦ୍ମସମ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶିର—କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ଛେଦ କଲେ; ସେଇ ଶରଣଦାତା ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ମୁଁ ଶରଣ ଯାଉଛି।

Verse 11

यस्य प्रणम्य चरणौ वरदस्य भक्त्या श्रुत्वा च वाग्भिरमलाभिरतंद्रिताभिः । दीप्तस्तमांसि नुदति स्वकरैर्विवस्वांस्तं शंकरं शरणदं शरणं व्रजामि

ଯାହାଙ୍କ ବରଦାୟୀ ଚରଣଦ୍ୱୟକୁ ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରଣାମ କଲେ, ଏବଂ ନିର୍ମଳ ଅକ୍ଳାନ୍ତ ବାଣୀରେ ସ୍ତୁତି ଶୁଣାଇଲେ, ସେ ଦୀପ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଯେପରି କିରଣଦ୍ୱାରା ଅନ୍ଧକାର ହଟାଏ ସେପରି ତମସ୍‌କୁ ନାଶ କରନ୍ତି—ସେଇ ଶରଣଦାତା ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ମୁଁ ଶରଣ ଯାଉଛି।

Verse 12

यः पठेत्स्तवमिदं रुचिरार्थं मानवो ध्रुवकृतं नियतात्मा । विप्रसंसदि सदा शुचिसिद्धः स प्रयाति शिवलोकमनादिम्

ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ନିୟତାତ୍ମା ହୋଇ ଧ୍ରୁବକୃତ ଏହି ରୁଚିରାର୍ଥ ସ୍ତବ ପଢ଼େ, ସେ ବିପ୍ରସଭାରେ ସଦା ଶୁଚି ଓ ସିଦ୍ଧ ହୋଇ ଅନାଦି ଶିବଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 13

तस्यैवं स्तुवतो देवि तुष्टोऽहं भावितात्मनः । पूर्णे वर्षसहस्रांते ध्रुवस्याह महात्मनः

ହେ ଦେବୀ, ସେ ଭାବିତାତ୍ମା ଏଭଳି ସ୍ତୁତି କରିବାରୁ ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲି। ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକ ସହସ୍ର ବର୍ଷ ଶେଷେ ମୁଁ ମହାତ୍ମା ଧ୍ରୁବଙ୍କୁ କଥା କହିଲି।

Verse 14

पुत्र तुष्टोऽस्मि भद्रं ते जातस्त्वं निर्मलोऽधुना । दिव्यं ददामि ते चक्षुः पश्य मां विगतज्वरः

ପୁତ୍ର, ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ—ତୋର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ। ତୁ ଏବେ ନିର୍ମଳ ହୋଇଛୁ। ମୁଁ ତୋତେ ଦିବ୍ୟ ଚକ୍ଷୁ ଦେଉଛି; ଜ୍ୱରଦୁଃଖ ହୀନ ହୋଇ ମୋତେ ଦେଖ।

Verse 15

यच्च ते मनसा किञ्चित्कांक्षितं फलमुत्तमम् । तत्सर्वं ते प्रदास्यामि ब्रूहि शीघ्रं ममाग्रतः

ତୋ ମନରେ ଯେ କୌଣସି ଉତ୍ତମ ଫଳ କିମ୍ବା ବର ଆକାଙ୍କ୍ଷା କରିଛୁ, ସେ ସବୁ ମୁଁ ତୋତେ ଦେବି; ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ଶୀଘ୍ର କହ।

Verse 16

ब्राह्म्यं वा वैष्णवं शाक्रं पदमन्यत्सुदुर्लभम् । ददामि नात्र संदेहो भक्त्या संप्रीणितस्तव

ବ୍ରାହ୍ମ ପଦ ହେଉ, ବୈଷ୍ଣବ ପଦ ହେଉ, ଶାକ୍ର ପଦ ହେଉ, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଅତି ଦୁର୍ଲଭ ପଦ ହେଉ—ତୋର ଭକ୍ତିରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ମୁଁ ଦେଉଛି; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 17

ध्रुव उवाच । ब्राह्म्यं वैष्णवं माहेन्द्रं पदमावृत्तिलक्षणम् । विदितं मम तत्सर्वं मनसाऽपि न कामये

ଧ୍ରୁବ କହିଲେ— ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ମହେନ୍ଦ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କ ଯେ ପଦ/ଲୋକ ପୁନରାବୃତ୍ତି (ପୁନର୍ଜନ୍ମ) ଲକ୍ଷଣଯୁକ୍ତ, ସେସବୁ ମୋତେ ଜଣା; ମନରେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଚାହେଁ ନାହିଁ।

Verse 18

यदि तुष्टोऽसि मे देव भक्तिं देहि सुनिर्मलाम् । अस्मिंल्लिंगे सदा वासं कुरु देव वृषध्वज

ହେ ଦେବ, ଯଦି ତୁମେ ମୋପରେ ପ୍ରସନ୍ନ, ତେବେ ମୋତେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିର୍ମଳ ଭକ୍ତି ଦିଅ। ଏବଂ ହେ ବୃଷଧ୍ୱଜ ଦେବ, ଏହି ଲିଙ୍ଗରେ ସଦା ବାସ କର।

Verse 19

ईश्वर उवाच । इति यत्प्रार्थितं सर्वं तद्दत्तं सर्वमेव हि । स्थानं च तस्य तद्ध्रौव्यं तद्विष्णोः परमं पदम्

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ— ଏପରି ଯାହା ଯାହା ପ୍ରାର୍ଥିତ ହୋଇଥିଲା, ସେସବୁ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦତ୍ତ ହୋଇଛି। ତାହାର ସେଇ ଅଚଳ ସ୍ଥାନ ‘ଧ୍ରୌବ୍ୟ’—ସେହି ହେଉଛି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପରମ ପଦ।

Verse 20

श्रावणस्य त्वमावास्यां यस्तल्लिंगं प्रपूजयेत् । आश्वयुक्पौर्णमास्यां वा सोऽश्वमेधफलं लभेत्

ଶ୍ରାବଣ ଅମାବାସ୍ୟାରେ ଯେ ତାହିଁ ଲିଙ୍ଗକୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରେ, କିମ୍ବା ଆଶ୍ୱୟୁଜ ପୌର୍ଣ୍ଣମାସୀରେ—ସେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞସମ ଫଳ ଲାଭ କରେ।

Verse 21

अपुत्रो लभते पुत्रं धनार्थी लभते धनम् । रूपवान्सुभगो भोगी सर्वशास्त्रविशारदः । हंसयुक्तविमानेन रुद्रलोके महीयते

ଅପୁତ୍ର ବ୍ୟକ୍ତି ପୁତ୍ର ଲାଭ କରେ, ଧନ ଆକାଂକ୍ଷୀ ଧନ ପାଏ। ସେ ରୂପବାନ, ସୁଭାଗ୍ୟବାନ, ଭୋଗୀ ଏବଂ ସର୍ବ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଦର୍ଶୀ ହୁଏ; ହଂସଯୁକ୍ତ ବିମାନରେ ରୁଦ୍ରଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।

Verse 22

असुरसुरगणानां पूजितस्य ध्रुवस्य कथयति कमनीयां कीर्तिमेतां शृणोति । सकलसुखनिधानरुद्रलोकं सुशांतः सुरगणदनुनाथैरर्चितं यात्यनंतम्

ଅସୁର ଓ ସୁରଗଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ଧ୍ରୁବଙ୍କ ଏହି ମନୋହର କୀର୍ତ୍ତି ଯେ କହେ କିମ୍ବା ଭକ୍ତିରେ ଶୁଣେ, ସେ ଗଭୀର ଶାନ୍ତି ପାଇ ସମସ୍ତ ସୁଖର ନିଧି, ଦେବ ଓ ଦାନବନାଥମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅର୍ଚିତ ଅନନ୍ତ ରୁଦ୍ରଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 131

इति श्रीस्कांदे महापुराण एका शीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये ध्रुवेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनामैकत्रिंशदुत्तरशततमो ऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କାନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀ ସହସ୍ର ଶ୍ଲୋକସଂହିତାରେ, ସପ୍ତମ ‘ପ୍ରଭାସଖଣ୍ଡ’ର ପ୍ରଥମ ‘ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟ’ ଭାଗରେ ‘ଧ୍ରୁବେଶ୍ୱରମାହାତ୍ମ୍ୟବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଏହି ଏକଶେ ଏକତ୍ରିଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।