Adhyaya 123

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि रावणेश्वरमुत्तमम् । तस्माद्दक्षिणनैरृत्ये धनुषां षोडशे स्थितम्

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ତତ୍ପରେ, ହେ ମହାଦେବୀ, ଉତ୍ତମ ରାବଣେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦର୍ଶନକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ସେ ପୂର୍ବତୀର୍ଥରୁ ଦକ୍ଷିଣ-ନୈଋତ୍ୟ ଦିଗରେ ଷୋଳ ଧନୁ ଦୂରେ ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 2

प्रतिष्ठितं दशास्येन सर्वपातकनाशनम् । पौलस्त्यो रावणो देवि राक्षसस्तु सुदारुणः

ହେ ଦେବୀ, ସେହି ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଦଶାସ୍ୟ (ରାବଣ) ଦ୍ୱାରା ସର୍ବ ପାତକନାଶିନୀ ଭାବେ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଥିଲା। ପୌଲସ୍ତ୍ୟବଂଶୀ ରାବଣ ପ୍ରକୃତରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଗ୍ର ଓ ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସ ଥିଲା।

Verse 3

त्रैलोक्यविजयाकाङ्क्षी पुष्पकेण चचार ह । कस्यचित्त्वथ कालस्य विमानं तस्य पुष्पकम्

ତ୍ରୈଲୋକ୍ୟ ବିଜୟର ଆକାଂକ୍ଷାରେ ସେ ପୁଷ୍ପକରେ ବିହାର କରୁଥିଲା। ଏବଂ ଏକ ସମୟରେ ସେହି ପୁଷ୍ପକ ତାହାର ବିମାନ, ଅର୍ଥାତ୍ ଦିବ୍ୟ ଯାନ, ହୋଇ ରହିଲା।

Verse 4

व्रजद्वै व्योममार्गेण निश्चलं सहसाऽभवत् । स्तंभितं पुष्पकं दृष्ट्वा रावणो विस्मयान्वितः

ଆକାଶମାର୍ଗରେ ଯାଉଥିବାବେଳେ ତାହା ହଠାତ୍ ନିଶ୍ଚଳ ହୋଇଗଲା। ସ୍ତମ୍ଭିତ ପୁଷ୍ପକକୁ ଦେଖି ରାବଣ ବିସ୍ମୟରେ ଭରିଗଲା।

Verse 5

प्रहस्तं प्रेषयामास किमिदं व्रज मेदिनीम् । अहताऽस्य गतिर्यस्मात्त्रैलोक्ये सचराचरे

ସେ ପ୍ରହସ୍ତକୁ ପଠାଇଲା—“ଏହା କଣ? ପୃଥିବୀକୁ ଯାଇ ଦେଖ।” କାରଣ ଚରାଚର ସହିତ ତ୍ରୈଲୋକ୍ୟରେ ଏହାର ଗତି କେବେ ମଧ୍ୟ ଅବରୋଧିତ ହୋଇନଥିଲା।

Verse 6

तत्कस्मान्निश्चलं जातं विमानं पुष्पकं मम । अथाऽसौ सत्वरो देवि जगाम वसुधातले

“ତେବେ ମୋର ପୁଷ୍ପକ ବିମାନ କାହିଁକି ନିଶ୍ଚଳ ହେଲା?” ଭାବି; ପରେ, ହେ ଦେବୀ, ସେ ଶୀଘ୍ରେ ପୃଥିବୀତଳକୁ ଅବତରିଲା।

Verse 7

अपश्यद्देवदेवेशं श्रीसोमेशं महाप्रभम् । स्तूयमानं सुरगणैः शतशोऽथ सहस्रशः

ସେ ଦେବଦେବେଶ, ଶ୍ରୀସୋମେଶ—ମହାପ୍ରଭ—ଙ୍କୁ ଦେଖିଲା; ଦେବଗଣ ଶତଶଃ ଓ ସହସ୍ରଶଃ ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରୁଥିଲେ।

Verse 8

तं दृष्ट्वा राक्षसे न्द्राय तत्सर्वं विस्तरात्प्रिये । प्रहस्तः कथयामास यद्दृष्टं क्षेत्रमध्यतः

ତାହା ଦେଖି, ହେ ପ୍ରିୟେ, ପ୍ରହସ୍ତ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ବିସ୍ତାରରେ ସବୁ କହିଲା—ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରମଧ୍ୟରେ ସେ ଯାହା ଦେଖିଥିଲା।

Verse 9

प्रहस्त उवाच । राक्षसेश महाबाहो शिवक्षेत्रं निजं प्रभो । प्रभासेति समाख्यातं गणगन्धर्वसेवितम्

ପ୍ରହସ୍ତ କହିଲା—ହେ ରାକ୍ଷସେଶ, ମହାବାହୁ ପ୍ରଭୋ! ଏହା ଶିବଙ୍କ ନିଜ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର। ଏହା ‘ପ୍ରଭାସ’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏବଂ ଗଣ-ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ସେବା କରନ୍ତି।

Verse 10

तत्र सोमेश्वरो देवः स्वयं तिष्ठति शङ्करः । अब्भक्षैर्वायुभक्षैश्च दंतोलूखलिभिस्तथा । ऋषिभिर्वालखिल्यैश्च पूज्यमानः समंततः

ସେଠାରେ ଦେବ ସୋମେଶ୍ୱର—ସ୍ୱୟଂ ଶଙ୍କର—ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଭାବେ ବିରାଜିତ। ଚାରିଦିଗରେ ଜଳାହାରୀ, ବାୟୁଭକ୍ଷୀ, ଦନ୍ତୋଲୂଖଲୀ ଓ ବାଲଖିଲ୍ୟ ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି।

Verse 11

प्रभावात्तस्य देवस्य नेदं गच्छति पुष्पकम् । न स प्रालंघ्यते देवो ह्यलंघ्यो यः सुरासुरैः

ସେହି ଦେବଙ୍କ ପ୍ରଭାବରୁ ଏହି ପୁଷ୍ପକ ଆଗକୁ ଯାଏ ନାହିଁ। ସେ ଦେବ ଅତିକ୍ରମ୍ୟ ନୁହେଁ; କାରଣ ସେ ଦେବ-ଅସୁରମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅଲଂଘ୍ୟ ଓ ଅଜେୟ।

Verse 12

ईश्वर उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा विस्मयोत्फुल्ललोचनः । अवतीर्य धरापृष्ठं सोमेशं समपश्यत

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ: ସେହି ବଚନ ଶୁଣି ଆଶ୍ଚର୍ୟରେ ପ୍ରସ୍ଫୁଟିତ ନୟନ ହୋଇ ସେ ଧରାପୃଷ୍ଠକୁ ଅବତରି ସୋମେଶ (ସୋମେଶ୍ୱର)ଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କଲା।

Verse 13

पूजयामास देवेशि भक्त्या परमया युतः । रत्नैर्बहुविधैर्वस्त्रैर्गन्धपुष्पानुलेपनैः

ହେ ଦେବେଶି! ପରମ ଭକ୍ତିରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ସେ ନାନାବିଧ ରତ୍ନ, ବସ୍ତ୍ର, ସୁଗନ୍ଧ, ପୁଷ୍ପ ଓ ଅନୁଲେପନ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପୂଜା କଲା।

Verse 14

अथ पौरजना दृष्ट्वा रावणं राक्षसेश्वरम् । सर्वदिक्षु वरारोहे भयाद्भीताः प्रदुद्रुवुः

ତେବେ, ହେ ବରାରୋହେ! ପୌରଜନ ରାକ୍ଷସେଶ୍ୱର ରାବଣଙ୍କୁ ଦେଖି ଭୟରେ ଭୀତ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ପଳାଇଗଲେ।

Verse 15

शून्यं समभवत्सर्वं तत्र देवो व्यवस्थितः । एतस्मिन्नेव काले तु वागुवाचाशरीरिणी

ସେଠାରେ ସବୁକିଛି ଶୂନ୍ୟ ହୋଇଗଲା, ତଥାପି ଦେବ ସେଠି ଅବସ୍ଥିତ ରହିଲେ। ସେହି ସମୟରେ ଏକ ଅଶରୀରୀ ବାଣୀ କହିଲା।

Verse 16

दशग्रीव महाबाहो अयने चोत्तरे तथा । यात्राकाले तु देवस्य सर्वपापप्रणाशने

ହେ ଦଶଗ୍ରୀବ ମହାବାହୋ! ବିଶେଷତଃ ଉତ୍ତରାୟଣେ ଏବଂ ଦେବଙ୍କ ଯାତ୍ରା-ଉତ୍ସବକାଳେ—ଯେ ସର୍ବପାପନାଶକ—…

Verse 17

दूरतः समनुप्राप्ता भूरिलोका द्विजातयः । राक्षसानां भयाद्भीताः प्रयांति हि दिशो दश

ଦୂରଦୂରାନ୍ତରୁ ବହୁ ଲୋକ, ବିଶେଷକରି ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଆସି ପହଞ୍ଚିଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଭୟରେ ଭୀତ ହୋଇ ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଦଶଦିଗକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରନ୍ତି।

Verse 18

भयान्मा त्वं राक्षसेन्द्र यात्राविघ्नकरो भव । बाल्ये वयसि यत्पापं वार्द्धक्ये यौवनेऽपि च । तत्सर्वं क्षालयेन्मर्त्यो दृष्ट्वा सोमेश्वरं प्रभुम्

ଏହେତୁ ହେ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ର! ଭୟବଶେ ଯାତ୍ରାରେ ବିଘ୍ନ କରନି। ବାଲ୍ୟ, ଯୌବନ ଓ ବାର୍ଦ୍ଧକ୍ୟରେ ମର୍ତ୍ୟ ଯେ ପାପ କରିଥାଏ, ପ୍ରଭୁ ସୋମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦର୍ଶନରେ ସେ ସବୁ ଧୋଇଯାଏ।

Verse 19

ततोऽसौ राक्षसेन्द्रस्तु गत्वैकान्ते सुगह्वरे । लिंगं च स्थापयामास भक्त्या परमया युतः

ତାପରେ ସେଇ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ର ଏକାନ୍ତର ସୁଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁହାଗହ୍ୱରକୁ ଯାଇ, ପରମ ଭକ୍ତିଯୁକ୍ତ ହୋଇ ସେଠାରେ ଏକ ଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନ କଲା।

Verse 20

ततस्तन्निरतो भूत्वा सर्वैस्तै राक्षसेश्वरः । पूजयामास देवेशि उपवासपरायणः

ତାପରେ ସେହି ପୂଜାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିରତ ହୋଇ, ହେ ଦେବେଶୀ, ସେ ରାକ୍ଷସେଶ୍ୱର ଉପବାସପରାୟଣ ହୋଇ ଆରାଧନା କଲା।

Verse 21

चकार पुरतस्तस्य गीतवाद्येन जागरम् । ततोऽर्धरात्रसमये वागुवाचाशरीरिणी

ସେ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଗୀତ ଓ ବାଦ୍ୟ ସହିତ ଜାଗରଣ କଲା। ତାପରେ ଅର୍ଧରାତ୍ରି ସମୟରେ ପୁଣି ଏକ ଅଶରୀରୀ ବାଣୀ କହିଲା।

Verse 22

दशग्रीव महाबाहो परितुष्टोऽस्मि तेऽनघ । मम प्रसादात्त्रैलोक्यं वशगं ते भविष्यति । अत्र संनिहितो नित्यं स्थास्याम्यहमसंशयम्

ହେ ଦଶଗ୍ରୀବ, ମହାବାହୋ, ନିର୍ଦୋଷ! ମୁଁ ତୋତେ ପ୍ରସନ୍ନ। ମୋ ପ୍ରସାଦରେ ତ୍ରିଲୋକ ତୋର ବଶରେ ହେବ। ଏବଂ ମୁଁ ଏଠାରେ ନିତ୍ୟ ସନ୍ନିହିତ ହୋଇ ନିଶ୍ଚୟ ରହିବି।

Verse 23

ये चैतत्पूजयिष्यंति लिंगं भक्तियुता नराः । अजेयास्ते भविष्यंति शत्रूणां राक्षसेश्वर

ହେ ରାକ୍ଷସେଶ୍ୱର! ଯେ ନରମାନେ ଭକ୍ତିସହ ଏହି ଲିଙ୍ଗକୁ ପୂଜିବେ, ସେମାନେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ପାଖରେ ଅଜେୟ ହେବେ।

Verse 24

यास्यंति परमां सिद्धिं मत्प्रसादादसंशयम् । एवमुक्त्वा वरारोहे विरराम वृषध्वजः

ସେମାନେ ମୋ ପ୍ରସାଦରେ ନିଶ୍ଚୟ ପରମ ସିଦ୍ଧିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବେ। ଏମିତି କହି, ହେ ବରାରୋହେ, ବୃଷଧ୍ୱଜ (ଶିବ) ନୀରବ ହେଲେ।

Verse 25

रावणोऽपि स संतुष्टो भूयोभूयो महेश्वरम् । पूजयित्वा च तल्लिंगं समारुह्य च पुष्पकम् । त्रैलोक्यविजयाकांक्षी इष्टं देशं जगाम ह

ରାବଣ ମଧ୍ୟ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ପୁଣିପୁଣି ମହେଶ୍ୱର ଓ ସେହି ଲିଙ୍ଗକୁ ପୂଜା କଲା। ତାପରେ ପୁଷ୍ପକରେ ଆରୋହଣ କରି ତ୍ରିଲୋକବିଜୟ ଆକାଂକ୍ଷାରେ ନିଜ ଇଚ୍ଛିତ ଦେଶକୁ ଗଲା।

Verse 123

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये रावणेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम त्रयोर्विशत्युत्तरशततमोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତିସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ସପ୍ତମ ପ୍ରଭାସଖଣ୍ଡର ପ୍ରଥମ ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟରେ ‘ରାବଣେଶ୍ୱର-ମାହାତ୍ମ୍ୟ-ବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଏକଶେ ତେଇଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।