
ଈଶ୍ୱର ଦେବୀଙ୍କୁ ଗୌରୀ-ତପୋବନରୁ ପଶ୍ଚିମଦିଗକୁ ଯାଇ ମହିମାମୟ ପ୍ରଭାସେଶ୍ୱର ତୀର୍ଥକୁ ଗମନ କରିବାକୁ ଉପଦେଶ ଦିଅନ୍ତି। ସେ କହନ୍ତି ଯେ ଏହି କ୍ଷେତ୍ର ସାତ ଧନୁଷ ପରିଧି ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଏବଂ ସେଠାର ମହାଲିଙ୍ଗ ଅଷ୍ଟମ ବସୁ ‘ପ୍ରଭାସ’ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ତାପରେ ପ୍ରଭାସଙ୍କ ସନ୍ତାନକାମନା, ମହାଲିଙ୍ଗ-ପ୍ରତିଷ୍ଠା, ଏବଂ ‘ଆଗ୍ନେୟୀ’ ନାମକ କଠୋର ତପସ୍ୟା—ଶତ ଦିବ୍ୟବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ—ର ବର୍ଣ୍ଣନା ଆସେ। ଶେଷରେ ରୁଦ୍ର ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଇଚ୍ଛିତ ବର ଦିଅନ୍ତି। ମଧ୍ୟରେ ଭୁବନା (ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ଭଗିନୀ) ପ୍ରଭାସଙ୍କ ପତ୍ନୀ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ତାଙ୍କ ବଂଶକୁ ବିଶ୍ୱକର୍ମା—ଜଗତର ଦିବ୍ୟ ଶିଳ୍ପୀ-ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା—ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ତକ୍ଷକ ସହିତ ଯୋଡ଼ାଯାଇଛି। ଅନ୍ତେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରୀଙ୍କ ପାଇଁ ବିଧି: ମାଘ ମାସର ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଦିନ ସମୁଦ୍ର-ସଙ୍ଗମରେ ସ୍ନାନ, ଶତରୁଦ୍ରୀୟ ଜପ, ସଂଯମ (ଭୂମିଶୟନ, ଉପବାସ), ପଞ୍ଚାମୃତରେ ଲିଙ୍ଗାଭିଷେକ, ବିଧିମତ ପୂଜା, ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ବୃଷଦାନ। ଏହାର ଫଳ ପାପଶୁଦ୍ଧି ଓ ସର୍ବାଙ୍ଗୀଣ ସମୃଦ୍ଧି ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेद्वरारोहे प्रभासेश्वरमुत्तमम् । गौरीतपोवनाद्देवि पश्चिमे समुदाहृतम्
ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ତତଃ, ହେ ସୁନିତମ୍ବିନୀ ଦେବୀ, ଗୌରୀଙ୍କ ତପୋବନର ପଶ୍ଚିମଦିଗରେ ଅବସ୍ଥିତ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପରମ ପ୍ରଭାସେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଗମନ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 2
धनुषां सप्तके देवि नातिदूरे व्यवस्थितम् । स्थापितं तन्महालिंगं वसूनामष्टमेन हि
ହେ ଦେବୀ, ସେଠା ଅତି ଦୂର ନୁହେଁ—ସାତ ଧନୁଷ ଦୂରତାରେ ଅବସ୍ଥିତ। ସେଇ ମହାଲିଙ୍ଗଟି ବସୁମାନଙ୍କ ଅଷ୍ଟମ ଜନ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଥିଲା।
Verse 3
प्रभास इति नाम्ना हि शिवपूजारतेन वै । स पुत्रकामो देवेशि प्रभासक्षेत्रमागतः
ହେ ଦେବେଶି, ‘ପ୍ରଭାସ’ ନାମରେ ଜଣେ ଶିବପୂଜାରେ ରତ ଭକ୍ତ ଥିଲେ। ପୁତ୍ରକାମନାରେ ସେ ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଆସିଲେ।
Verse 4
प्रतिष्ठाप्य महालिङ्गं चचार विपुलं तपः । आग्नेयमिति विख्यातं दिव्याब्दानां शतं प्रिये
ମହାଲିଙ୍ଗକୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି, ହେ ପ୍ରିୟେ, ‘ଆଗ୍ନେୟ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସ୍ଥାନରେ ସେ ଶତ ଦିବ୍ୟବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିଶାଳ ତପ କଲେ।
Verse 5
ततस्तस्य महादेवि सम्यक्छ्रद्धान्वि तस्य वै । तुतोष भगवान्रुद्रो ददौ यन्मनसीप्सितम्
ତାପରେ, ହେ ମହାଦେବୀ, ତାଙ୍କର ସତ୍ୟ ଓ ଦୃଢ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଭଗବାନ ରୁଦ୍ର ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ମନର ଅଭୀଷ୍ଟ ବରଦାନ ଦେଲେ।
Verse 6
बृहस्पतेस्तु भगिनी भुवना ब्रह्मवादिनी । प्रभासस्य तु सा भार्या वसूनामष्टमस्य च
ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ଭଗିନୀ ଭୁବନା ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ୟାରେ ନିଷ୍ଠାବତୀ ଥିଲେ। ସେ ବସୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଷ୍ଟମ ପ୍ରଭାସଙ୍କ ପତ୍ନୀ ହେଲେ।
Verse 7
विश्वकर्मा सुतस्तस्याः सृष्टिकर्ता प्रजापतिः । देवानां तक्षको विद्वान्मनोर्मातामहः स्मृतः
ତାଙ୍କଠାରୁ ବିଶ୍ୱକର୍ମା ଜନ୍ମିଲେ—ସୃଷ୍ଟିର କର୍ତ୍ତା ପ୍ରଜାପତି। ସେହି ବିଦ୍ୱାନ ତକ୍ଷକ ଦେବମାନଙ୍କ ଶିଳ୍ପୀ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ମନୁଙ୍କ ମାତାମହ ଭାବେ ସ୍ମୃତ।
Verse 8
तक्षकः सूर्यबिंबस्य तेजसः शातनो महान् । एवं तस्याऽभवत्पुत्रो वसूनामष्टमस्य वै
ସେଇ ମହାନ ତକ୍ଷକ ସୂର୍ଯ୍ୟବିମ୍ବର ଦହନଶୀଳ ତେଜକୁ ଶମନ କରୁଥିଲେ। ଏଭଳି ତାଙ୍କଠାରୁ ଏକ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲା—ଯିଏ ବସୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଷ୍ଟମ ହେଲା।
Verse 9
प्रभासनाम्नो देवेशि तल्लिंगाराधनोद्यतः । इति ते कथितं देवि प्रभासेश्वरसूचकम्
ହେ ଦେବେଶ୍ୱରୀ! ସେ ‘ପ୍ରଭାସ’ ନାମକ ସେହି ଲିଙ୍ଗର ଆରାଧନାରେ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ। ହେ ଦେବୀ! ପ୍ରଭାସେଶ୍ୱରକୁ ସୂଚାଉଥିବା କଥା ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଲି।
Verse 10
माहात्म्यं सर्वपापघ्नं सर्वकामप्रदं शुभम् । यस्तं पूजयते भक्त्या सम्यक्छ्रद्धासमन्वितः
ଏହି ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଶୁଭ—ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶକ ଓ ସମସ୍ତ କାମନା ପ୍ରଦାନକାରୀ। ଯେ ସମ୍ୟକ୍ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହ ଭକ୍ତିରେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜେ, ସେ ଫଳ ପାଏ।
Verse 11
भूमिशायी निराहारो जपन्वै शतरुद्रियम् । माघे मासि चतुर्दश्यां स्नात्वा सागरसंगमे
ଭୂମିରେ ଶୟନ କରି, ନିରାହାର ରହି, ଶତରୁଦ୍ରୀୟ ଜପ କରୁଥିବାବେଳେ—ମାଘ ମାସର ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ ସାଗର-ସଙ୍ଗମରେ ସ୍ନାନ କରି…
Verse 12
पंचामृतेन संस्नाप्य पूजयित्वा विधानतः
ପଞ୍ଚାମୃତରେ ଦେବଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କରି, ବିଧିମତେ ପୂଜା କରି…
Verse 13
य एवं कुरुते देवि सम्यग्यात्रामहोत्सवम् । स मुक्तः पातकैः सर्वैः सर्वकामैः समृद्ध्यते । वृषस्तत्रैव दातव्यः सम्यग्यात्राफलेप्सुभिः
ହେ ଦେବୀ, ଯେ ଏହିପରି ସମ୍ୟକ୍ ଯାତ୍ରା-ମହୋତ୍ସବ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ସମସ୍ତ କାମନାରେ ସମୃଦ୍ଧ ହୁଏ। ସମ୍ୟକ୍ ଯାତ୍ରା-ଫଳ ଇଚ୍ଛୁକମାନେ ସେଠାରେଇ ବୃଷଭ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 110
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये प्रभासेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम दशोत्तरशततमोऽध्यायः
ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତିସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ସପ୍ତମ ପ୍ରଭାସଖଣ୍ଡର ପ୍ରଥମ ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟରେ ‘ପ୍ରଭାସେଶ୍ୱରମାହାତ୍ମ୍ୟବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଏକଶେ ଦଶମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।