
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଈଶ୍ୱର ଦେବୀଙ୍କୁ କ୍ଷେମେଶ୍ୱର (କ୍ଷେମଂକରେଶ୍ୱର) ନାମକ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଲିଙ୍ଗର ମାହାତ୍ମ୍ୟ କହନ୍ତି। ଏହା କପାଲେଶର ଉତ୍ତର କୋଣରେ, କପାଲେଶ-କ୍ଷେତ୍ରର ଦର୍ଶନ-ପୂଜା ପରିସର ମଧ୍ୟରେ, “ପନ୍ଦର ଧନୁ” ଦୂରରେ ଅବସ୍ଥିତ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣିତ। ଏହି ଲିଙ୍ଗ ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଏବଂ ସର୍ବପାତକନାଶକ ଭାବେ ପ୍ରଶଂସିତ। ତାପରେ କାରଣକଥା—କ୍ଷେମମୂର୍ତ୍ତି ନାମକ ପ୍ରତାପୀ ରାଜା ସେଠାରେ ଦୀର୍ଘ ତପ କରି, ଭକ୍ତି ଓ ଏକାଗ୍ର ସଙ୍କଳ୍ପରେ ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ। ଏହାର ଦର୍ଶନରେ ‘କ୍ଷେମ’ (କଲ୍ୟାଣ ଓ ସ୍ଥିର ମଙ୍ଗଳ), କାର୍ଯ୍ୟସିଦ୍ଧି, ଜନ୍ମଜନ୍ମାନ୍ତର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଇଷ୍ଟଫଳ-ସମୃଦ୍ଧି ଓ ସୌଭାଗ୍ୟ ମିଳେ ବୋଲି ଫଳଶ୍ରୁତି। କେବଳ ଦର୍ଶନଫଳକୁ ଶତଗୋଦାନ ସମାନ କହି, କ୍ଷେତ୍ରଫଳ ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକେ ନିତ୍ୟ ଏହି ଲିଙ୍ଗର ଶରଣ ନେବାକୁ ଉପଦେଶ ମିଳେ।
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि क्षेमेश्वरमनुत्तमम् । तस्मादुत्तरकोणस्थं कपालेशाग्निगोचरे
ଇଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ମହାଦେବୀ, ତାପରେ ଅନୁତ୍ତମ କ୍ଷେମେଶ୍ୱରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ସେଠାରୁ ତାହା ଉତ୍ତର କୋଣରେ, କପାଲେଶ ଓ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଗୋଚର (ଦୃଷ୍ଟିପରିଧି) ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ।
Verse 2
धनुषां पंचदशके कपालेश्वरतः स्थितम् । लिंगं महाप्रभावं हि सर्वपातकनाशनम्
କପାଲେଶ୍ୱରଠାରୁ ପନ୍ଦର ଧନୁଷ ଦୂରେ ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଲିଙ୍ଗ ଅବସ୍ଥିତ; ଏହା ସମସ୍ତ ମହାପାତକକୁ ନାଶ କରେ।
Verse 3
क्षेममूर्तिः पुरा राजा बभूव स महाबलः । तेन तत्र तपस्तप्तं चिरकालं महात्मना
ପୁରାତନ କାଳରେ କ୍ଷେମମୂର୍ତ୍ତି ନାମକ ମହାବଳୀ ରାଜା ଥିଲେ। ସେହି ମହାତ୍ମା ସେଠାରେ ଦୀର୍ଘକାଳ ତପ କରିଥିଲେ।
Verse 4
ततः संस्थापितं लिंगं भक्त्या भावितचेतसा । तद्दृष्ट्वा क्षेममायाति कार्यं क्षेमेण सिद्ध्यति
ତାପରେ ଭକ୍ତିଭାବରେ ଭାବିତ ଚିତ୍ତରେ ସେ ଲିଙ୍ଗକୁ ସଂସ୍ଥାପନ କଲେ। ତାହାର ଦର୍ଶନରେ କ୍ଷେମ ଆସେ ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟ କ୍ଷେମରେ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ।
Verse 5
सर्वकामसमृद्धात्मा भूया ज्जन्मनिजन्मनि । एवं क्षेमेश्वरं लिंगं ख्यातं पातकनाशनम्
ମନୁଷ୍ୟ ଜନ୍ମେ ଜନ୍ମେ ସମସ୍ତ କାମନାରେ ସମୃଦ୍ଧ ହେଉ। ଏହିପରି କ୍ଷେମେଶ୍ୱର ଲିଙ୍ଗ ପାତକନାଶକ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
Verse 6
सर्वकामप्रदं नृणां श्रुतं सौभाग्यदायकम् । दर्शनेनापि तस्यापि गोशतस्य फलं स्मृतम्
ଏହା ନରମାନଙ୍କୁ ସର୍ବକାମ ପ୍ରଦାନ କରେ ଏବଂ ସୌଭାଗ୍ୟ ଦାୟକ ବୋଲି ଶୁଣାଯାଏ। ଏହାର କେବଳ ଦର୍ଶନରେ ମଧ୍ୟ ଶତ ଗୋଦାନର ଫଳ ସମାନ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।
Verse 7
तस्मात्क्षेत्रफलाकांक्षी नित्यं तल्लिंगमाश्रयेत्
ଏହେତୁ କ୍ଷେତ୍ରଫଳ ଆକାଂକ୍ଷୀ ଜନ ସଦା ସେହି ଲିଙ୍ଗର ଶରଣ ଗ୍ରହଣ କରୁ।
Verse 127
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये क्षेमंकरेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम सप्तविंशत्युत्तरशततमोऽध्यायः
ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କାନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତିସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ସପ୍ତମ ପ୍ରଭାସଖଣ୍ଡର ପ୍ରଥମ ‘ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟ’ ଭାଗରେ ‘କ୍ଷେମଂକରେଶ୍ୱରମାହାତ୍ମ୍ୟବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ୧୨୭ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।