Adhyaya 41
Prabhasa KhandaDvaraka MahatmyaAdhyaya 41

Adhyaya 41

ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ପ୍ରହ୍ଲାଦ କଥିତ ଧର୍ମ‑ସଂବାଦ ମାଧ୍ୟମରେ ଦ୍ୱାରକା ଓ ଗୋମତୀର ବିଶେଷ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣିତ। ଗୋମତୀରେ ସ୍ନାନ କରି କେତକୀ, ତୁଳସୀ ଆଦି ଅର୍ପଣ ସହ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ପୂଜା କଲେ ଅପୂର୍ବ ମଙ୍ଗଳ ମିଳେ, ଘୋର ସଂସାରଚକ୍ରରୁ ରକ୍ଷା ହୁଏ; ଫଳଶ୍ରୁତିରେ ଏହାକୁ ଅମୃତତ୍ୱସଦୃଶ ପୁଣ୍ୟ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। କେବଳ ମନରେ ଦ୍ୱାରକା ସ୍ମରଣ କଲେ ମଧ୍ୟ ଭୂତ‑ବର୍ତ୍ତମାନ‑ଭବିଷ୍ୟ ପାପ ଦଗ୍ଧ ହୁଏ, ଏବଂ କଳିଯୁଗରେ ଦ୍ୱାରକାଭିମୁଖ ଭାବକୁ ମାନବଜୀବନ ସାର୍ଥକତାର ଚିହ୍ନ ବୋଲି ଦର୍ଶାଯାଇଛି। ଦ୍ୱାରକାରେ ଗୋଟିଏ ଲୋକଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦେବାର ଫଳ ଅନ୍ୟତ୍ର ଅନେକଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦେବାଠାରୁ ଅଧିକ ବୋଲି, ଯତିଭୋଜନ, ଦାନ ଆଦିର ମହିମା ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଇଛି। ପିତୃଗଣ ଦ୍ୱାରକାରେ ବାସ କରନ୍ତି ବୋଲି କହି, ଗୋମତୀସ୍ନାନ ପୂର୍ବକ ତିଳୋଦକ, ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଓ ପିଣ୍ଡଦାନ କଲେ ଅକ୍ଷୟ ଫଳ ମିଳେ ଏବଂ ପିତୃମାନେ ଦୀର୍ଘକାଳ ତୃପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ବୋଲି ପ୍ରତିପାଦିତ। ଗ୍ରହଣ, ବ୍ୟତୀପାତ, ସଂକ୍ରାନ୍ତି, ବୈଧୃତି ଆଦି କାଳବିଶେଷ ଉଲ୍ଲେଖ କରି କର୍ମକାଳ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ଦର୍ଶାଯାଇଛି, ଏବଂ ତୀର୍ଥସୂଚୀ ମାଧ୍ୟମରେ ଦ୍ୱାରକାତୀର୍ଥର ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ସ୍ଥାପିତ।

Shlokas

Verse 1

श्रीप्रह्लाद उवाच । धन्यास्तु नरलोकास्ते गोमत्यां तु कृतोदकाः । पूजयिष्यंति ये कृष्णं केतकीतुलसीदलैः

ଶ୍ରୀପ୍ରହ୍ଲାଦ କହିଲେ—ମନୁଷ୍ୟଲୋକରେ ସେମାନେ ଧନ୍ୟ, ଯେମାନେ ଗୋମତୀରେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି; ଏବଂ ଯେମାନେ କେତକୀ ପୁଷ୍ପ ଓ ତୁଳସୀଦଳରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପୂଜିବେ।

Verse 2

न तेषां संभवोऽस्तीह घोरसंसा रगह्वरे । तेषां मृत्युः पुनर्नास्ति ह्यमरत्वं हि ते गताः

ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଘୋର ସଂସାର-ଗହ୍ୱରରେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନାହିଁ। ସେମାନଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁ ପୁଣି ଆସେ ନାହିଁ; କାରଣ ସେମାନେ ଅମରତ୍ୱକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି।

Verse 3

अन्यत्र वै यतीनां तु कोटीनां यत्फलं भवेत् । द्वारकायां तु चैकेन भोजितेन ततोऽधिकम्

ଅନ୍ୟତ୍ର କୋଟି କୋଟି ଯତୀଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇଲେ ଯେ ଫଳ ମିଳେ, ଦ୍ୱାରକାରେ ତ ଏକମାତ୍ର ଯତୀଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇଲେ ମଧ୍ୟ ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ଫଳ ମିଳେ।

Verse 4

अतीतं वर्त्तमानं च भविष्यद्यच्च पातकम् । निर्द्दहेन्नास्ति संदेहो द्वारका मनसा स्मृता

ଅତୀତ, ବର୍ତ୍ତମାନ ଓ ଭବିଷ୍ୟତର ପାପମାନେ ମଧ୍ୟ—ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ—ମନରେ ଦ୍ୱାରକାକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଯାନ୍ତି।

Verse 5

ज्ञात्वा कलियुगे घोरे हाहाभूतमचेतनम् । द्वारकां ये न मुञ्चन्ति कृतार्थास्ते नरोत्तमाः

ଘୋର କଳିଯୁଗରେ ଲୋକେ ହାହାକାର କରି ମୋହଗ୍ରସ୍ତ ଓ ଅବିବେକୀ ହୋଇପଡନ୍ତି—ଏହା ଜାଣି ଯେମାନେ ଦ୍ୱାରକାକୁ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେହି ନରୋତ୍ତମମାନେ ନିଶ୍ଚୟ କୃତାର୍ଥ।

Verse 6

मृतानां यत्र जंतूनां श्वेतद्वीपे स्थितिः सदा

ଯେଉଁଠାରେ ମୃତ ଜୀବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ୱେତଦ୍ୱୀପରେ ସଦା ନିଶ୍ଚିତ ନିବାସସ୍ଥାନ ରହେ।

Verse 7

अग्निष्वात्ता बर्हिषद आज्यपाः सोमपाश्च ये । एकविंशतिः पितृगणा द्वारकायां वसंति ते

ଅଗ୍ନିଷ୍ୱାତ୍ତ, ବର୍ହିଷଦ, ଆଜ୍ୟପ ଓ ସୋମପ—ଏହି ପିତୃଗଣଙ୍କ ଏକୋଇଶି ଶ୍ରେଣୀ ସମସ୍ତେ ଦ୍ୱାରକାରେ ବସନ୍ତି।

Verse 8

पुष्करादीनि तीर्थानि गंगाद्याः सरितस्तथा । कुरुक्षेत्रादि क्षेत्राणि काश्यादीन्यूषराणि च

ପୁଷ୍କର ଆଦି ତୀର୍ଥ, ଗଙ୍ଗା ଆଦି ପବିତ୍ର ନଦୀ, କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ଆଦି କ୍ଷେତ୍ର ଓ କାଶୀ ଆଦି ପୁଣ୍ୟଭୂମି—ଏ ସବୁ ଏଠାରେ ହିଁ ସମବେତ।

Verse 9

गयादिपितृतीर्थानि प्रभासाद्यानि यानि च । स्थानानि यानि पुण्यानि ग्रामाश्च निवसंति वै

ଗୟା ଆଦି ପିତୃତୀର୍ଥ ଓ ପ୍ରଭାସ ଆଦି ପୁଣ୍ୟତୀର୍ଥ, ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟସ୍ଥାନ ଓ ପାବନ ଗ୍ରାମ ଅଛି—ସେସବୁ ନିଶ୍ଚୟ ଏଠାରେ ହିଁ ବିରାଜିତ।

Verse 10

काश्यादिपुर्यो या नित्यं निवसंति कलौ युगे । नित्यं कृष्णस्य सदने पापिनां मुक्तिदे सदा

କାଶୀ ଆଦି ପୁଣ୍ୟପୁରୀମାନେ କଳିଯୁଗରେ ମଧ୍ୟ ନିତ୍ୟ ରହନ୍ତି; ସେହିପରି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ସ୍ୱଧାମରେ ସଦା ପାପୀମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନିରନ୍ତର ମୋକ୍ଷଦାନ ହୁଏ।

Verse 11

वैशाखशुक्लद्वादश्यां प्रबोधिन्यां शेषतः । वैशाख्यां दैत्यशार्दूल कल्पादिषु युगादिषु

ବୈଶାଖ ଶୁକ୍ଳ ଦ୍ୱାଦଶୀ—ବିଶେଷତଃ ‘ପ୍ରବୋଧିନୀ’ ତିଥିରେ—ଏବଂ ବୈଶାଖ ମାସରେ ମଧ୍ୟ, ହେ ଦୈତ୍ୟଶାର୍ଦୂଳ, କଳ୍ପ ଓ ଯୁଗର ଆରମ୍ଭରେ ମଧ୍ୟ (ଏହିପରି ହୁଏ)।

Verse 12

चंद्रसूर्योपरागेषु मन्वादिषु न संशयः । व्यतीपातेषु संक्रांतौ वैधृतौ दैत्यनायक

ଚନ୍ଦ୍ରଗ୍ରହଣ ଓ ସୂର୍ୟଗ୍ରହଣ ସମୟରେ, ମନ୍ୱନ୍ତର ଆଦି ସନ୍ଧିକାଳରେ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ—ଏବଂ ବ୍ୟତୀପାତ, ସଂକ୍ରାନ୍ତି ଓ ବୈଧୃତି ଯୋଗରେ ମଧ୍ୟ, ହେ ଦୈତ୍ୟନାୟକ।

Verse 13

तिलोदकं च यद्दत्त तत्स्थले पितृभक्तितः । तत्सर्वमक्षयं प्रोक्तं गोमत्यां स्नानपूर्वकम्

ସେହି ସ୍ଥାନରେ ପିତୃଭକ୍ତିରେ ଯେ ତିଳୋଦକ ଦାନ କରାଯାଏ—ଗୋମତୀରେ ସ୍ନାନ ପୂର୍ବକ—ସେ ସବୁ ଅକ୍ଷୟ ଫଳଦାୟକ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।

Verse 14

येऽत्र श्राद्धं प्रकुर्वंति पिंडदानपुरःसरम् । तेषामत्राक्षया तृप्तिः पितॄणामुपजायते

ଯେମାନେ ଏଠାରେ ପିଣ୍ଡଦାନକୁ ପ୍ରଧାନ କରି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଏଠାରେ ଅକ୍ଷୟ ତୃପ୍ତି ହୁଏ।

Verse 41

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे चतुर्थ द्वारकामाहात्म्ये गोमतीस्नान कृष्णपूजन यतिभोजन दान श्राद्धादिसत्फलवर्णनंनामैकचत्वारिंशोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କାନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତି ସହସ୍ର ଶ୍ଲୋକସଂହିତାର ସପ୍ତମ ପ୍ରଭାସଖଣ୍ଡର ଚତୁର୍ଥ ଦ୍ୱାରକାମାହାତ୍ମ୍ୟରେ ‘ଗୋମତୀସ୍ନାନ, କୃଷ୍ଣପୂଜା, ଯତିଭୋଜନ, ଦାନ, ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଆଦିର ସତ୍ଫଳବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଏକଚତ୍ୱାରିଂଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।