Adhyaya 43

Verse 1

प्रह्लाद उवाच । सावित्रीं च भवानीं च दुर्गां चैव सरस्वतीम् । योऽर्चयेत्तुलसीपत्रैः सर्वकामसमन्वितः

ପ୍ରହ୍ଲାଦ କହିଲେ—ଯେ ତୁଳସୀପତ୍ରଦ୍ୱାରା ସାବିତ୍ରୀ, ଭବାନୀ, ଦୁର୍ଗା ଓ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛିତ କାମନାରେ ସମନ୍ୱିତ ହୁଏ।

Verse 2

गृहीत्वा तुलसीपत्रं भक्त्या विष्णुं समर्चयेत् । अर्चितं तेन सकलं सदेवासुरमानुषम्

ତୁଳସୀପତ୍ର ଗ୍ରହଣ କରି ଭକ୍ତିରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସମ୍ୟକ୍ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରିବା ଉଚିତ; ତାହାଦ୍ୱାରା ଦେବ, ଅସୁର ଓ ମନୁଷ୍ୟ ସହିତ ସମସ୍ତେ ଅର୍ଚ୍ଚିତ ହୋଇଥିବା ପରି ହୁଅନ୍ତି।

Verse 3

चतुर्द्दश्यां महेशानं पौर्णमास्यां पितामहम् । येऽर्चयन्ति च सप्तम्यां तुलस्या च गणाधिपम्

ଯେମାନେ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ ମହେଶାନଙ୍କୁ, ପୌର୍ଣ୍ଣମାସୀରେ ପିତାମହ (ବ୍ରହ୍ମା)ଙ୍କୁ, ଏବଂ ସପ୍ତମୀରେ ତୁଳସୀସହ ଗଣାଧିପ (ଗଣେଶ)ଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମହାପୁଣ୍ୟର ଭାଗୀ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 4

शंखोदकं तीर्थवराद्वरिष्ठं पादोदकं तीर्थवराद्वरिष्ठम् । नैवेद्यशेषं क्रतुकोटितुल्यं निर्माल्यशेषं व्रतदानतुल्यम्

ଶଙ୍ଖୋଦକ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ; ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପାଦୋଦକ ମଧ୍ୟ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ। ନୈବେଦ୍ୟର ଶେଷ କୋଟି ଯଜ୍ଞସମ, ଏବଂ ନିର୍ମାଲ୍ୟର ଶେଷ ବ୍ରତ ଓ ଦାନସମ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ।

Verse 5

मुकुन्दाशनशेषं तु यो भुनक्ति दिनेदिने । सिक्थेसिक्थे भवेत्पुण्यं चान्द्रायणशताधिकम्

ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ଦିନେଦିନେ ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କୁ ଅର୍ପିତ ନୈବେଦ୍ୟର ଶେଷ ପ୍ରସାଦ ଭୋଜନ କରେ, ସେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗ୍ରାସରେ ଶତ ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ବ୍ରତଠାରୁ ଅଧିକ ପୁଣ୍ୟ ପାଏ।

Verse 6

नैवेद्यशेषं तुलसीविमिश्रं विशेषतः पादजलेन विष्णोः । योऽश्नाति नित्यं पुरुषो मुरारेः प्राप्नोति यज्ञायुतकोटिपुण्यम्

ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ନିତ୍ୟ ମୁରାରିଙ୍କ ନୈବେଦ୍ୟ-ଶେଷକୁ ତୁଳସୀ ସହ ମିଶାଇ, ବିଶେଷତଃ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଦଜଳ (ଚରଣାମୃତ)ରେ ସିକ୍ତ କରି ଭୋଜନ କରେ—ସେ ଅୟୁତକୋଟି ଯଜ୍ଞ ସମ ପୁଣ୍ୟ ପାଏ।

Verse 7

यः श्राद्धकाले हरिभुक्तशेषं ददाति भक्त्या पितृदेवतानाम् । तेनैव पिंडात्सुतिलैर्विमिश्रादाकल्पकोटिं पितरः सुतृप्ताः

ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧକାଳେ ହରିଭୁକ୍ତ ଶେଷକୁ ଭକ୍ତିସହ ପିତୃଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଦାନ କରେ, ସେହି ସୂକ୍ଷ୍ମ ତିଳମିଶ୍ରିତ ପିଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ପିତୃଗଣ କୋଟି କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତୃପ୍ତ ରହନ୍ତି।

Verse 8

स्नानार्चनक्रियाकाले घंटावाद्यं करोति यः । पुरतो वासुदेवस्य गवां कोटिफलं लभेत्

ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ସ୍ନାନ-ଅର୍ଚ୍ଚନ କ୍ରିୟାକାଳେ ବାସୁଦେବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଘଣ୍ଟା ବାଜାଏ, ସେ କୋଟି ଗୋଦାନର ଫଳ ଲାଭ କରେ।

Verse 9

सर्ववाद्यमयी घंटा केशवस्य सदा प्रिया । वादनाल्लभते पुण्यं यज्ञकोटिफलं नरः

ସମସ୍ତ ବାଦ୍ୟର ସାରରୂପ ଘଣ୍ଟା କେଶବଙ୍କୁ ସଦା ପ୍ରିୟ; ତାହା ବାଜାଇଲେ ମନୁଷ୍ୟ କୋଟି ଯଜ୍ଞଫଳ ସମ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରେ।

Verse 10

वादित्राणामभावे तु पूजाकाले च सर्वदा । घंटावाद्यं नरैः कार्य्यं सर्ववाद्यमयी यतः

ଅନ୍ୟ ବାଦ୍ୟ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ପୂଜାକାଳରେ ସଦା ଲୋକେ ଘଣ୍ଟା ବାଜାଇବା ଉଚିତ; କାରଣ ଏହା ସମସ୍ତ ବାଦ୍ୟର ଅର୍ପଣସ୍ୱରୂପ।

Verse 11

तुलसीकाष्ठसंभूतं चन्दनं यच्छते हरेः । निर्द्दहेत्पातकं सर्वं पूर्वजन्मशतार्जितम्

ଯେ ତୁଳସୀକାଠରୁ ତିଆରି ଚନ୍ଦନ ହରିଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରେ, ସେ ଶତଶତ ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ସଞ୍ଚିତ ସମସ୍ତ ପାପକୁ ଦହନ କରିଦିଏ।

Verse 12

ददाति पितृ पिंडेषु तुलसीकाष्ठचन्दनम् । पितॄणां जायते तृप्तिर्गयाश्राद्धेन वै तथा

ଯେ ପିତୃପିଣ୍ଡରେ ତୁଳସୀକାଠ ଚନ୍ଦନ ରଖେ, ପିତୃମାନେ ଗୟାଶ୍ରାଦ୍ଧ ସମାନ ତୃପ୍ତି ପାଆନ୍ତି।

Verse 13

सर्वेषामेव देवानां तुलसीकाष्ठचन्दनम् । पितॄणां च विशेषेण सदाऽभीष्टं हरेः कलौ

ତୁଳସୀକାଠ ଚନ୍ଦନ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ, ବିଶେଷକରି ପିତୃମାନଙ୍କୁ; କଳିଯୁଗରେ ଏହା ହରିଙ୍କୁ ସଦା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଭିଷ୍ଟ।

Verse 14

हरेर्भागवता भूत्वा तुलसीकाष्ठचन्दनम् । नार्पयति सदा विष्णोर्न ते भागवताः कलौ

ହରିଙ୍କ ଭକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଯେ ନିତ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ତୁଳସୀକାଠ ଚନ୍ଦନ ଅର୍ପଣ କରେନାହିଁ, ସେ କଳିଯୁଗରେ ସତ୍ୟରେ ଭାଗବତ ନୁହେଁ।

Verse 15

शरीरं दह्यते यस्य तुलसीकाष्ठवह्निना । नीयमानो यमेनापि विष्णुलोकं स गच्छति

ଯାହାର ଶରୀର ତୁଳସୀକାଠର ଅଗ୍ନିରେ ଦହିତ ହୁଏ, ସେ ଯମ ନେଇଯାଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 16

यद्येकं तुलसीकाष्ठं मध्ये काष्ठस्य यस्य हि । दाहकाले भवेन्मुक्तः पापकोटिशतायुतैः

ଦାହକାଳରେ କାଠମଧ୍ୟରେ ତାହା ପାଇଁ ତୁଳସୀକାଠର ଗୋଟିଏ ଖଣ୍ଡ ମଧ୍ୟ ରଖାଗଲେ, ସେ କୋଟିକୋଟି ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ମୋକ୍ଷ ପାଏ।

Verse 17

दह्यमानं नरं दृष्ट्वा तुलसीकाष्ठवह्निना । जन्मकोटिसहस्रैस्तु तोषितस्तैर्जनार्दनः

ତୁଳସୀକାଠର ଅଗ୍ନିରେ ଦହିତ ହେଉଥିବା ନରକୁ ଦେଖି ଜନାର୍ଦନ ହଜାର କୋଟି ଜନ୍ମର ପୁଣ୍ୟରେ ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ ପରି ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 18

दह्यमानं नरं सर्वे तुलसीकाष्ठवह्निना । विमानस्थाः सुरगणाः क्षिपंति कुसुमांजलीन्

ତୁଳସୀକାଠର ଅଗ୍ନିରେ ଯେତେବେଳେ ନର ଦହିତ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ବିମାନରେ ଅବସ୍ଥିତ ଦେବଗଣ ଶୀଘ୍ର ତାହାର ଉପରେ ପୁଷ୍ପାଞ୍ଜଳି ବର୍ଷାନ୍ତି।

Verse 19

नृत्यंत्योऽप्सरसो हृष्टा गीतं गायन्ति सुस्वरम् । ज्वलते यत्र दैत्येन्द्र तुलसीकाष्ठपावकः

ହେ ଦୈତ୍ୟେନ୍ଦ୍ର! ଯେଉଁଠାରେ ତୁଳସୀକାଠର ପାବକ ଅଗ୍ନି ଜ୍ୱଳେ, ସେଠାରେ ହୃଷ୍ଟ ଅପ୍ସରାମାନେ ନୃତ୍ୟ କରନ୍ତି ଏବଂ ମଧୁର ସ୍ୱରରେ ଗୀତ ଗାନ୍ତି।

Verse 20

कुरुते वीक्षणं विष्णुः सन्तुष्टः सह शंभुना

ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ବିଷ୍ଣୁ ଶମ୍ଭୁ (ଶିବ) ସହିତ ସେହି କ୍ରିୟା ଓ ପରଲୋକଗତଙ୍କ ଉପରେ କୃପାଦୃଷ୍ଟି ପାତ କରନ୍ତି।

Verse 21

गृहीत्वा तं करे शौरिः पुरुषं स्वयमग्रतः । मार्जते तस्य पापानि पश्यतां त्रिदिवौकसाम् । महोत्सवं च कृत्वा तु जयशब्दपुरःसरम्

ଶୌରି (କୃଷ୍ଣ) ସ୍ୱୟଂ ତାହାର ହାତ ଧରି ଆଗକୁ ନେଇଯାନ୍ତି; ତ୍ରିଦିବବାସୀମାନଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ସାମ୍ନାରେ ତାହାର ପାପ ମାର୍ଜନ କରନ୍ତି; ପରେ ‘ଜୟ’ଧ୍ୱନି ପୂର୍ବଗାମୀ ମହୋତ୍ସବ କରନ୍ତି।

Verse 22

सूत उवाच । प्रह्लादेनोदितं श्रुत्वा माहात्म्यं द्वारकाभवम् । प्रहृष्टा ऋषयः सर्वे तथा दैत्येश्वरो बलिः

ସୂତ କହିଲେ—ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଘୋଷିତ ଦ୍ୱାରକା-ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଶୁଣି ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ହର୍ଷିତ ହେଲେ; ଦୈତ୍ୟେଶ୍ୱର ବଳି ମଧ୍ୟ ତେଣୁ।

Verse 23

ततः सर्वेऽभिनन्द्यैनं प्रह्लादं दैत्यपुङ्गवम् । उद्युक्ता द्वारकां गत्वा द्रष्टुं कृष्णमुखाम्बुजम्

ତାପରେ ସମସ୍ତେ ଦୈତ୍ୟଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କୁ ଅଭିନନ୍ଦନ କରି, କୃଷ୍ଣଙ୍କ କମଳମୁଖ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଦ୍ୱାରକାକୁ ଯିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ।

Verse 24

ततस्ते बलिना सार्धं मुनयः संशितव्रताः । आगत्य द्वारकां स्नात्वा गोमत्यां विधिपूर्वकम्

ତାପରେ ଦୃଢ଼ବ୍ରତୀ ମୁନିମାନେ ବଳି ସହିତ ଦ୍ୱାରକାକୁ ଆସି, ଗୋମତୀ ନଦୀରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ସ୍ନାନ କଲେ।

Verse 25

कृष्णं दृष्ट्वा समभ्यर्च्य कृत्वा यात्रां यथाविधि । दत्त्वा दानानि बहुशः कृतकृत्यास्ततोऽभवन्

ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରି, ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରି ଏବଂ ନିୟମାନୁସାରେ ଯାତ୍ରା ସମାପ୍ତ କରି, ସେମାନେ ବହୁବାର ଅନେକ ଦାନ ଦେଲେ; ତାପରେ ସେମାନେ କୃତକୃତ୍ୟ ହେଲେ।

Verse 26

जग्मुः स्वीयानि स्थानानि बलिः पातालमाययौ । प्रह्लादं च प्रणम्याशु मेने स्वस्य कृतार्थताम्

ତାପରେ ସମସ୍ତେ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଫେରିଗଲେ। ବଳି ପାତାଳକୁ ଅବତରିଲା; ଏବଂ ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ପ୍ରଣାମ କରି ସେ ନିଜକୁ କୃତାର୍ଥ ମନେ କଲା।

Verse 43

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे चतुर्थे द्वारकामाहात्म्ये द्वारकामाहात्म्यश्रवणादिफलश्रुतिवर्णनपुरःसरतुलसीपत्रकाष्ठमहिमवर्णनपूर्वकं प्रह्लादद्विजसंवाद समाप्त्यनंतरं बलिना सह द्विजकृतद्वारकायात्राविधिवर्णनंनाम त्रिचत्वारिंशत्तमोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କାନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତିସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ସପ୍ତମ ପ୍ରଭାସଖଣ୍ଡର ଚତୁର୍ଥ ଦ୍ୱାରକାମାହାତ୍ମ୍ୟରେ ତ୍ରିଚତ୍ୱାରିଂଶତ୍ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ—ଯେଉଁଥିରେ ଦ୍ୱାରକାମାହାତ୍ମ୍ୟ ଶ୍ରବଣାଦିର ଫଳଶ୍ରୁତି, ପୂର୍ବରୁ ତୁଳସୀପତ୍ର ଓ କାଷ୍ଠର ମହିମା, ଏବଂ ପ୍ରହ୍ଲାଦ–ବ୍ରାହ୍ମଣ ସଂବାଦ ସମାପ୍ତି ପରେ ବଳିସହିତ ବ୍ରାହ୍ମଣକୃତ ଦ୍ୱାରକା-ଯାତ୍ରାବିଧିର ବର୍ଣ୍ଣନା ଅଛି।