Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 78
Devanagari script
रथमारुह्य वेगेन ययौ योद्धुमरिंदमः । संस्मृत्य मनसा देवं पिनाकिं वृषभध्वजम्
Transliteration
rathamāruhya vegena yayau yoddhumariṃdamaḥ | saṃsmṛtya manasā devaṃ pinākiṃ vṛṣabhadhvajam
Translation
ଶତ୍ରୁଦମନକାରୀ ରଥରେ ଆରୋହଣ କରି ବେଗରେ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଗଲେ; ମନରେ ପିନାକଧାରୀ, ବୃଷଭଧ୍ୱଜ ଦେବ (ଶିବ)ଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରୁଥିଲେ।
Word by Word
रथम्chariot
रथम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootरथ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
आरुह्यhaving mounted
आरुह्य:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootआ-रुह् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
Formल्यप्-प्रत्ययान्त-अव्ययकृदन्त (gerund: 'having mounted')
वेगेनwith speed/rapidly
वेगेन:
Kriyāviśeṣaṇa (Manner/Instrument/करण)
TypeNoun
Rootवेग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन
ययौwent
ययौ:
Kriyā (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootया (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद
योद्धुम्to fight
योद्धुम्:
Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
TypeVerb
Rootयुध् (धातु) + तुमुन् (कृदन्त)
Formतुमुनन्त (infinitive: 'to fight')
अरिंदमःthe subduer of enemies
अरिंदमः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअरि + दम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; उपपद-तत्पुरुषः (अरिणां दमः)
संस्मृत्यhaving remembered
संस्मृत्य:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootसम्-स्मृ (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
Formल्यप्-प्रत्ययान्त-अव्ययकृदन्त (gerund: 'having remembered')
मनसाwith the mind
मनसा:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन
देवम्the god
देवम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
पिनाकिम्the bearer of Pināka (Śiva)
पिनाकिम्:
Karma (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
TypeAdjective
Rootपिनाकिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (देवम्)
वृषभध्वजम्whose banner bears a bull
वृषभध्वजम्:
Karma (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
TypeAdjective
Rootवृषभ + ध्वज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; बहुव्रीहिः (वृषभः ध्वजः यस्य) विशेषण (देवम्)
Speaker
Narrative voice
Tirtha Mahatmya
Tirtha: Dvārakā (within Prabhāsa narrative ambit)
Type: kshetra
Visual Art Cues
Scene: Kuśa mounts a chariot at speed, weapons ready, yet his mind turns inward in devotion to Śiva—Pināka-bearing, bull-bannered.
Characters & Entities
Ś
Śiva (Pinākin, Vṛṣabhadhvaja)C
chariot (ratha)FAQs
Even amid conflict, remembrance (smaraṇa) of the deity is portrayed as the inner anchor that guides action within dharma.
The narrative frame remains Muktitīrtha in Dvārakā Māhātmya.
A mental practice: deity-remembrance (manasā saṃsmaraṇa) of Śiva.