Adhyaya 33

Verse 1

श्रीप्रह्लाद उवाच । श्रुत्वा ब्रह्ममहेशानौ यदुक्तं विष्णुपार्षदैः । द्वारकायास्तु माहात्म्यं तद्वर्णयितुमूचतुः

ଶ୍ରୀ ପ୍ରହ୍ଲାଦ କହିଲେ—ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାର୍ଷଦମାନେ କହିଥିବା କଥା ଶୁଣି ବ୍ରହ୍ମା ଓ ମହେଶ ତେବେ ଦ୍ୱାରକାର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।

Verse 2

श्रीब्रह्मेशानावूचतुः । भोभोः क्षेत्राणि तीर्थानि सरांसि सागरादयः । प्रयागादीनि तीर्थानि काश्याद्या मुक्तिदायकाः

ଶ୍ରୀ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଈଶାନ କହିଲେ—ହୋ ହୋ! ପୁଣ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ର, ତୀର୍ଥ, ସରୋବର, ସାଗର ଆଦି; ପ୍ରୟାଗାଦି ତୀର୍ଥ ଏବଂ କାଶୀ ଆଦି ସ୍ଥାନ ମୋକ୍ଷଦାୟକ।

Verse 3

भवतां तीर्थराजानां महाराजस्त्वियं शुभा । द्वारका सेवनीया वै स्थीयतां स्वेच्छया बहिः

ହେ ତୀର୍ଥରାଜମାନଙ୍କ ମହାରାଜମାନେ! ଏହି ଶୁଭ ଦ୍ୱାରକା ତୁମମାନଙ୍କର ଅଧିରାଜ୍ଞୀ। ଦ୍ୱାରକା ନିଶ୍ଚୟ ସେବନୀୟ; ତେଣୁ ନିଜ ଇଚ୍ଛାଅନୁସାରେ ବାହାରେ ରୁହ।

Verse 4

श्रीप्रह्लाद उवाच । महेशवचनं श्रुत्वा सर्वेषामुत्सवोऽभवत् । प्रदक्षिणां ततः कृत्वा द्वारकां प्रणिपत्य च । आवासं चक्रिरे तत्र क्षेत्रतीर्थानि हर्षतः

ଶ୍ରୀ ପ୍ରହ୍ଲାଦ କହିଲେ—ମହେଶଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ସମସ୍ତଙ୍କ ମନେ ଉତ୍ସବାନନ୍ଦ ଜାଗିଲା। ପରେ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି ଦ୍ୱାରକାକୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ସେ କ୍ଷେତ୍ର ଓ ତୀର୍ଥମାନେ ହର୍ଷରେ ସେଠାରେ ନିବାସ କଲେ।

Verse 5

भागीरथी प्रयागं च यमुना च सरस्वती । सरयूगंडकी पुण्या गोमती पूर्ववाहिनी

ସେଠାରେ ଭାଗୀରଥୀ (ଗଙ୍ଗା), ପ୍ରୟାଗ, ଯମୁନା ଓ ସରସ୍ୱତୀ; ଏବଂ ପୁଣ୍ୟ ସରୟୂ, ଗଣ୍ଡକୀ, ପୂର୍ବବାହିନୀ ଗୋମତୀ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।

Verse 6

अन्याश्च सरितः सर्वाः सिन्धुशोणौ नदौ तथा । पंचाशत्कोटिभिस्तीर्थैर्दिग्भागे ह्युत्तरे स्थिताः । लंपटाः कृष्णसेवायां पश्यतो द्वारकां मुहुः

ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ନଦୀମାନେ ମଧ୍ୟ—ସିନ୍ଧୁ ଓ ଶୋଣ ସହିତ—ପଞ୍ଚାଶ କୋଟି ତୀର୍ଥ ସହ ଉତ୍ତର ଦିଗଭାଗରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲେ। କୃଷ୍ଣସେବାରେ ଆସକ୍ତ ହୋଇ ସେମାନେ ମୁହୁଁମୁହୁଁ ଦ୍ୱାରକାକୁ ଦର୍ଶନ କରୁଥିଲେ।

Verse 7

मन्दाकिनी तथा पुण्या नदी भागीरथी च या । महानदी नर्मदा च शिप्रा प्राची सरस्वती

ମନ୍ଦାକିନୀ ଏବଂ ପୁଣ୍ୟ ଭାଗୀରଥୀ ନଦୀ; ମହାନଦୀ ଓ ନର୍ମଦା; ଶିପ୍ରା, ପ୍ରାଚୀ, ସରସ୍ୱତୀ—ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।

Verse 8

चक्षुर्भद्रा तथा सीता नद्योऽन्याः पापनाशिनी । वर्तंते पूर्वदिग्भागे तीर्थैश्च षष्टिकोटिभिः

ଚକ୍ଷୁର୍ଭଦ୍ରା ଓ ସୀତା, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ପାପନାଶିନୀ ନଦୀମାନେ—ପୂର୍ବ ଦିଗ୍ଭାଗରେ ଷଷ୍ଟି କୋଟି ତୀର୍ଥ ସହିତ ବିଦ୍ୟମାନ ଥିଲେ।

Verse 9

पयोष्णी तपती पुण्या विदर्भा च पयस्विनी । गोदावरी महापुण्या भीमा कृष्णानदी तथा

ପୟୋଷ୍ଣୀ ଓ ପୁଣ୍ୟ ତପତୀ; ବିଦର୍ଭା ଓ ପୟସ୍ୱିନୀ; ମହାପୁଣ୍ୟା ଗୋଦାବରୀ; ଏବଂ ଭୀମା ଓ କୃଷ୍ଣା ନଦୀ ମଧ୍ୟ—(ସମାଗତ ଥିଲେ)।

Verse 10

कावेरीप्रमुखाः पुण्या अन्यैश्चैवाघनाशिनीः । स्वतीर्थसहिता भक्त्या नवनवतिकोटिभिः

କାବେରୀ-ପ୍ରମୁଖ ପୁଣ୍ୟ ନଦୀମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ଅଘନାଶିନୀ ସ୍ରୋତମାନେ—ନିଜ ନିଜ ତୀର୍ଥ ସହିତ, ଭକ୍ତିଭାବରେ ନବନବତି କୋଟି ସଂଖ୍ୟାରେ ଆସିଲେ।

Verse 11

स्थिता दक्षिणदिग्भागे द्वारकासेवनोत्सुकाः । क्रीडंति गोमतीनीरे तीरे च कृष्णसन्निधौ

ସେମାନେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗ୍ଭାଗରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ ଦ୍ୱାରକା-ସେବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ଥିଲେ। ଗୋମତୀର ଜଳେ ଓ ତଟେ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ସନ୍ନିଧିରେ, ସେମାନେ କ୍ରୀଡ଼ା କରୁଥିଲେ।

Verse 12

सप्तद्वीपेषु याः संति तथाऽन्या वै सरिद्वराः । सागराश्च तथा सप्त पश्चिमायां दिशि स्थिताः

ସପ୍ତଦ୍ୱୀପରେ ଯେଉଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଦୀମାନେ ଅଛନ୍ତି, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଉତ୍ତମ ସରିତମାନେ ମଧ୍ୟ, ତଥା ସପ୍ତ ସମୁଦ୍ର—ଏ ସମସ୍ତେ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ସ୍ଥିତ ଥିଲେ।

Verse 13

क्रीडंति चक्रतीर्थे वै तीर्थैश्च शतकोटिभिः । पश्यंति च मुहुः कृष्णं पश्चिमाभिमुखं सदा

ସେମାନେ ଚକ୍ରତୀର୍ଥରେ ନିଶ୍ଚୟ ଦିବ୍ୟ ଆନନ୍ଦରେ କ୍ରୀଡ଼ା କରନ୍ତି, ଶତକୋଟି ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ସହ; ଏବଂ ପୁନଃପୁନଃ ସଦା ପଶ୍ଚିମାଭିମୁଖ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରନ୍ତି।

Verse 14

विदिशासु च सर्वासु तीर्थसंख्या न विद्यते । पुष्करादीनि तीर्थानि विशाला विरजा गया

ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ଜଣାଯାଏ ନାହିଁ; ପୁଷ୍କର ଆଦି ତୀର୍ଥ, ତଥା ବିଶାଳା, ବିରଜା, ଗୟା ମଧ୍ୟ (ଅଛି)।

Verse 15

शतैककोटिभिस्तीर्थैर्गोमत्युदधिसंगमे । वर्त्तंते कृष्णसेवायां सोत्सवानि द्विजोत्तमाः

ଗୋମତୀ ଓ ସମୁଦ୍ରର ସଙ୍ଗମସ୍ଥଳେ, ଶତ-ଏକ-କୋଟି ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ ଉତ୍ସବସହିତ କୃଷ୍ଣସେବାରେ ନିରତ ରହନ୍ତି।

Verse 16

वाराणसी पूरैशान्यामवन्ती पूर्वदिक्स्थिता । आग्नेय्यां दिशि कांती च दक्षिणे मथुरा स्थिता

ଇଶାନ୍ୟ ଦିଗରେ ବାରାଣସୀ ଅବସ୍ଥିତ, ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଅବନ୍ତୀ; ଆଗ୍ନେୟ ଦିଗରେ କାନ୍ତୀ, ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣରେ ମଥୁରା ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 17

नैरृत्यां च तथा माया अयोध्या पश्चिमे स्थिताः । वायव्यां तु कुरुक्षेत्रं हरिक्षेत्रं तथोत्तरे

ନୈଋତ୍ୟ ଦିଗରେ ମାୟା, ପଶ୍ଚିମେ ଅଯୋଧ୍ୟା ସ୍ଥିତ। ବାୟବ୍ୟେ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର, ଉତ୍ତରେ ହରିକ୍ଷେତ୍ର ଅଛି।

Verse 18

शिवक्षेत्रं च ऐशान्यामैंद्र्यां च पुरुषोत्तमः । आग्नेय्यां च भृगुक्षेत्रं प्रभासं दक्षिणाश्रितम्

ଈଶାନ୍ୟ ଦିଗରେ ଶିବକ୍ଷେତ୍ର, ଐନ୍ଦ୍ର ଦିଗରେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ। ଆଗ୍ନେୟେ ଭୃଗୁକ୍ଷେତ୍ର, ଦକ୍ଷିଣେ ପ୍ରଭାସ ସ୍ଥାପିତ।

Verse 19

श्रीरंगं नैरृते भागे लोहदंडं तु पश्चिमे । नारसिंहानि वायव्ये कोकामुख्यं तथोत्तरे

ନୈଋତ୍ୟ ଭାଗରେ ଶ୍ରୀରଙ୍ଗ, ପଶ୍ଚିମେ ଲୋହଦଣ୍ଡ। ବାୟବ୍ୟେ ନାରସିଂହ ତୀର୍ଥମାନ, ଉତ୍ତରେ କୋକାମୁଖ୍ୟ।

Verse 20

कामाख्या रेणुकादीनि शाक्तेयानि च सर्वशः । क्षेत्रराजानि सर्वाणि यथास्थाने वसंति हि

କାମାଖ୍ୟା, ରେଣୁକା ଆଦି ଏବଂ ସମସ୍ତ ଶାକ୍ତ ପୀଠ—ଏ ସମସ୍ତ କ୍ଷେତ୍ରରାଜ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ବସନ୍ତି।

Verse 21

उत्तरे चैव सौराणि गाणपत्यानि कृत्स्नशः । क्षेत्राण्युत्तरतः संति रुक्मिण्याः सन्निधौ द्विजाः

ଉତ୍ତରେ ସୌର ଓ ଗାଣପତ୍ୟ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥକ୍ଷେତ୍ର ଅଛି। ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଉତ୍ତର ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଏହି କ୍ଷେତ୍ରମାନେ ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 22

धेनुकं नैमिषारण्यं दंडकं सैंधवं तथा । दशारण्यमर्बुदं च नरनारायणाश्रमम्

ଧେନୁକ, ନୈମିଷାରଣ୍ୟ, ଦଣ୍ଡକ ଏବଂ ସୈନ୍ଧବ; ଦଶାରଣ୍ୟ, ଅର୍ବୁଦ ଓ ନର-ନାରାୟଣଙ୍କ ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମ ମଧ୍ୟ (ସେଠାରେ ଅଛି)।

Verse 23

यथादिशं वसंति स्म द्वारकायाः समन्ततः । मेर्वाद्याः पर्वताः सौम्ये द्वारकासेवनोत्सुकाः

ହେ ସୌମ୍ୟେ! ମେରୁ ଆଦି ପର୍ବତମାନେ ନିଜ ନିଜ ଦିଗରେ ଦ୍ୱାରକାର ଚାରିପାଖେ ବସନ୍ତି, ଦ୍ୱାରକା-ସେବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ରହନ୍ତି।

Verse 24

कैलासाद्याश्च ऐशान्यामैन्द्र्यां हिमवदादयः । श्रीशैलाद्याश्च आग्नेय्यां सिंहाद्र्याद्या यमे तथा

ଈଶାନ ଦିଗରେ କୈଲାସ ଆଦି, ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ହିମବତ୍ ଆଦି; ଆଗ୍ନେୟରେ ଶ୍ରୀଶୈଳ ଆଦି, ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣରେ ସିଂହାଦ୍ରି ଆଦି (ଅବସ୍ଥିତ)।

Verse 25

नैरृत्यां वाममार्गाद्या महेन्द्रऋषभादयः । अन्ये च पुण्यशैलाश्च सलोकालोक मानसाः । द्वारकां परितः संति पर्य्युपासंति प्रत्यहम्

ନୈଋତ୍ୟ ଦିଗରେ ବାମମାର୍ଗ ଆଦି, ଏବଂ ମହେନ୍ଦ୍ର, ଋଷଭ ଆଦି (ପର୍ବତ) ଅଛନ୍ତି। ଅନ୍ୟ ପୁଣ୍ୟଶୈଳମାନେ ମଧ୍ୟ—ଲୋକାଲୋକ ଓ ମାନସ ସହିତ—ଦ୍ୱାରକାକୁ ଚାରିପାଖେ ରହି ପ୍ରତିଦିନ ତାହାର ପର୍ୟୁପାସନା କରନ୍ତି।

Verse 26

एवं ब्रह्मादयो देवा ऋषयः सनकादयः । क्षेत्रतीर्थादिभिर्युक्ता अन्यैः पुण्यतमैस्तथा

ଏହିପରି ବ୍ରହ୍ମା ଆଦି ଦେବମାନେ ଓ ସନକ ଆଦି ଋଷିମାନେ—କ୍ଷେତ୍ର, ତୀର୍ଥ ଆଦି ସହିତ—ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୁଣ୍ୟମୟ ସନ୍ନିଧିମାନଙ୍କ ସହ (ସେଠାରେ ବିଦ୍ୟମାନ)।

Verse 27

श्रद्धया परया भक्त्या कन्याराशिस्थिते गुरौ । आयांति द्वारकां द्रष्टुं ब्राह्म्याद्याश्च प्रहर्षिताः

ପରମ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଭକ୍ତି ସହ—ଗୁରୁ କନ୍ୟା ରାଶିରେ ସ୍ଥିତ ଥିବାବେଳେ—ବ୍ରାହ୍ମୀ ଆଦି ଦେବୀମାନେ ହର୍ଷିତ ହୋଇ ଦ୍ୱାରକା ଦର୍ଶନକୁ ଆସନ୍ତି।

Verse 33

इति श्रीस्कान्दे महा पुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहिताया सप्तमे प्रभासखण्डे चतुर्थे द्वारकामाहात्म्ये द्वारकामाहात्म्यवर्णनपूवकं द्वारकायां सर्वतीर्थक्षेत्रादिकृतनिवास वर्णनंनाम त्रयस्त्रिंशत्तमोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କାନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀ ସହସ୍ର ଶ୍ଲୋକମୟ ସଂହିତାର ପ୍ରଭାସଖଣ୍ଡର ସପ୍ତମ ବିଭାଗରେ, ଦ୍ୱାରକାମାହାତ୍ମ୍ୟର ଚତୁର୍ଥ ଭାଗର ‘ଦ୍ୱାରକା ମାହାତ୍ମ୍ୟବର୍ଣ୍ଣନପୂର୍ବକ ଦ୍ୱାରକାରେ ସର୍ବ ତୀର୍ଥ-କ୍ଷେତ୍ରାଦିର ନିବାସବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ତ୍ରୟସ୍ତ୍ରିଂଶତ୍ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।