
ଈଶ୍ୱର ମହାଦେବୀଙ୍କୁ ପ୍ରଭାସ-କ୍ଷେତ୍ରରେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର କ୍ରମ ଉପଦେଶ ଦିଅନ୍ତି—ପ୍ରଥମେ ପରମପ୍ରସିଦ୍ଧ ପୁଷ୍କରେଶ୍ୱରକୁ ଯାଇ, ପରେ ତାହାର ଦକ୍ଷିଣରେ ଅବସ୍ଥିତ ଜାନକୀଶ୍ୱରଙ୍କ ଦର୍ଶନ-ପୂଜା କରିବାକୁ। ପୁଷ୍କରେଶ୍ୱର-ଲିଙ୍ଗ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; ତାହାର ମହିମା ଆଦର୍ଶ ପୂଜାରେ ପ୍ରମାଣିତ—ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ର (ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର) ଏବଂ ଋଷି ସନତ୍କୁମାର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପୁଷ୍କର-ପୁଷ୍ପରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ଆରାଧନା କରିଥିବାରୁ ନାମ ଓ କୀର୍ତ୍ତି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହୋଇଛି। ଏଠାରେ କ୍ରିୟା-ଫଳର ନୀତି ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ—ଗନ୍ଧ, ପୁଷ୍ପ ଆଦି ଅର୍ପଣ କରି ଭକ୍ତିସହିତ, କ୍ରମେ ଓ ଯଥାବିଧି ପୂଜା କଲେ ତାହା ‘ପୁଷ୍କରୀ-ଯାତ୍ରା’ ସମାପ୍ତି ସମାନ ଗଣାଯାଏ। ଏହି ତୀର୍ଥ ‘ସର୍ବପାତକନାଶନ’ ଭାବେ ବିଖ୍ୟାତ; ଯାତ୍ରାକୁ ନୈତିକ ଶୁଦ୍ଧି ଓ ଶିଷ୍ଟ ଭକ୍ତିମାର୍ଗ ଭାବେ ପ୍ରତିପାଦନ କରାଯାଏ।
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि पुष्करेश्वरमुत्तमम् । तस्यैव दक्षिणे भागे जानकीश्वरमुत्तमम्
ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ତତ୍ପରେ, ହେ ମହାଦେବୀ, ଉତ୍ତମ ପୁଷ୍କରେଶ୍ୱରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ଏବଂ ସେହି ସ୍ଥାନର ଦକ୍ଷିଣ ଭାଗରେ ପରମ ମଙ୍ଗଳମୟ ଜାନକୀଶ୍ୱର ଅଛନ୍ତି।
Verse 2
लिंगं महाप्रभावं तु ब्रह्मपुत्रेण पूजितम् । सनत्कुमारमुनिना श्रद्धया हेम पुष्करैः
ସେହି ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଲିଙ୍ଗକୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର ମୁନି ସନତ୍କୁମାର ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପଦ୍ମଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିଥିଲେ।
Verse 3
पूजितं तद्विधानेन तेन तत्पुष्करेश्वरम् । ख्यातं तत्र वरारोहे सर्वपातकनाशनम्
ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିଧିମତ୍ ପୂଜିତ ହେବାରୁ, ହେ ବରାରୋହେ, ସେହି (ଲିଙ୍ଗ) ସେଠାରେ ‘ପୁଷ୍କରେଶ୍ୱର’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା; ଏହା ସମସ୍ତ ପାପନାଶକ।
Verse 4
यस्तं पूजयते भक्त्या गंषपुष्पादिभिः क्रमात् । यात्रा कृता भवेत्तेन पौष्करी नात्र संशयः
ଯେ କେହି ଭକ୍ତିସହିତ—କ୍ରମେ ସୁଗନ୍ଧ, ପୁଷ୍ପ ଆଦି ଅର୍ପଣ କରି—ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ସେ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୌଷ୍କରୀ ଯାତ୍ରା ନିଶ୍ଚୟ ସମ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
Verse 115
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये वामनस्वामिमाहात्म्ये पुष्करेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम पञ्चदशोत्तरशततमोऽध्यायः
ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତିସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ସପ୍ତମ ପ୍ରଭାସଖଣ୍ଡରେ, ପ୍ରଥମ ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟର ଅନ୍ତର୍ଗତ, ବାମନସ୍ୱାମିମାହାତ୍ମ୍ୟରେ “ପୁଷ୍କରେଶ୍ୱରମାହାତ୍ମ୍ୟବର୍ଣ୍ଣନ” ନାମକ ୧୧୫ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।